જન્માષ્ટમી વ્રત કથા

જન્માષ્ટમી — ક્યારે છે
- 25 ઑગસ્ટ 2027, બુધવાર
| આઠમ તિથિ | 24 ઑગસ્ટ, 8:25 PM થી 25 ઑગસ્ટ, 7:20 PM સુધી |
| નિશીથ કાળ પૂજા | 12:19 AM – 1:04 AM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:19 AM · 7:04 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 25 ઑગસ્ટ 2027
▶ જન્માષ્ટમી મધરાતે જ કેમ? — વિડિઓ ›
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
શ્રાવણ વદ આઠમની મધરાતે, રોહિણી નક્ષત્રમાં, મથુરાના કારાગારમાં ભગવાન વિષ્ણુએ શ્રીકૃષ્ણ રૂપે જન્મ લીધો. તેઓ અત્યાચારી કંસથી ધરતીને મુક્ત કરવા અને ધર્મની રક્ષા કરવા આવ્યા હતા. એટલે આ દિવસે વ્રત રાખીને મધરાતે તેમનો જન્મોત્સવ ઊજવાય છે.
કથા
કથા પ્રમાણે, મથુરાનો રાજા કંસ ખૂબ અત્યાચારી હતો. તેની પિતરાઈ બહેન દેવકીનાં લગ્ન વસુદેવજી સાથે થયાં. કંસ ખૂબ પ્રેમથી પોતે રથ હાંકીને બહેનને વળાવી રહ્યો હતો, ત્યારે જ આકાશવાણી થઈ, હે કંસ, જે બહેનને તું આટલા પ્રેમથી લઈ જાય છે, તેનું જ આઠમું સંતાન તારો અંત લાવશે. આ સાંભળતાં જ કંસ ક્રોધે ભરાયો અને તલવાર કાઢી.

વસુદેવજીએ તેને સમજાવ્યો અને વચન આપ્યું કે તેઓ પોતાનું દરેક સંતાન જન્મતાં જ કંસને સોંપી દેશે. કંસે દેવકીને છોડી દીધાં, પણ બંનેને કારાગારમાં પૂરી દીધાં. એક પછી એક છ સંતાનોને કંસે જીવતાં ન છોડ્યાં. સાતમા ગર્ભને યોગમાયાએ ગોકુળમાં રોહિણીજીના ગર્ભમાં પહોંચાડી દીધો, અને આ રીતે બલરામજીનો જન્મ થયો.

પછી શ્રાવણ વદ આઠમ આવી. મધરાત હતી, બહાર મુશળધાર વરસાદ પડતો હતો અને આકાશમાં રોહિણી નક્ષત્ર હતું. ત્યારે જ કારાગાર દિવ્ય પ્રકાશથી ભરાઈ ગયું. ભગવાન વિષ્ણુ ચાર ભુજાવાળા રૂપે, શંખ, ચક્ર, ગદા અને પદ્મ ધારણ કરીને પ્રગટ થયા. દેવકી અને વસુદેવે હાથ જોડીને સ્તુતિ કરી. ભગવાને કહ્યું, મને ગોકુળમાં નંદજીના ઘેર પહોંચાડી દો અને ત્યાં જન્મેલી કન્યાને અહીં લઈ આવો. આટલું કહીને તેઓ એક નાનકડા બાળક બની ગયા.

એ જ ક્ષણે વસુદેવજીની બેડીઓ ખૂલી ગઈ, કારાગારના દરવાજા આપોઆપ ખૂલી ગયા અને ચોકીદારો ગાઢ નિદ્રામાં સૂઈ ગયા. વસુદેવજીએ બાળકને ટોપલીમાં મૂક્યા અને માથે મૂકીને ચાલી નીકળ્યા. યમુનાજી બે કાંઠે હતાં. પણ જેવો યમુનાજીએ પ્રભુના ચરણનો સ્પર્શ કર્યો, પાણી ઊતરી ગયું અને રસ્તો થઈ ગયો. વરસતા વરસાદથી બચાવવા શેષનાગે ઉપર પોતાની ફેણ છત્રીની જેમ ફેલાવી દીધી.

ગોકુળમાં માતા યશોદાએ એ જ રાતે એક કન્યાને જન્મ આપ્યો હતો અને સૌ ગાઢ નિદ્રામાં હતાં. વસુદેવજીએ કૃષ્ણને યશોદાજી પાસે સુવડાવ્યા અને કન્યાને લઈને મથુરા પાછા આવ્યા. દરવાજા ફરી બંધ થઈ ગયા. કન્યાના રડવાનો અવાજ સાંભળીને કંસ દોડી આવ્યો અને તેને આંચકી લીધી, પણ એ કન્યા તેના હાથમાંથી છટકીને આકાશમાં દેવી રૂપે પ્રગટ થઈ અને બોલી, હે કંસ, તારો અંત લાવનાર તો જન્મ લઈ ચૂક્યો છે.

બીજી સવારે ગોકુળમાં નંદબાબાના ઘેર લાલાના જન્મની ખુશીઓ મનાવાઈ અને આખું વ્રજ નાચી ઊઠ્યું. એટલે જ જન્માષ્ટમીએ મધરાતે કૃષ્ણજન્મ ઊજવાય છે અને બીજા દિવસે નંદ મહોત્સવ. શ્રીકૃષ્ણ આપણા સૌના મનના બંધ દરવાજા પણ આમ જ ખોલી દે. જય શ્રીકૃષ્ણ.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- આખો દિવસ વ્રત રાખો, પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે નિર્જળ કે ફળાહાર.
- ઘરમાં ઝાંખી શણગારો અને લડ્ડુ ગોપાલ માટે પારણું કે હિંડોળો તૈયાર કરો.
- મધરાતે જન્મ સમયે શંખ અને ઘંટ વગાડીને લડ્ડુ ગોપાલનો પંચામૃતથી અભિષેક કરો, નવાં વસ્ત્ર પહેરાવો અને પારણે ઝુલાવો.
- માખણ-મિસરી, ધાણાની પંજરી, પંચામૃત અને ફળનો ભોગ ધરો; આરતી પછી પ્રસાદ લઈને વ્રત છોડો, કેટલાક પરિવારો બીજા દિવસે પારણાં કરે છે.
- બીજા દિવસે નંદ મહોત્સવ ઊજવાય છે; મહારાષ્ટ્રમાં દહીં હાંડીની ધૂમ હોય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
જન્માષ્ટમી 2027 ક્યારે છે?
જન્માષ્ટમી 2027 25 ઑગસ્ટ 2027, બુધવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
જન્માષ્ટમી 2027 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
આઠમ તિથિ 24 ઑગસ્ટ, 8:25 PM થી 25 ઑગસ્ટ, 7:20 PM સુધી; નિશીથ કાળ પૂજા 12:19 AM – 1:04 AM (દિલ્હી)
જન્માષ્ટમી શા માટે ઉજવાય છે?
શ્રાવણ વદ આઠમની મધરાતે, રોહિણી નક્ષત્રમાં, મથુરાના કારાગારમાં ભગવાન વિષ્ણુએ શ્રીકૃષ્ણ રૂપે જન્મ લીધો.
સ્રોત
ભાગવત પુરાણનો દસમો સ્કંધ; વિષ્ણુ પુરાણનો પાંચમો અંશ; હરિવંશ પુરાણ.