नवरात्र व्रत कथा

नवरात्र — कधी आहे
- 11–19 ऑक्टोबर 2026
- 30 सप्टेंबर – 8 ऑक्टोबर 2027
| प्रतिपदा तिथी | 10 ऑक्टोबर, 9:20 PM ते 11 ऑक्टोबर, 9:32 PM |
| घटस्थापना · अभिजित मुहूर्त | 12:01 PM – 12:48 PM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:31 AM · 6:19 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 11 ऑक्टोबर 2026
हा दिवस का साजरा करतात?
नवरात्र म्हणजे दुर्गामातेच्या शक्तीच्या उपासनेचे नऊ पवित्र दिवस. असे मानतात की याच दिवसांत देवीने महिषासुराशी युद्ध केले आणि दहाव्या दिवशी त्याच्यावर विजय मिळवला. हा सण वाइटावर चांगल्याच्या आणि अहंकारावर शक्तीच्या विजयाचे प्रतीक आहे.
कथा
कथा अशी आहे की महिषासुर नावाचा एक असुर होता, जो आपल्या इच्छेने रेड्याचे रूपही घेत असे. त्याने वर्षानुवर्षे कठोर तप करून ब्रह्मदेवांना प्रसन्न केले आणि वर मागितला की कोणताही देव, दानव किंवा पुरुष त्याला मारू शकणार नाही. त्याला वाटत होते की एखादी स्त्री तर त्याचे काहीच वाकडे करू शकणार नाही.

वर मिळाल्यावर तो गर्वाने फुगून गेला. त्याने पृथ्वी आणि स्वर्ग दोन्ही जिंकले, इंद्राला आणि सगळ्या देवांना त्यांच्या लोकातून हाकलून दिले, आणि तो तिन्ही लोकांत अत्याचार करू लागला.

दुःखी झालेले देव ब्रह्मदेव, विष्णू आणि महेश यांच्याकडे गेले. त्यांचे म्हणणे ऐकून त्रिदेवांना खूप राग आला, आणि त्यांच्या मुखातून एक महान तेज बाहेर पडले. सगळ्या देवांच्या शरीरातूनही तेज निघाले. हे सारे तेज एका ठिकाणी एकत्र येऊन एका दिव्य देवीच्या रूपात प्रकट झाले. त्याच दुर्गामाता.

देवांनी देवीला आपापली अस्त्रे दिली. शंकरांनी त्रिशूळ, विष्णूंनी चक्र, इंद्राने वज्र आणि वरुणाने शंख दिला, आणि हिमालयाने वाहन म्हणून सिंह भेट दिला. देवीच्या गर्जनेने तिन्ही लोक दुमदुमून गेले.

असे मानतात की देवी आणि महिषासुराच्या सैन्यात नऊ दिवस आणि नऊ रात्री युद्ध चालले. महिषासुर कधी रेडा, कधी सिंह, कधी हत्ती, तर कधी माणसाचे रूप घेऊन लढत राहिला. शेवटी दहाव्या दिवशी देवीने त्याचा अंत केला. तेव्हापासून देवीला महिषासुरमर्दिनी म्हणतात, आणि देवांनी तिची स्तुती केली.

