బతుకమ్మ — కథ, ప్రాముఖ్యత
బతుకమ్మ — ఎప్పుడు
- 10–18 అక్టోబర్ 2026
- 29 సెప్టెంబర్ – 7 అక్టోబర్ 2027
ఈ రోజు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
బతుకమ్మ తెలంగాణ ఆడపడుచుల పూల పండుగ. మహాలయ అమావాస్య నుంచి దుర్గాష్టమి వరకు తొమ్మిది రోజులు జరుపుకుంటారు. తంగేడు, గునుగు వంటి పూలను గోపురంలా పేర్చి, పైన పసుపు గౌరమ్మను పెట్టి, చుట్టూ చేరి చప్పట్లు కొడుతూ పాటలు పాడతారు. బతుకమ్మ అంటే బతుకు తల్లీ అని అర్థం; ప్రాణాన్ని ఇచ్చే గౌరమ్మకు, భూమికి, నీటికి కృతజ్ఞత చెప్పే పండుగ ఇది.
కథ
బతుకమ్మ పాటల్లో ఒక పాత కథ వినిపిస్తుంది. చాలా కాలం క్రితం చోళ దేశాన్ని ధర్మాంగదుడు అనే ధర్మాత్ముడైన రాజు పాలించేవాడు. ఆయన భార్య సత్యవతి. రాజ్యంలో సిరిసంపదలకు లోటు లేదు, కానీ రాజదంపతుల మనసుల్లో తీరని దుఃఖం ఉండేది. వారి నూరుమంది కొడుకులూ ఒక యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయారు. రాజభవనం బోసిపోయింది, రాణి కన్నీళ్లు ఆరలేదు.
ఒక రోజు రాజదంపతులు రాజభోగాలు వదిలి అడవికి వెళ్లి శ్రీమహాలక్ష్మి కోసం తపస్సు మొదలుపెట్టారు. ఉపవాసాలు ఉంటూ, కందమూలాలు తింటూ, ప్రతి ఉదయం అమ్మవారిని ధ్యానించారు. ఏళ్ల తరబడి సాగిన వారి నిష్ఠకు లక్ష్మీదేవి ప్రసన్నురాలై ప్రత్యక్షమైంది. రాణి చేతులు జోడించి ఒక్కటే కోరింది, తల్లీ, నువ్వే మా ఇంట బిడ్డగా పుట్టు. అమ్మవారు చిరునవ్వుతో ఆ వరం ఇచ్చింది.
కాలం గడిచి సత్యవతి గర్భాన ఒక తేజస్సు గల ఆడపిల్ల పుట్టింది. బోసిపోయిన భవనంలో మళ్లీ నవ్వులు విరిశాయి. ఆ వార్త విని కపిలుడు, గాలవుడు, అత్రి, వసిష్ఠుడు, కశ్యపుడు వంటి మహర్షులు ఆ బిడ్డను దీవించడానికి వచ్చారు. నూరుమంది బిడ్డలను పోగొట్టుకున్న ఇంట పుట్టిన ఆ పాపను చూసి, బతుకమ్మా, చల్లగా బతుకు తల్లీ అని దీవించారు. అప్పటి నుంచి ఆమెను అందరూ బతుకమ్మ అని పిలవసాగారు.
చిన్నతనంలో ఆ పాపకు ఎన్నో ఆపదలు ఎదురైనా, ప్రతిసారీ క్షేమంగా బయటపడిందని చెబుతారు. ఆమె మామూలు పిల్ల కాదు, సాక్షాత్తూ లక్ష్మీదేవి అంశ అని ప్రజలు నమ్మారు. రాజ్యంలోని ఆడవాళ్లు ఆమెను సౌభాగ్యాన్ని, బతుకును ఇచ్చే దేవతగా కొలిచారు. పిల్లలు నిండు నూరేళ్లు బతకాలని కోరుకునే తల్లి, పుట్టిల్లు చల్లగా ఉండాలని కోరుకునే ఆడపడుచు బతుకమ్మ పేరు తలుచుకుని మొక్కుకునేవారు.
