महाशिवरात्री व्रत कथा

महाशिवरात्री — कधी आहे
- 6 मार्च 2027, शनिवार
| चतुर्दशी तिथी | 6 मार्च, 12:04 PM ते 7 मार्च, 1:47 PM |
| निशीथ काळ पूजा | 12:25 AM – 1:13 AM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:54 AM · 6:46 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 6 मार्च 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
माघ कृष्ण चतुर्दशीची रात्र ही शंकरांच्या उपासनेची सर्वात मोठी रात्र आहे. अशी श्रद्धा आहे की, याच रात्री शंकर अनंत ज्योतिस्तंभाच्या रूपात प्रकट झाले, आणि याच रात्री शिवपार्वतींचा विवाह झाला. उपवास, रात्रीचे जागरण, आणि शिवलिंगावर पाणी आणि बेलपत्र वाहणे ही या दिवसाची ओळख आहे.
कथा
महाशिवरात्रीला घरोघरी जी व्रतकथा ऐकली जाते, ती एका शिकाऱ्याची आहे. कथा अशी आहे की, चित्रभानू नावाचा एक शिकारी जंगलात शिकार करून आपल्या कुटुंबाचे पोट भरत असे. एके दिवशी तो सकाळपासून शिकारीच्या शोधात निघाला, पण दिवसभर त्याला काहीच मिळाले नाही. त्या दिवशी त्याने काही खाल्लेही नव्हते. संध्याकाळ झाली, आणि भटकत भटकत तो एका तलावाच्या काठी पोहोचला.

रात्री प्राणी पाणी प्यायला येतील, असा विचार करून तो जवळच्या एका बेलाच्या झाडावर चढून बसला. त्याच्याकडे पाण्याने भरलेली एक छोटी मशक होती. त्याला ठाऊक नव्हते की त्याच झाडाखाली पानांनी झाकलेले एक शिवलिंग आहे, आणि ती रात्र महाशिवरात्रीची होती.

रात्रीच्या पहिल्या प्रहरी एक हरिणी पाणी प्यायला आली. शिकाऱ्याने धनुष्य उचलले, तेव्हा त्याच्या हालचालीने काही बेलपत्रे आणि पाण्याचे थेंब खाली शिवलिंगावर पडले. हरिणीने विनवणी केली, माझी पाडसे माझी वाट पाहत आहेत, त्यांची सोय लावून मी परत येईन. शिकाऱ्याचे मन द्रवले आणि त्याने तिला जाऊ दिले. रात्रभर असेच होत राहिले. दुसऱ्या आणि तिसऱ्या प्रहरी आणखी हरणे आली, प्रत्येकाने परत येण्याचे वचन दिले, आणि प्रत्येक वेळी नकळत बेलपत्र आणि पाणी शिवलिंगावर वाहिले जात राहिले. भुकेला आणि तहानलेला शिकारी रात्रभर जागा राहिला.

पहाट होताच सगळी हरणे आपल्या वचनाप्रमाणे कुटुंबासह परत आली. त्यांचा खरेपणा पाहून शिकाऱ्याचे हृदय पालटले. नकळत घडलेला उपवास, जागरण आणि बेलपत्राची पूजा यांमुळे त्याचे मन निर्मळ झाले होते. त्याने धनुष्य खाली ठेवले आणि सगळ्यांना जाऊ दिले. त्याच क्षणी शंकर प्रकट झाले, आणि त्याला आशीर्वाद देऊन त्यांनी त्याला मुक्ती दिली. शिवपुराणात हीच कथा गुरुद्रुह नावाच्या व्याधाची आहे, ज्याला शंकरांनी वर दिला की, पुढे श्रीराम स्वतः त्याच्या घरी येतील.

या रात्रीचे आणखीही अर्थ आहेत. अशी श्रद्धा आहे की, याच रात्री शंकर आणि पार्वतीमाता यांचा विवाह झाला. आणि एक कथा सांगते की, जेव्हा ब्रह्मदेव आणि विष्णू यांच्यात कोण श्रेष्ठ यावरून वाद झाला, तेव्हा त्यांच्यामध्ये एक अनंत ज्योतिस्तंभ प्रकट झाला, ज्याचा ना आदी सापडला ना अंत. तेच शंकरांचे लिंगोद्भव रूप होते.

