નવરાત્રિ વ્રત કથા

નવરાત્રિ — ક્યારે છે
- 11–19 ઑક્ટોબર 2026
- 30 સપ્ટેમ્બર – 8 ઑક્ટોબર 2027
| એકમ તિથિ | 10 ઑક્ટોબર, 9:20 PM થી 11 ઑક્ટોબર, 9:32 PM સુધી |
| ઘટસ્થાપન · અભિજિત મુહૂર્ત | 12:03 PM – 12:49 PM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:35 AM · 6:18 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 11 ઑક્ટોબર 2026
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
નવરાત્રિ મા દુર્ગાની શક્તિની આરાધનાના નવ પવિત્ર દિવસો છે. માન્યતા છે કે આ જ દિવસોમાં દેવીએ મહિષાસુર સાથે યુદ્ધ કર્યું અને દસમા દિવસે તેના પર વિજય મેળવ્યો. આ તહેવાર બુરાઈ પર ભલાઈના અને અહંકાર પર શક્તિના વિજયનું પ્રતીક છે.
કથા
કથા પ્રમાણે મહિષાસુર નામનો એક અસુર હતો, જે પોતાની ઇચ્છાથી પાડાનું રૂપ પણ લઈ લેતો. તેણે વર્ષો સુધી કઠોર તપ કરીને બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કર્યા અને વરદાન માગ્યું કે કોઈ દેવ, દાનવ કે પુરુષ તેને મારી ન શકે. તેને લાગતું હતું કે કોઈ સ્ત્રી તો તેનું કંઈ બગાડી જ નહીં શકે.

વરદાન મળતાં તે ઘમંડથી ભરાઈ ગયો. તેણે ધરતી અને સ્વર્ગ બંને જીતી લીધાં, ઇન્દ્ર અને બધા દેવતાઓને તેમના લોકમાંથી કાઢી મૂક્યા, અને ત્રણેય લોકમાં અત્યાચાર કરવા લાગ્યો.

દુઃખી દેવતાઓ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ પાસે પહોંચ્યા. તેમની વાત સાંભળીને ત્રિદેવને ખૂબ ક્રોધ આવ્યો, અને તેમના મુખમાંથી એક મહાન તેજ નીકળ્યું. બધા દેવતાઓના શરીરમાંથી પણ તેજ નીકળ્યું. આ બધું તેજ એક જગ્યાએ ભેગું થઈને એક દિવ્ય દેવી રૂપે પ્રગટ થયું. એ જ મા દુર્ગા હતાં.

દેવતાઓએ માને પોતપોતાનાં અસ્ત્ર આપ્યાં. શિવજીએ ત્રિશૂળ, વિષ્ણુ ભગવાને ચક્ર, ઇન્દ્રએ વજ્ર અને વરુણે શંખ આપ્યો, અને હિમાલયે સવારી માટે સિંહ ભેટ આપ્યો. માની ગર્જનાથી ત્રણેય લોક ગુંજી ઊઠ્યા.

માન્યતા છે કે મા અને મહિષાસુરની સેના વચ્ચે નવ દિવસ અને નવ રાત યુદ્ધ ચાલ્યું. મહિષાસુર ક્યારેક પાડો, ક્યારેક સિંહ, ક્યારેક હાથી, ક્યારેક માણસનું રૂપ લઈને લડતો રહ્યો. અંતે દસમા દિવસે માએ તેનો અંત કર્યો. ત્યારથી મા મહિષાસુરમર્દિની કહેવાયાં, અને દેવતાઓએ તેમની સ્તુતિ કરી.