ఆమె జ్ఞాపకంగానే వానాకాలం తర్వాత పొలం గట్ల మీద పచ్చని తంగేడు పూలు, రంగురంగుల గునుగు పూలు విరిసే వేళ తెలంగాణ ఆడబిడ్డలు పూలతో బతుకమ్మను పేరుస్తారు. ఆ పూల గోపురమే అమ్మవారి రూపం, దాని శిఖరాన పసుపు గౌరమ్మ కొలువై ఉంటుంది. ఈ పండుగ గురించి ఇంకా కథలున్నాయి; మహిషాసురుడితో యుద్ధం తర్వాత అలసి సొమ్మసిల్లిన అమ్మవారిని దేవతలు పూలతో పూజించి బతుకమ్మా అని పిలిచి మేల్కొలిపారని ఒక కథ.
తొమ్మిది రోజులూ సాయంత్రం వేళ వాడవాడలా బతుకమ్మ పాటలు మారుమోగుతాయి. చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మ నాడు అన్నిటికంటే పెద్ద బతుకమ్మను పేర్చి, తలపై పెట్టుకుని డప్పుల మోతతో చెరువుకు తీసుకెళ్లి, పోయిరా బతుకమ్మా, మళ్లీ రావమ్మా అని నీటిలో సాగనంపుతారు. భూమి ఇచ్చిన పూలను నీటికి తిరిగి అర్పిస్తారు. ప్రకృతికి కృతజ్ఞత చెప్పినప్పుడే బతుకు పండుగ పూర్తవుతుందని బతుకమ్మ నేర్పుతుంది.
ఎలా జరుపుకుంటారు
- మొదటి రోజు, మహాలయ అమావాస్య నాడు, ఎంగిలి పూల బతుకమ్మ; మగవాళ్లు, పిల్లలు పొలాల నుంచి తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి, గుమ్మడి పూలు, తామరపూలు తెస్తారు.
- తాంబాళంలో పూలను వలయాలుగా ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చి, శిఖరాన పసుపుతో చేసిన గౌరమ్మను పెడతారు.
- ప్రతి సాయంత్రం కొత్త బట్టలు కట్టుకున్న ఆడవాళ్లు బతుకమ్మలను మధ్యలో పెట్టి, చుట్టూ తిరుగుతూ చప్పట్లతో పాటలు పాడి, తర్వాత చెరువులో నిమజ్జనం చేస్తారు.
- రోజుకో నైవేద్యం: అటుకుల బతుకమ్మ, ముద్దపప్పు బతుకమ్మ, నానబియ్యం బతుకమ్మ, అట్ల బతుకమ్మ వంటివి; ఆరో రోజు అలిగిన బతుకమ్మ, అమ్మవారు అలిగిందని ఆ రోజు నైవేద్యం పెట్టరు.
- తొమ్మిదో రోజు, దుర్గాష్టమి నాడు, సద్దుల బతుకమ్మ; రకరకాల సద్దులు, మలీద ముద్దలు పంచుకుంటారు, గౌరమ్మ పసుపును మంగళసూత్రానికి అద్దుకుంటారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
బతుకమ్మ 2026 ఎప్పుడు?
బతుకమ్మ 2026 10–18 అక్టోబర్ 2026 న వస్తుంది. తేదీలు ఢిల్లీ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం; ఇతర నగరాల్లో ఒక రోజు తేడా ఉండవచ్చు.
బతుకమ్మ ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
బతుకమ్మ తెలంగాణ ఆడపడుచుల పూల పండుగ.
ఆధారం
తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయం; ధర్మాంగదుడు, సత్యవతి కథ బతుకమ్మ పాటల్లో ప్రచారంలో ఉంది. ఈ పండుగ పుట్టుక గురించి ఇంకా ఎన్నో కథలు చెప్పుకుంటారు.