ही कथा सांगते की, भोलेनाथ नकळत केलेली छोटीशी भक्तीसुद्धा स्वीकारतात, मग खऱ्या मनाने केलेल्या पूजेबद्दल काय सांगावे. महादेव सर्वांचे कल्याण करोत.
कसा साजरा करतात
- दिवसभर उपवास केला जातो, आपल्या शक्तीनुसार फलाहार करून किंवा निर्जळी, आणि रात्री जागरण केले जाते.
- रात्रीच्या चार प्रहरांत शिवलिंगाला अभिषेक होतो. पाणी, दूध, दही, तूप आणि मध यांनी स्नान घालून बेलपत्र, धोत्रा, रुईची फुले आणि बोरे वाहिली जातात.
- ओम नमः शिवाय या मंत्राचा जप, आणि शिव चालीसा व महामृत्युंजय मंत्राचे पठण केले जाते.
- उत्तर भारतातील पौर्णिमांत गणनेत ही तिथी फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी म्हणवली जाते, आणि दक्षिण भारतातील व महाराष्ट्रातील अमांत गणनेत माघ कृष्ण चतुर्दशी; दोन्ही एकच रात्र आहे. दुसऱ्या दिवशी सकाळी पूजा झाल्यावर उपवासाचे पारणे केले जाते.
पूजा विधी — महाशिवरात्री पूजा (शिवाचा अभिषेक)
केव्हा करावी
महाशिवरात्रीच्या रात्री — अॅपच्या सणाच्या पानावर निशीथ काळाची वेळ दिलेली आहे.
काय लागेल (पूजा साहित्य)
- शिवलिंग (घरी किंवा मंदिरात)
- पाणी, कच्चे दूध, दही, मध, तूप, साखर (पंचामृत)
- बेलाची पाने (तीन पानांची, स्वच्छ)
- धोत्रा, रुईचे फूल
- विभूती, चंदन, पांढरी फुले
- उदबत्ती, दिवा
- फळे
टप्प्याटप्प्याने
- दिवसभर शक्य तितका उपवास करा. संध्याकाळी स्नान करून स्वच्छ कपडे घाला.
- संकल्प करा. आधी शिवलिंगाला पाण्याने स्नान घाला — मंत्र: ॐ नमः शिवाय.
- मग क्रमाने दूध, दही, मध, तूप, साखर यांनी अभिषेक करा, मधे मधे पाण्याने धुवा.
- बेलाची पाने, धोत्रा, रुईचे फूल, विभूती आणि चंदन अर्पण करा. (शिवाला केवड्याचे फूल आणि तुळस वाहत नाहीत.)
- उदबत्ती, दिवा, फळांचा नैवेद्य, आरती — "ॐ जय शिव ओंकारा".
- परंपरेनुसार रात्रभर जागरण करून चार प्रहरांत पूजा केली जाते. दुसऱ्या दिवशी सकाळी उपवास सोडा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
महाशिवरात्री 2027 केव्हा आहे?
महाशिवरात्री 2027 6 मार्च 2027, शनिवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
महाशिवरात्री 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
चतुर्दशी तिथी 6 मार्च, 12:04 PM ते 7 मार्च, 1:47 PM; निशीथ काळ पूजा 12:25 AM – 1:13 AM (दिल्ली)
महाशिवरात्री का साजरा केला जातो?
माघ कृष्ण चतुर्दशीची रात्र ही शंकरांच्या उपासनेची सर्वात मोठी रात्र आहे.
घरी महाशिवरात्री पूजा कशी करावी?
स्वच्छ चौरंगावर प्रतिमा मांडा, संकल्प करा, आधी गणेशाची आणि मग मुख्य देवतेची पूजा करा, फुले, दिवा आणि मिठाई अर्पण करा, आरती करा आणि प्रसाद वाटा. संपूर्ण विधी टप्प्याटप्प्याने आणि साहित्याची यादी या पानावर आहे; तुमच्या कुटुंबाची परंपरा वेगळी असल्यास तीच पाळा.
स्रोत
शिकाऱ्याची कथा शिवपुराणात, कोटिरुद्र संहितेत, गुरुद्रुह व्याधाच्या रूपात आहे; चित्रभानू हे नाव असलेले रूप लोकप्रचलित व्रतकथेत आहे; लिंगोद्भवाची कथा शिवपुराणात, विद्येश्वर संहितेत, आणि लिंगपुराणात आहे; शिवपार्वती विवाहाचा या रात्रीशी असलेला संबंध ही लोकमान्यता आहे.