આ નવ દિવસોમાં માનાં નવ સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે, શૈલપુત્રી, બ્રહ્મચારિણી, ચંદ્રઘંટા, કૂષ્માંડા, સ્કંદમાતા, કાત્યાયની, કાલરાત્રિ, મહાગૌરી અને સિદ્ધિદાત્રી. આ જ નવ રાત વર્ષમાં બે વાર મોટા રૂપે આવે છે, ચૈત્રમાં અને આસોમાં. ગુજરાતમાં ગરબા અને દાંડિયાથી માની આરાધના થાય છે, અને બંગાળમાં આસોની દુર્ગાપૂજાને માના પોતાના પિયર આવવાના ઉત્સવ તરીકે ઊજવાય છે. મા દુર્ગા સૌના મનનો અંધકાર અને ડર દૂર કરે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- પહેલા દિવસે શુભ મુહૂર્તમાં કળશ સ્થાપના કે ઘટસ્થાપન થાય છે, અને માટીમાં જવારા વવાય છે.
- નવ દિવસ અખંડ દીવો પ્રગટાવવાની, દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરવાની અને રોજ માના એક સ્વરૂપની પૂજા કરવાની પરંપરા છે.
- ઘણા લોકો નવ દિવસ વ્રત રાખીને ફળાહાર કરે છે; કેટલાક લોકો ફક્ત પહેલા અને છેલ્લા દિવસે વ્રત રાખે છે.
- આઠમ કે નોમે કન્યાપૂજન થાય છે, જેમાં નાની કન્યાઓને દેવીનું સ્વરૂપ માનીને શીરો, પૂરી અને ચણા જમાડાય છે.
- દસમા દિવસે, વિજયાદશમીએ, પૂજાનું સમાપન અને વિસર્જન થાય છે.
પૂજા વિધિ — નવરાત્રિ — ઘટસ્થાપના અને દુર્ગા પૂજા
ક્યારે કરવી
નવરાત્રિના પહેલા દિવસે (સુદ એકમ), સવારે. ઘટસ્થાપનાનો સમય પંચાંગ અથવા તમારા પંડિતજી પાસેથી લો.
શું જોઈએ (સામગ્રી)
- પહોળું માટીનું વાસણ, સ્વચ્છ માટી અને જવ
- કળશ (જળ, ગંગાજળ, સિક્કો, સોપારી, આંબાના પાન)
- લાલ વસ્ત્રમાં વીંટેલું નાળિયેર
- માતા દુર્ગાની છબી
- લાલ ચૂંદડી, લાલ ફૂલ (જાસૂદ)
- કંકુ, ચોખા, સિંદૂર
- ધૂપ, દીવો (અખંડ દીવો — જો તમારા કુટુંબમાં રાખાતો હોય)
- ફળ, મીઠાઈ
ક્રમવાર વિધિ
- સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો. વાસણમાં માટી પાથરી જવ વાવો.
- તેના પર કળશ અને કળશ પર નાળિયેર મૂકો.
- સંકલ્પ કરો. ગણેશજીનું સ્મરણ કરી માતા દુર્ગાનું આવાહન કરો.
- ચૂંદડી, ફૂલ, કંકુ, ચોખા અર્પણ કરો. મંત્ર: ૐ દુર્ગાયૈ નમઃ.
- ધૂપ, દીવો, નૈવેદ્ય અને આરતી — "જય અંબે ગૌરી".
- નવ દિવસ સવાર-સાંજ પૂજા કરો અને જવ પર જળ છાંટો. એપનું નવરાત્રિ પાનું બતાવે છે કે કઈ તારીખે માતાનું કયું સ્વરૂપ છે.
- પરંપરા મુજબ અષ્ટમી અથવા નોમે કન્યાઓનું પૂજન કરી જમાડાય છે (કન્યા પૂજન). દશમે પૂજા પૂર્ણ કરી જવારા પ્રસાદરૂપે વહેંચાય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
નવરાત્રિ 2026 ક્યારે છે?
નવરાત્રિ 2026 11–19 ઑક્ટોબર 2026 ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
નવરાત્રિ 2026 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
એકમ તિથિ 10 ઑક્ટોબર, 9:20 PM થી 11 ઑક્ટોબર, 9:32 PM સુધી; ઘટસ્થાપન · અભિજિત મુહૂર્ત 12:03 PM – 12:49 PM (દિલ્હી)
નવરાત્રિ શા માટે ઉજવાય છે?
નવરાત્રિ મા દુર્ગાની શક્તિની આરાધનાના નવ પવિત્ર દિવસો છે.
ઘરે નવરાત્રિ ની પૂજા કેવી રીતે કરવી?
સ્વચ્છ બાજોઠ પર છબીઓ સ્થાપિત કરો, સંકલ્પ લો, પહેલા ગણેશજીનું અને પછી મુખ્ય દેવનું પૂજન કરો, ફૂલ, દીવો અને મીઠાઈ અર્પણ કરો, આરતી કરો અને પ્રસાદ વહેંચો. સંપૂર્ણ ક્રમવાર વિધિ અને સામગ્રીની યાદી આ પાના પર છે; તમારા કુટુંબની પરંપરા અલગ હોય તો તે પ્રમાણે કરો.
સ્રોત
માર્કંડેય પુરાણનું દેવી માહાત્મ્ય, જેને દુર્ગા સપ્તશતી કહે છે; દેવી ભાગવત પુરાણ; નવ દિવસના યુદ્ધની વાત લોકપરંપરામાં પ્રચલિત છે.