ନବରାତ୍ରି — ବ୍ରତ କଥା

ନବରାତ୍ରି — କେବେ
- 19 ଅକ୍ଟୋବର 2026, ସୋମବାର
- 7 ଅକ୍ଟୋବର 2027, ଗୁରୁବାର
ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ନବରାତ୍ରି ମା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଆରାଧନାର ନଅଟି ପବିତ୍ର ଦିନ। ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ ଏହି ଦିନମାନଙ୍କରେ ଦେବୀ ମହିଷାସୁର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଓ ଦଶମ ଦିନ ତାକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବ ମନ୍ଦ ଉପରେ ଭଲର ଓ ଅହଙ୍କାର ଉପରେ ଶକ୍ତିର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ।
କଥା
କଥା ଅନୁସାରେ ମହିଷାସୁର ନାମରେ ଜଣେ ଅସୁର ଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମଇଁଷା ରୂପ ବି ନେଇପାରୁଥିଲା। ସେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା ଓ ବର ମାଗିଲା ଯେ କୌଣସି ଦେବତା, ଦାନବ ବା ପୁରୁଷ ତାକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତାକୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଜଣେ ନାରୀ ତ ତାର କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ବର ପାଇ ସେ ଅହଙ୍କାରରେ ଭରିଗଲା। ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଜିତିନେଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସବୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଲୋକରୁ ବାହାର କରିଦେଲା, ଆଉ ତିନି ଲୋକରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ଦୁଃଖୀ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତ୍ରିଦେବଙ୍କୁ ବହୁତ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା, ଆଉ ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଏକ ମହାନ ତେଜ ବାହାରିଲା। ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବି ତେଜ ବାହାରିଲା। ଏହି ସବୁ ତେଜ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ମିଶି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେବୀ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେ ହିଁ ଥିଲେ ମା ଦୁର୍ଗା।

ଦେବତାମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଓ ବରୁଣ ଶଙ୍ଖ ଦେଲେ, ଆଉ ହିମାଳୟ ବାହନ ପାଇଁ ସିଂହ ଭେଟି ଦେଲେ। ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ତିନି ଲୋକ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠିଲା।

ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ ମା ଓ ମହିଷାସୁରର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ନଅ ଦିନ ନଅ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା। ମହିଷାସୁର କେବେ ମଇଁଷା, କେବେ ସିଂହ, କେବେ ହାତୀ, କେବେ ମଣିଷ ରୂପ ନେଇ ଲଢ଼ୁଥିଲା। ଶେଷରେ ଦଶମ ଦିନ ମା ତାକୁ ବଧ କଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ମା ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ କୁହାଗଲେ, ଆଉ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଏହି ନଅ ଦିନରେ ମାଆଙ୍କ ନଅ ରୂପର ପୂଜା ହୁଏ, ଶୈଳପୁତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା, ସ୍କନ୍ଦମାତା, କାତ୍ୟାୟନୀ, କାଳରାତ୍ରି, ମହାଗୌରୀ ଓ ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ। ଏହି ନଅ ରାତି ବର୍ଷରେ ଦୁଇ ଥର ବଡ଼ ରୂପରେ ଆସେ, ଚୈତ୍ରରେ ଓ ଆଶ୍ୱିନରେ। ଗୁଜରାଟରେ ଗରବା ଓ ଡାଣ୍ଡିଆରେ ମାଆଙ୍କ ଆରାଧନା ହୁଏ, ଆଉ ବଙ୍ଗରେ ଆଶ୍ୱିନର ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ମାଆଙ୍କ ବାପଘରକୁ ଆସିବାର ଉତ୍ସବ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ମା ଦୁର୍ଗା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନର ଅନ୍ଧାର ଓ ଡର ଦୂର କରନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ପ୍ରଥମ ଦିନ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଳସ ସ୍ଥାପନା ବା ଘଟ ସ୍ଥାପନା ହୁଏ, ଆଉ ମାଟିରେ ଯବ ବୁଣାଯାଏ।
- ନଅ ଦିନ ଅଖଣ୍ଡ ଦୀପ ଜାଳିବା, ଦୁର୍ଗା ସପ୍ତଶତୀ ପାଠ କରିବା ଓ ପ୍ରତିଦିନ ମାଆଙ୍କ ଗୋଟିଏ ରୂପର ପୂଜା କରିବାର ପରମ୍ପରା ଅଛି।
- ବହୁତ ଲୋକ ନଅ ଦିନ ଉପବାସ ରଖି ଫଳାହାର କରନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ କେବଳ ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଦିନ ଉପବାସ ରଖନ୍ତି।
- ଅଷ୍ଟମୀ ବା ନବମୀରେ କନ୍ୟା ପୂଜା ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଛୋଟ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ମାନି ହାଲୁଆ, ପୁରି ଓ ଚଣା ଖୁଆଯାଏ।
- ଦଶମ ଦିନ ବିଜୟା ଦଶମୀରେ ପୂଜାର ସମାପନ ଓ ବିସର୍ଜନ ହୁଏ।
ପୂଜା ବିଧି — ନବରାତ୍ରି — ଘଟସ୍ଥାପନା ଓ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା
କେବେ କରିବେ
ନବରାତ୍ରିର ପ୍ରଥମ ଦିନ (ଶୁକ୍ଲ ପ୍ରତିପଦା), ସକାଳେ। ଘଟସ୍ଥାପନାର ସମୟ ପଞ୍ଜିକା କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କଠାରୁ ଜାଣନ୍ତୁ।
କ'ଣ ଦରକାର (ସାମଗ୍ରୀ)
- ଚଉଡ଼ା ମାଟି ପାତ୍ର, ସଫା ମାଟି ଓ ଯବ ବିହନ
- କଳଶ (ଜଳ, ଗଙ୍ଗାଜଳ, ମୁଦ୍ରା, ଗୁଆ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର)
- ଲାଲ କପଡ଼ାରେ ଗୁଡ଼ାଇଥିବା ନଡ଼ିଆ
- ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତିମା
- ଲାଲ ଚୁନରୀ, ଲାଲ ଫୁଲ (ମନ୍ଦାର)
- ସିନ୍ଦୂର, ଅରୁଆ ଚାଉଳ
- ଧୂପ, ଦୀପ (ଅଖଣ୍ଡ ଦୀପ — ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରରେ ରଖାଯାଏ)
- ଫଳ, ମିଠା
କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି
- ସ୍ନାନ କରି ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତୁ। ପାତ୍ରରେ ମାଟି ବିଛାଇ ଯବ ବୁଣନ୍ତୁ।
- ତା' ଉପରେ କଳଶ ଓ କଳଶ ଉପରେ ନଡ଼ିଆ ରଖନ୍ତୁ।
- ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତୁ। ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତୁ।
- ଚୁନରୀ, ଫୁଲ, ସିନ୍ଦୂର, ଅରୁଆ ଚାଉଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ତ୍ର: ଓଁ ଦୁର୍ଗାୟୈ ନମଃ।
- ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଗ ଓ ଆରତି — "ଜୟ ଅମ୍ବେ ଗୌରୀ"।
- ନଅ ଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରନ୍ତୁ ଓ ଯବ ଉପରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ୍ତୁ। କେଉଁ ତାରିଖରେ ଦେବୀଙ୍କ କେଉଁ ରୂପ ତାହା ଆପ୍ର ନବରାତ୍ରି ପୃଷ୍ଠା କହେ।
- ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ନବମୀରେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯାଏ (କନ୍ୟା ପୂଜା)। ଦଶମୀରେ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ଯବ ଅଙ୍କୁର ପ୍ରସାଦ ରୂପେ ବାଣ୍ଟାଯାଏ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ନବରାତ୍ରି 2026 କେବେ?
ନବରାତ୍ରି 2026 19 ଅକ୍ଟୋବର 2026, ସୋମବାର ରେ ପଡ଼ିଛି। ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ; ଅନ୍ୟ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଫରକ ହୋଇପାରେ।
ନବରାତ୍ରି କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ନବରାତ୍ରି ମା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଆରାଧନାର ନଅଟି ପବିତ୍ର ଦିନ।
ଘରେ ନବରାତ୍ରି ପୂଜା କିପରି କରିବେ?
ସ୍ୱଚ୍ଛ ପିଣ୍ଡା ଉପରେ ପ୍ରତିମାମାନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଓ ପରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଫୁଲ, ଦୀପ ଓ ମିଠା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଆରତି କରି ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି ଓ ସାମଗ୍ରୀ ତାଲିକା ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଛି; ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅଲଗା ହେଲେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଦୁର୍ଗା ସପ୍ତଶତୀ କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ ଭାଗବତ ପୁରାଣ। ନଅ ଦିନର ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଲୋକ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଚଳିତ।