છઠ પૂજા વ્રત કથા

છઠ પૂજા — ક્યારે છે
- 13–16 નવેમ્બર 2026
- 2–5 નવેમ્બર 2027
| સંધ્યા અર્ઘ્ય (સૂર્યાસ્ત) | 15 નવેમ્બર, 5:56 PM |
| ઉષા અર્ઘ્ય (સૂર્યોદય) | 16 નવેમ્બર, 6:53 AM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:51 AM · 5:56 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 13 નવેમ્બર 2026
▶ જે મૈયાની કોઈ મૂર્તિ નથી — તેમનું નામ 'છઠી' કેમ પડ્યું? — વિડિઓ ›
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
છઠ એ સૂર્યદેવ અને છઠી મૈયાની ઉપાસનાનું મહાપર્વ છે, જે કારતક સુદ છઠે ઊજવાય છે. સૂર્યને જીવન અને પ્રકાશના દેવતા માનવામાં આવે છે, અને છઠી મૈયાને સંતાનની રક્ષા કરનારી મા. આ દિવસે વ્રતધારીઓ આથમતા અને ઊગતા, બંને સૂર્યને અર્ઘ્ય આપીને પરિવારના સુખ અને સંતાનના કલ્યાણની કામના કરે છે.
કથા
છઠનો તહેવાર બિહાર, ઝારખંડ અને પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશનો આત્મા છે, અને આજે દેશવિદેશમાં જ્યાં પણ પૂર્વ ભારતના લોકો વસ્યા છે, ત્યાં ઘાટ શણગારાય છે. લોકમાન્યતામાં છઠી મૈયા સૂર્યદેવનાં બહેન છે. પુરાણોમાં તેમને ષષ્ઠી દેવી કહ્યાં છે, જે બાળકોની રક્ષા કરે છે. કહેવાય છે કે રાજા પ્રિયવ્રતનું સંતાન જન્મતાંની સાથે જ નિષ્પ્રાણ હતું, ત્યારે ષષ્ઠી દેવીએ પ્રગટ થઈને એ બાળકને જીવન આપ્યું, અને ત્યારથી તેમની પૂજા થવા લાગી.

છઠ સાથે જોડાયેલી સૌથી વહાલી કથા સીતાજીની છે. મુંગેરની પરંપરા પ્રમાણે, લંકાવિજય પછી જ્યારે શ્રીરામ અને સીતાજી અયોધ્યા પાછાં ફર્યાં, ત્યારે ઋષિઓએ પ્રાયશ્ચિત્ત અને કલ્યાણ માટે યજ્ઞનું વિધાન બતાવ્યું. મુદ્ગલ ઋષિના કહેવાથી સીતાજી તેમના આશ્રમમાં આવ્યાં અને કારતક સુદ છઠે ગંગાકિનારે સૂર્યદેવની ઉપાસના કરી. તેમણે આથમતા અને ઊગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપ્યું. મુંગેરમાં આજે પણ સીતા ચરણ નામનું સ્થાન છે, જ્યાં લોકો તેમનાં ચરણચિહ્નોનાં દર્શન કરે છે.

મહાભારતના સમયની કથા સૂર્યપુત્ર કર્ણની છે. કર્ણ અંગ દેશના રાજા હતા, જે આજના ભાગલપુર અને મુંગેરનો પ્રદેશ માનવામાં આવે છે. તેઓ રોજ સવારે કમર સુધી પાણીમાં ઊભા રહીને કલાકો સુધી સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય આપતા. એ સમયે જે પણ યાચક આવે, તેને ખાલી હાથે પાછો ન મોકલતા. કહેવાય છે કે સૂર્યદેવની કૃપાથી જ તેઓ મહાન યોદ્ધા અને મહાદાની બન્યા. પાણીમાં ઊભા રહીને અર્ઘ્ય આપવાની આ જ પરંપરા છઠમાં આજે પણ જોવા મળે છે.

