गोकुळाष्टमी व्रत कथा

गोकुळाष्टमी — कधी आहे
- 25 ऑगस्ट 2027, बुधवार
| अष्टमी तिथी | 24 ऑगस्ट, 8:25 PM ते 25 ऑगस्ट, 7:20 PM |
| निशीथ काळ पूजा | 12:17 AM – 1:03 AM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:22 AM · 6:59 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 25 ऑगस्ट 2027
▶ जन्माष्टमी मध्यरात्रीच का? — व्हिडिओ ›
हा दिवस का साजरा करतात?
उत्तर भारतातील गणनेनुसार भाद्रपद कृष्ण अष्टमीच्या मध्यरात्री, रोहिणी नक्षत्रावर, मथुरेच्या कारागृहात भगवान विष्णूंनी श्रीकृष्णांच्या रूपाने जन्म घेतला. महाराष्ट्रातील अमांत पंचांगानुसार ही तिथी श्रावण कृष्ण अष्टमी येते. अत्याचारी कंसापासून पृथ्वीला मुक्त करण्यासाठी आणि धर्माचे रक्षण करण्यासाठी ते अवतरले. म्हणून श्रीकृष्ण जन्माष्टमीला उपवास करून मध्यरात्री त्यांचा जन्मोत्सव साजरा केला जातो.
कथा
कथा अशी आहे की, मथुरेचा राजा कंस फार अत्याचारी होता. त्याची चुलत बहीण देवकी हिचा विवाह वसुदेवांशी झाला. कंस मोठ्या प्रेमाने स्वतः रथ हाकत बहिणीची पाठवणी करत होता, तेवढ्यात आकाशवाणी झाली, हे कंसा, ज्या बहिणीला तू इतक्या प्रेमाने घेऊन जात आहेस, तिचेच आठवे अपत्य तुझा अंत करेल. हे ऐकताच कंस संतापला आणि त्याने तलवार उपसली.

वसुदेवांनी त्याला समजावले आणि वचन दिले, आमचे प्रत्येक मूल जन्मताच मी तुझ्या हवाली करीन. कंसाने देवकीला सोडले, पण दोघांनाही कारागृहात टाकले. एकेक करून सहा बाळांना कंसाने सोडले नाही. सातवा गर्भ योगमायेने गोकुळात रोहिणीमातेच्या उदरात नेऊन ठेवला, आणि अशा रीतीने बलरामांचा जन्म झाला.

मग भाद्रपद महिन्यातील कृष्ण पक्षाची अष्टमी आली. मध्यरात्र होती, बाहेर मुसळधार पाऊस कोसळत होता आणि आकाशात रोहिणी नक्षत्र होते. तेवढ्यात कारागृह दिव्य प्रकाशाने उजळून निघाले. भगवान विष्णू चतुर्भुज रूपात, शंख, चक्र, गदा आणि पद्म धारण करून प्रकट झाले. देवकी आणि वसुदेवांनी हात जोडून स्तुती केली. भगवान म्हणाले, मला गोकुळात नंदबाबांच्या घरी पोहोचवा, आणि तिथे जन्मलेल्या कन्येला इथे घेऊन या. एवढे बोलून ते एक लहानसे बाळ झाले.

त्याच क्षणी वसुदेवांच्या बेड्या निखळल्या, कारागृहाचे दरवाजे आपोआप उघडले आणि पहारेकरी गाढ झोपी गेले. वसुदेवांनी बाळाला टोपलीत ठेवले आणि टोपली डोक्यावर घेऊन ते निघाले. यमुनेला पूर आला होता. पण यमुनेने प्रभूंच्या चरणांना स्पर्श करताच पाणी ओसरले आणि वाट मोकळी झाली. कोसळत्या पावसापासून बाळाला वाचवण्यासाठी शेषनागाने वरती आपला फणा छत्रीसारखा पसरला.

गोकुळात यशोदामाईंनी त्याच रात्री एका कन्येला जन्म दिला होता, आणि सगळे गाढ झोपेत होते. वसुदेवांनी बाळकृष्णाला यशोदामाईंच्या शेजारी निजवले आणि कन्येला घेऊन ते मथुरेला परत आले. दरवाजे पुन्हा बंद झाले. कन्येच्या रडण्याचा आवाज ऐकून कंस धावत आला आणि त्याने तिला हिसकावून घेतले, पण ती कन्या त्याच्या हातातून निसटली, आकाशात देवीच्या रूपात प्रकट झाली आणि म्हणाली, हे कंसा, तुझा अंत करणारा तर जन्माला आला आहे.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी गोकुळात नंदबाबांच्या घरी कान्हाच्या जन्माचा आनंद साजरा झाला, आणि सारे ब्रज आनंदाने नाचू लागले. म्हणूनच गोकुळाष्टमीला मध्यरात्री कृष्णजन्म साजरा केला जातो आणि दुसऱ्या दिवशी नंदोत्सव. श्रीकृष्ण आपल्या सगळ्यांच्या मनाची बंद दारेही अशीच उघडोत. जय श्रीकृष्ण.
कसा साजरा करतात
- दिवसभर उपवास करावा, घरच्या परंपरेनुसार निर्जळी किंवा फलाहार करून.
- घरात देखावा सजवावा, आणि बाळकृष्णासाठी पाळणा किंवा झोका तयार करावा.
- मध्यरात्री जन्माच्या वेळी शंख आणि घंटा वाजवून बाळकृष्णाला पंचामृताने अभिषेक करावा, नवे वस्त्र घालावे आणि पाळणा झुलवावा.
- लोणी आणि खडीसाखर, धण्याची पंजिरी, पंचामृत आणि फळे यांचा नैवेद्य दाखवावा. आरतीनंतर प्रसाद घेऊन उपवास सोडावा. काही घरांमध्ये दुसऱ्या दिवशी पारणे करतात.
- दुसऱ्या दिवशी नंदोत्सव साजरा केला जातो. महाराष्ट्रात दहीहंडीचा उत्साह असतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
गोकुळाष्टमी 2027 केव्हा आहे?
गोकुळाष्टमी 2027 25 ऑगस्ट 2027, बुधवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
गोकुळाष्टमी 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
अष्टमी तिथी 24 ऑगस्ट, 8:25 PM ते 25 ऑगस्ट, 7:20 PM; निशीथ काळ पूजा 12:17 AM – 1:03 AM (दिल्ली)
गोकुळाष्टमी का साजरा केला जातो?
उत्तर भारतातील गणनेनुसार भाद्रपद कृष्ण अष्टमीच्या मध्यरात्री, रोहिणी नक्षत्रावर, मथुरेच्या कारागृहात भगवान विष्णूंनी श्रीकृष्णांच्या रूपाने जन्म घेतला.
स्रोत
भागवत पुराण, दशम स्कंध; विष्णुपुराण, पाचवा अंश; हरिवंश पुराण.