దీపావళి — కథ, ప్రాముఖ్యత
దీపావళి — ఎప్పుడు
- 8 నవంబర్ 2026, ఆదివారం
- 29 అక్టోబర్ 2027, శుక్రవారం
▶ దిష్టిబొమ్మగా కాలే ఆ రాజు కోసం — ఎవరు ముందుకు వచ్చారు? — వీడియో ›
ఈ రోజు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
తెలుగు ప్రాంతాల్లో దీపావళి రెండు రోజుల పండుగ. ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి నాడు సత్యభామాసమేతుడైన శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని అంతం చేసిన రోజును నరక చతుర్దశిగా, మరునాడు అమావాస్యను దీపావళిగా జరుపుకుంటారు. చీకటి మీద వెలుగు, అహంకారం మీద ధర్మం గెలిచిన సంతోషంలో ఇంటింటా దీపాలు వెలిగించి లక్ష్మీదేవిని పూజిస్తారు.
కథ
వరాహ అవతారంలో శ్రీమహావిష్ణువు భూమిని ఉద్ధరించినప్పుడు భూదేవికి పుట్టిన కొడుకు నరకుడు. కన్నతల్లి చేతిలో తప్ప మరెవరి చేతిలోనూ మరణం లేదనే వరం అతనికి ఉందని మన ప్రాంతాల్లో చెప్పుకుంటారు. ప్రాగ్జ్యోతిషపురాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించిన నరకుడు వరబలంతో విర్రవీగి అసురుడిగా మారాడు. దేవతలను, మునులను హింసించాడు, దేవమాత అదితి కుండలాలను అపహరించాడు, పదహారు వేల మంది రాజకుమార్తెలను చెరసాలలో బంధించాడు.
నరకుడి ఆగడాలు భరించలేక దేవేంద్రుడు ద్వారకకు వెళ్లి శ్రీకృష్ణుడిని శరణు వేడాడు. కృష్ణుడు గరుత్మంతుడిపై బయలుదేరుతుంటే, నేనూ వస్తాను అని సత్యభామ పట్టుబట్టింది. స్వామి నవ్వి ఆమెను వెంట తీసుకెళ్లాడు. ప్రాగ్జ్యోతిషపురం చుట్టూ కొండల కోటలు, అగ్ని, నీటి కందకాలు, మురుడి పాశాల వలయాలు ఉన్నాయి. కృష్ణుడు వాటన్నిటినీ ఛేదించి, మురాసురుడిని సంహరించి మురారి అయ్యాడు.
తర్వాత నరకుడితో భీకర యుద్ధం మొదలైంది. ఒక దశలో నరకుడి బాణం తగిలి శ్రీకృష్ణుడు రథంలో సొమ్మసిల్లినట్టు ఒరిగిపోయాడు. అది చూసిన సత్యభామకు ఆగ్రహం పొంగింది. వెంటనే విల్లందుకుని బాణాల వర్షం కురిపించింది. ఆమె వేసిన బాణానికి నరకుడు నేలకొరిగాడు. సత్యభామ భూదేవి అంశ కావడంతో, తల్లి చేతిలోనే మరణం అన్న వరం అలా నెరవేరింది. ఇదంతా స్వామి లీల అని భక్తులు చెబుతారు.
ప్రాణం పోతున్న వేళ నరకుడికి జ్ఞానోదయమైంది. ఎదుట ఉన్నది తన తల్లేనని గ్రహించి, చేసిన తప్పులకు పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. అమ్మా, నా మరణాన్ని ఎవరూ శోకంతో తలుచుకోకూడదు, ఈ రోజున ప్రజలంతా దీపాలు వెలిగించి సంతోషంగా పండుగ చేసుకోవాలి అని కోరుకున్నాడు. ఆ కోరిక మన్నించారని, అందుకే నరక చతుర్దశి నాడు తెల్లవారే దీపాలు, టపాసుల సందడి మొదలవుతుందని చెబుతారు.
కృష్ణుడు చెరసాలలోని పదహారు వేల మంది స్త్రీలను విడిపించి, సమాజంలో వారికి ఎలాంటి అవమానం కలగకుండా తన రాణులుగా గౌరవ స్థానం ఇచ్చాడు. అదితి కుండలాలను తిరిగి అప్పగించాడు. యుద్ధం ముగించుకుని వచ్చిన స్వామి నలుగు పెట్టుకుని అభ్యంగన స్నానం చేశాడని, అందుకే ఆ రోజు తెల్లవారుజామున నువ్వుల నూనెతో తలంటు స్నానం చేస్తారని పెద్దల మాట.
మరునాడు అమావాస్య చీకటిని తరిమేలా ఇంటింటా ప్రమిదల వరుసలు వెలుగుతాయి. సంధ్యవేళ లక్ష్మీదేవిని పూజించి, ఇల్లు సిరిసంపదలతో, సుఖశాంతులతో నిండాలని మొక్కుకుంటారు. మనలోని నరకాసురుడు అంటే అహంకారం, అసూయ, కోపం; వాటిని వదిలి మనసులో జ్ఞానదీపం వెలిగించుకోవడమే నిజమైన దీపావళి. ఆ వెలుగు ప్రతి ఇంటా నిలవాలి.
ఎలా జరుపుకుంటారు
- నరక చతుర్దశి నాడు సూర్యోదయానికి ముందే నువ్వుల నూనెతో తలంటు స్నానం చేసి కొత్త బట్టలు కట్టుకుంటారు; తెల్లవారే దీపాలు పెట్టి టపాసులు కాలుస్తారు.
- దీపావళి అమావాస్య నాడు ఇల్లు శుభ్రం చేసి, గుమ్మాలకు మామిడి తోరణాలు కట్టి, వాకిట్లో ముగ్గులు వేస్తారు.
- సాయంత్రం గుమ్మం దగ్గర, గోడలపై, తులసికోట దగ్గర ప్రమిదల వరుసలు వెలిగించి లక్ష్మీదేవికి పూజ చేస్తారు; కొన్ని కుటుంబాల్లో ఆ రోజు కేదారేశ్వర వ్రతం చేసుకుంటారు.
- కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాయంత్రం పిల్లలు గోగు కర్రలకు గుడ్డ చుట్టి వెలిగించిన దివిటీలు కొట్టే ఆచారం ఉంది.
- బంధుమిత్రులకు స్వీట్లు పంచుకుంటారు; టపాసులు కాల్చేటప్పుడు పిల్లలు, వృద్ధులు, మూగజీవాల క్షేమం దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
దీపావళి 2026 ఎప్పుడు?
దీపావళి 2026 8 నవంబర్ 2026, ఆదివారం న వస్తుంది. తేదీలు ఢిల్లీ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం; ఇతర నగరాల్లో ఒక రోజు తేడా ఉండవచ్చు.
దీపావళి ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
తెలుగు ప్రాంతాల్లో దీపావళి రెండు రోజుల పండుగ.
ఆధారం
నరకాసుర వధ భాగవత పురాణం దశమ స్కంధంలో, విష్ణు పురాణంలో ఉంది, అక్కడ శ్రీకృష్ణుడే నరకుడిని సంహరిస్తాడు; సత్యభామ నరకుడిని వధించడం, నరకుడి చివరి కోరిక దక్షిణాది, తెలుగు ప్రజల్లో ప్రచారంలో ఉన్న సంప్రదాయం.