MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

નાગ પાંચમ વ્રત કથા

નાગ પાંચમ વ્રત કથા

નાગ પાંચમ — ક્યારે છે

  • 22 ઑગસ્ટ 2027, રવિવાર
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?

શ્રાવણ સુદ પાંચમના દિવસે નાગદેવતાની પૂજા થાય છે. નાગ ભગવાન શિવના ગળાનો હાર છે, શેષનાગ પર ભગવાન વિષ્ણુ બિરાજે છે, અને નાગ ખેતરો અને ધરતીના રક્ષક મનાય છે. આ દિવસ નાગ પ્રત્યે આદર અને દરેક જીવની રક્ષાનો સંકલ્પ લેવાનો દિવસ છે.

કથા

આપણાં પુરાણોમાં નાગનું ખૂબ સન્માન છે. જ્યારે દેવો અને અસુરોએ અમૃત માટે સમુદ્રમંથન કર્યું, ત્યારે મંદરાચલ પર્વત રવૈયો બન્યો અને નાગરાજ વાસુકિ તેનું દોરડું બન્યા. મંથનમાંથી જ્યારે હળાહળ વિષ નીકળ્યું, ત્યારે ભગવાન શિવે તેને પોતાના કંઠમાં ધારણ કર્યું. એ જ વાસુકિ ભોળાનાથના ગળામાં હારની જેમ શોભે છે. શેષનાગ આખી ધરતીને પોતાની ફેણ પર ધારણ કરે છે અને ક્ષીરસાગરમાં ભગવાન વિષ્ણુની શય્યા બને છે.

નાગ પાંચમ — કથા 1

પરંપરા એવું પણ માને છે કે આ જ દિવસે બાળ કૃષ્ણે યમુનામાં રહેતા કાળીનાગનો ઘમંડ તોડ્યો હતો. કાળીનાગના ઝેરથી યમુનાનું પાણી ઝેરી થઈ ગયું હતું. કૃષ્ણ યમુનામાં કૂદ્યા અને કાળીનાગની ફેણો પર નૃત્ય કર્યું. જ્યારે નાગની પત્નીઓએ હાથ જોડીને ક્ષમા માગી, ત્યારે કૃષ્ણે તેને માર્યો નહીં, પણ પરિવાર સાથે સમુદ્રના રમણક દ્વીપ પર મોકલી દીધો. યમુના ફરી નિર્મળ થઈ ગઈ.

નાગ પાંચમ — કથા 2

નાગ પાંચમની સૌથી પ્રચલિત વ્રતકથા એક ખેડૂતની છે. એક ગામમાં એક ખેડૂત પોતાના પરિવાર સાથે રહેતો હતો. એક દિવસ ખેતર ખેડતી વખતે તેનું હળ અજાણતાં એક દર પર ફરી વળ્યું અને તેમાં ઊછરતાં નાગણનાં ત્રણ બચ્ચાં મરી ગયાં. નાગણ પાછી આવી ત્યારે પોતાનાં બચ્ચાંને ન જોતાં ખૂબ દુઃખી અને ક્રોધિત થઈ.

નાગ પાંચમ — કથા 3

ક્રોધમાં નાગણ રાતે ખેડૂતના ઘેર પહોંચી અને તેણે ખેડૂત, તેની પત્ની અને દીકરાઓને ડંખ માર્યા. સૌ બેભાન થઈ ગયાં. ખેડૂતની એક દીકરી પરણીને બીજા ગામમાં રહેતી હતી. નાગણ તેને પણ ડંખ મારવા નીકળી. પણ ત્યાં પહોંચીને તેણે જોયું કે એ દીકરી ભીંત પર નાગનું ચિત્ર દોરીને, દૂધનો વાટકો મૂકીને, પૂરા મનથી નાગદેવતાની પૂજા કરી રહી છે અને ક્ષમા માગી રહી છે. એ દિવસે શ્રાવણ સુદ પાંચમ હતી.

નાગ પાંચમ — કથા 4

આ જોઈને નાગણનો ક્રોધ શાંત થઈ ગયો. તેણે પ્રસન્ન થઈને દીકરીને વર માગવા કહ્યું. દીકરીએ હાથ જોડીને કહ્યું, મારા પિતાથી અજાણતાં ભૂલ થઈ છે, તેમને ક્ષમા કરો અને મારા પરિવારને જીવન આપો. નાગણે તેની સાચી ભક્તિ જોઈને ખેડૂત અને તેના આખા પરિવારને ફરી જીવતાં કર્યાં. ત્યારથી આ દિવસે નાગપૂજાની પરંપરા ચાલી.

નાગ પાંચમ — કથા 5

આ કથાનો સંદેશ છે કે સાચો પશ્ચાત્તાપ અને પ્રાર્થના ક્રોધને પણ ક્ષમામાં ફેરવી દે છે. નાગ પાંચમ આપણને પ્રકૃતિ અને દરેક જીવ પ્રત્યે કરુણા શીખવે છે. આ દિવસે ચિત્ર કે પ્રતિમાની પૂજા કરો, પણ કોઈ જીવતા સાપને ન પકડો, ન સતાવો. ભગવાન શિવ અને નાગદેવતા સૌની રક્ષા કરે.

કેવી રીતે ઊજવાય છે

  • સવારે સ્નાન કરીને દરવાજે કે ભીંત પર છાણ, હળદર કે ચંદનથી નાગનું ચિત્ર દોરો, અથવા માટી કે ધાતુની નાગ પ્રતિમાની પૂજા કરો.
  • નાગદેવતાના ચિત્ર કે પ્રતિમાને દૂધ, જળ, ફૂલ, ચોખા, ધરો અને હળદર અર્પણ કરો; શિવલિંગ પર જળ અને દૂધ ચઢાવો.
  • ઘણા પરિવારોમાં આ દિવસે વ્રત રખાય છે અને ખીર જેવાં પરંપરાગત પકવાન બને છે; ઘણી જગ્યાએ આ દિવસે હળ ચલાવવાનું અને જમીન ખોદવાનું ટાળવામાં આવે છે.
  • જીવતા સાપને દૂધ પાવું કે પકડવો તેને કષ્ટ આપે છે; પૂજા ચિત્ર કે પ્રતિમાની જ કરો અને સાપને કોઈ નુકસાન ન પહોંચાડો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

નાગ પાંચમ 2027 ક્યારે છે?

નાગ પાંચમ 2027 22 ઑગસ્ટ 2027, રવિવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.

નાગ પાંચમ શા માટે ઉજવાય છે?

શ્રાવણ સુદ પાંચમના દિવસે નાગદેવતાની પૂજા થાય છે.

સ્રોત

સમુદ્રમંથન અને વાસુકિનો પ્રસંગ મહાભારતના આદિ પર્વ, વિષ્ણુ પુરાણ અને ભાગવત પુરાણમાં; કાળીનાગના દમનની કથા ભાગવત પુરાણના દસમા સ્કંધમાં, પણ તે આ જ દિવસે થયું એ લોકમાન્યતા છે; નાગ પાંચમનું વિધાન ભવિષ્ય પુરાણમાં; ખેડૂત અને નાગણની કથા લોકપરંપરાની વ્રતકથા છે.

વધુ કથાઓ

વ્રતની આગલી સાંજે યાદ — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store