या नऊ दिवसांत देवीच्या नऊ रूपांची पूजा होते, शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कूष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी आणि सिद्धिदात्री. या नऊ रात्री वर्षातून दोनदा मोठ्या रूपात येतात, चैत्रात आणि आश्विनात. गुजरातमध्ये गरबा आणि दांडियाने देवीची आराधना होते, आणि बंगालमध्ये आश्विनातील दुर्गापूजा हा देवी माहेरी येण्याचा उत्सव म्हणून साजरा होतो. दुर्गामाता सर्वांच्या मनातील अंधार आणि भीती दूर करो.
कसा साजरा करतात
- पहिल्या दिवशी शुभ मुहूर्तावर कलशस्थापना किंवा घटस्थापना होते, आणि मातीत जव पेरले जातात.
- नऊ दिवस अखंड दिवा लावण्याची, दुर्गा सप्तशतीचा पाठ करण्याची आणि रोज देवीच्या एका रूपाची पूजा करण्याची परंपरा आहे.
- अनेक लोक नऊ दिवस उपवास करून फलाहार करतात. काही लोक फक्त पहिल्या आणि शेवटच्या दिवशी उपवास करतात.
- अष्टमीला किंवा नवमीला कन्यापूजन होते, ज्यात लहान मुलींना देवीचे रूप मानून शिरा, पुरी आणि हरभरे खाऊ घातले जातात.
- दहाव्या दिवशी विजयादशमीला पूजेची सांगता आणि विसर्जन होते.
पूजा विधी — नवरात्र — घटस्थापना आणि दुर्गा पूजा
केव्हा करावी
नवरात्राच्या पहिल्या दिवशी (शुक्ल प्रतिपदा), सकाळी. घटस्थापनेची वेळ पंचांगातून किंवा गुरुजींकडून जाणून घ्या.
काय लागेल (पूजा साहित्य)
- रुंद मातीचे भांडे, स्वच्छ माती आणि जवाचे बी
- कलश (पाणी, गंगाजल, एक नाणे, सुपारी, आंब्याची पाने)
- लाल वस्त्रात गुंडाळलेला नारळ
- देवी दुर्गेची प्रतिमा
- लाल ओढणी (चुनरी), लाल फुले (जास्वंद)
- कुंकू, अक्षता, शेंदूर
- उदबत्ती, दिवा (अखंड दीप — तुमच्या कुटुंबात लावण्याची प्रथा असल्यास)
- फळे, मिठाई
टप्प्याटप्प्याने
- स्नान करून स्वच्छ कपडे घाला. भांड्यात माती पसरून त्यात जव पेरा.
- त्यावर कलश आणि कलशावर नारळ ठेवा.
- संकल्प करा. गणेशाचे स्मरण करून मग देवी दुर्गेचे आवाहन करा.
- ओढणी, फुले, कुंकू, अक्षता अर्पण करा. मंत्र: ॐ दुर्गायै नमः.
- उदबत्ती, दिवा, नैवेद्य आणि आरती — "जय अंबे गौरी".
- नऊ दिवस सकाळ-संध्याकाळ पूजा करा आणि जवावर पाणी शिंपडा. अॅपचे नवरात्र पान सांगते की कोणत्या तारखेला देवीचे कोणते रूप आहे.
- परंपरेनुसार अष्टमी किंवा नवमीला कुमारिकांचा सन्मान करून त्यांना भोजन दिले जाते (कन्या पूजा). दशमीला पूजेची सांगता करून जवाचे अंकुर प्रसाद म्हणून वाटले जातात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नवरात्र 2026 केव्हा आहे?
नवरात्र 2026 11–19 ऑक्टोबर 2026 रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
नवरात्र 2026 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
प्रतिपदा तिथी 10 ऑक्टोबर, 9:20 PM ते 11 ऑक्टोबर, 9:32 PM; घटस्थापना · अभिजित मुहूर्त 12:01 PM – 12:48 PM (दिल्ली)
नवरात्र का साजरा केला जातो?
नवरात्र म्हणजे दुर्गामातेच्या शक्तीच्या उपासनेचे नऊ पवित्र दिवस.
घरी नवरात्र पूजा कशी करावी?
स्वच्छ चौरंगावर प्रतिमा मांडा, संकल्प करा, आधी गणेशाची आणि मग मुख्य देवतेची पूजा करा, फुले, दिवा आणि मिठाई अर्पण करा, आरती करा आणि प्रसाद वाटा. संपूर्ण विधी टप्प्याटप्प्याने आणि साहित्याची यादी या पानावर आहे; तुमच्या कुटुंबाची परंपरा वेगळी असल्यास तीच पाळा.
स्रोत
मार्कंडेय पुराणातील देवी माहात्म्य, ज्याला दुर्गा सप्तशती म्हणतात; देवी भागवत पुराण; नऊ दिवसांच्या युद्धाची गोष्ट लोकपरंपरेत प्रचलित आहे.