हरतालिका व्रत कथा

हरतालिका — कधी आहे
- 3 सप्टेंबर 2027, शुक्रवार
| तृतीया तिथी | 2 सप्टेंबर, 4:51 PM ते 3 सप्टेंबर, 2:20 PM |
| प्रातःकाल पूजा | 6:24 AM – 8:53 AM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:24 AM · 6:52 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 3 सप्टेंबर 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
हरतालिका तृतीया भाद्रपद शुक्ल तृतीयेला साजरी केली जाते. याच दिवशी पार्वतीमातेचे कठोर तप पूर्ण झाले आणि शंकरांनी त्यांचा पत्नी म्हणून स्वीकार केला. म्हणून सौभाग्यवती स्त्रिया अखंड सौभाग्यासाठी, आणि कुमारिका मनासारखा वर मिळावा म्हणून, हे व्रत करतात.
कथा
असे म्हणतात की ही कथा स्वतः शंकरांनी पार्वतीमातेला सांगितली, म्हणजे त्यांना आपल्या मागच्या जन्मातील तपश्चर्येची आठवण व्हावी. शंकर म्हणाले, हे देवी, तू पर्वतराज हिमवानांच्या घरी जन्म घेतला होतास. लहानपणापासूनच तुझे मन फक्त माझ्यातच गुंतले होते. तू हिमालयावर कित्येक वर्षे तप केलेस. कधी वाळलेली पाने खाऊन राहिलीस, कधी फक्त हवा पिऊन. उन्हाळ्यातले ऊन, हिवाळ्यातले बर्फ आणि पावसाच्या सरी, सगळे तू मुकाट्याने सोसलेस.

मुलीची ही अवस्था पाहून हिमवानांना फार काळजी वाटायची. एके दिवशी देवर्षी नारद आले आणि म्हणाले, भगवान विष्णूंना तुमच्या कन्येशी विवाह करायचा आहे. हिमवान आनंदाने तयार झाले. पण जेव्हा तू हे ऐकलेस, तेव्हा तुझे मन खचून गेले, कारण तू तर मनोमन मलाच आपला पती मानले होतेस.

तुझे दुःख पाहून तुझ्या सख्या तुला गुपचूप वडिलांच्या घरून घेऊन गेल्या, आणि त्यांनी तुला घनदाट जंगलातील एका गुहेत लपवून ठेवले, म्हणजे तिथे तुझे तप कोणी भंग करू नये. सख्यांनी हरण करून नेले म्हणूनच या व्रताचे नाव हरतालिका पडले. हरत म्हणजे नेणे, आणि आलिका म्हणजे सखी.

तिकडे हिमवान मुलगी सापडत नाही म्हणून व्याकूळ झाले आणि चहूकडे तिचा शोध घेऊ लागले. इकडे गुहेत, भाद्रपद शुक्ल तृतीयेच्या दिवशी, हस्त नक्षत्रावर, तू नदीच्या वाळूचे एक शिवलिंग तयार केलेस. दिवसभर अन्न आणि पाणी काहीच घेतले नाहीस. फुलांनी आणि बेलपत्रांनी पूजा केलीस, आणि रात्रभर जागून माझे ध्यान करत राहिलीस.

तुझ्या या खऱ्या तळमळीने माझे आसन डळमळले. मी त्याच क्षणी प्रकट झालो आणि म्हणालो, वर माग. तू म्हणालीस, प्रभू, मला आपली पत्नी म्हणून स्वीकारा. मी तथास्तु म्हणालो आणि अंतर्धान पावलो. सकाळी तू पूजेचे साहित्य नदीत विसर्जित करून उपवास सोडलास. तेवढ्यात हिमवान तुला शोधत शोधत तिथे येऊन पोहोचले. तू त्यांना सगळी हकिकत सांगितलीस आणि म्हणालीस, माझा विवाह शंकरांशी होईल तेव्हाच मी घरी येईन. वडिलांनी ते मान्य केले, आणि पुढे पूर्ण विधिपूर्वक आपला विवाह झाला.

शेवटी शंकर म्हणाले, जी स्त्री या दिवशी श्रद्धेने हे व्रत करते आणि ही कथा ऐकते, तिला अखंड सौभाग्याचा आशीर्वाद मिळतो. कर्नाटकात याच दिवशी गौरी हब्बा साजरा होतो, ज्यात गौरीमातेची पूजा होते. पार्वतीमातेसारखे धैर्य आणि खरी तळमळ ठेवणाऱ्यांची हाक भोलेनाथ नक्की ऐकतात.
कसा साजरा करतात
- सौभाग्यवती स्त्रिया आणि कुमारिका सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशी सकाळपर्यंत निर्जळी उपवास करतात. ज्यांना निर्जळी उपवास करणे शक्य नसेल, त्या आपल्या तब्येतीनुसार फळे आणि पाणी घेऊ शकतात.
- संध्याकाळी प्रदोषकाळी वाळूपासून किंवा मातीपासून शंकर, पार्वती आणि गणपती यांच्या मूर्ती तयार करून पूजा केली जाते.
- बेलपत्र, धोत्रा, फुले आणि सौभाग्याच्या वस्तू, जसे बांगड्या, टिकली आणि कुंकू, पार्वतीमातेला अर्पण केल्या जातात.
- सगळे मिळून कथा ऐकतात, आणि रात्रभर भजन आणि जागरण होते.
- दुसऱ्या दिवशी सकाळी पूजा झाल्यावर मूर्तींचे विसर्जन करून उपवास सोडला जातो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
हरतालिका 2027 केव्हा आहे?
हरतालिका 2027 3 सप्टेंबर 2027, शुक्रवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
हरतालिका 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
तृतीया तिथी 2 सप्टेंबर, 4:51 PM ते 3 सप्टेंबर, 2:20 PM; प्रातःकाल पूजा 6:24 AM – 8:53 AM (दिल्ली)
हरतालिका का साजरा केला जातो?
हरतालिका तृतीया भाद्रपद शुक्ल तृतीयेला साजरी केली जाते.
स्रोत
भविष्योत्तर पुराणातील व्रतकथा म्हणून प्रचलित; पार्वतीमातेच्या तपाचे वर्णन शिवपुराणातील रुद्र संहितेत आहे, आणि इथली कथा त्याचे लोकपरंपरेत प्रचलित असलेले रूप आहे.