બીજી એક કથા દ્રૌપદીજીની છે. જ્યારે પાંડવો જુગારમાં પોતાનું રાજપાટ હારી ગયા અને વનમાં કષ્ટ વેઠી રહ્યા હતા, ત્યારે દ્રૌપદીજીએ છઠનું વ્રત રાખ્યું અને સૂર્યદેવની આરાધના કરી. લોકકથા કહે છે કે તેમની શ્રદ્ધાથી પાંડવોના દુઃખના દિવસો કપાયા અને તેમને પોતાનું ખોવાયેલું રાજ્ય ફરી મળ્યું.

આ તહેવારની સૌથી મોટી વાત તેની સાદગી અને શુદ્ધતા છે. એમાં નથી કોઈ પુરોહિતની જરૂર, નથી કોઈ મોટો આડંબર. વ્રતધારીઓ પોતે નદીના પાણીમાં ઊભા રહીને, વાંસના સૂપડામાં ઠેકુઆ અને ફળ લઈને સૂર્યને અર્ઘ્ય આપે છે. આખો પરિવાર અને આખું ગામ ઘાટ પર સાથે હોય છે, અને છઠનાં ગીતો ગુંજતાં રહે છે.

છઠ આપણને શીખવે છે કે જે આથમતા સૂર્યને પણ પ્રણામ કરે છે, તે જ ઊગતા સૂર્યનું સાચું સ્વાગત કરી શકે છે. છઠી મૈયા સૌનાં સંતાનોની રક્ષા કરે અને સૂર્યદેવ સૌના ઘરમાં અજવાળું ભરે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- પહેલો દિવસ, નહાય ખાય, કારતક સુદ ચોથ; સ્નાન કરીને ઘર શુદ્ધ કરવામાં આવે છે અને વ્રતધારીઓ દૂધીનું શાક, ભાત અને ચણાની દાળનું સાત્ત્વિક ભોજન કરે છે.
- બીજો દિવસ, ખરના, પાંચમ; આખો દિવસ ઉપવાસ, સાંજે ગોળની ખીર અને રોટલીનો પ્રસાદ; ત્યાર પછી લગભગ છત્રીસ કલાકનું નિર્જળા વ્રત શરૂ થાય છે.
- ત્રીજો દિવસ, સંધ્યા અર્ઘ્ય, છઠ; સાંજે નદી કે તળાવના ઘાટ પર પાણીમાં ઊભા રહીને વાંસના સૂપડામાં ઠેકુઆ, ફળ, શેરડી અને શ્રીફળ મૂકીને આથમતા સૂર્યને અર્ઘ્ય અપાય છે.
- ચોથો દિવસ, ઉષા અર્ઘ્ય, સાતમ; વહેલી પરોઢે ઊગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપીને પ્રસાદ વહેંચવામાં આવે છે અને વ્રતનાં પારણાં થાય છે.
- આ જ તહેવાર ચૈત્ર સુદ છઠે ચૈતી છઠ તરીકે પણ ઊજવાય છે. નિર્જળા વ્રત પોતાની શક્તિ અને તબિયત જોઈને જ રાખો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
છઠ પૂજા 2026 ક્યારે છે?
છઠ પૂજા 2026 13–16 નવેમ્બર 2026 ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
છઠ પૂજા 2026 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
સંધ્યા અર્ઘ્ય (સૂર્યાસ્ત) 15 નવેમ્બર, 5:56 PM; ઉષા અર્ઘ્ય (સૂર્યોદય) 16 નવેમ્બર, 6:53 AM (દિલ્હી)
છઠ પૂજા શા માટે ઉજવાય છે?
છઠ એ સૂર્યદેવ અને છઠી મૈયાની ઉપાસનાનું મહાપર્વ છે, જે કારતક સુદ છઠે ઊજવાય છે.
સ્રોત
મુખ્યત્વે લોકપરંપરા. ષષ્ઠી દેવી અને રાજા પ્રિયવ્રતની કથા બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણના પ્રકૃતિખંડમાં; કર્ણની સૂર્યઉપાસના મહાભારતમાં; સીતાજીની છઠની કથા મુંગેરની સ્થાનિક પરંપરામાં, અને દ્રૌપદીજીનું છઠ વ્રત લોકકથામાં પ્રચલિત છે.