जिची मूर्तीच नाही — त्या मैयेचे नाव 'छठी' का पडले?
वर्षातील एका संध्याकाळी लाखो लोक नदीत उभे राहून मावळत्या सूर्याला अर्घ्य देतात — त्या मातेच्या नावाने, जिची कोणतीही मूर्ती नसते.
Mythraan ॲप मोफत डाउनलोड कराMythraan ॲप मोफत डाउनलोड करा · App Storeकथा
वर्षातील एका संध्याकाळी लाखो लोक नदीत उभे राहून मावळत्या सूर्याला अर्घ्य देतात — त्या मातेच्या नावाने, जिची कोणतीही मूर्ती नसते. देवी भागवत पुराण एक कथा सांगते. राजा प्रियव्रतांच्या घरी अनेक वर्षांनी पुत्र जन्मला — पण तो निष्प्राण जन्मला.
राजा त्याला कुशीत घेऊन स्मशानात पोहोचले. आता त्यांना स्वतःलाही जगायचे नव्हते. तेवढ्यात आकाशातून एक तेजस्वी विमान खाली उतरले. एका देवीने बाळाला कुशीत घेतले, आणि बाळात प्राण परत आले.
राजाने विचारले — आपण कोण आहात? देवी म्हणाल्या — मी प्रकृतीचा सहावा अंश आहे. माझे नाव षष्ठी आहे. षष्ठी म्हणजे सहावी — छठी.
लोकश्रद्धेनुसार त्याच छठी मैया आहेत, मुलांचे रक्षण करणाऱ्या. ना पुजारी, ना मूर्ती — छत्तीस तासांचा निर्जळी उपवास, आणि अर्घ्य आधी मावळत्या सूर्याला, मग उगवत्या सूर्याला.
बिहारमधील देव सूर्य मंदिराचे द्वारही पश्चिमेकडे आहे — मावळत्या सूर्याच्या दिशेने. छठ हेच शिकवते — जो मावळतो, तोच पुन्हा उगवतो.
स्रोत
देवी भागवत पुराण (स्कंध 9, अध्याय 46); देव सूर्य मंदिर, औरंगाबाद (बिहार).