ధన త్రయోదశి — కథ, ప్రాముఖ్యత

ధన త్రయోదశి — ఎప్పుడు
- 6 నవంబర్ 2026, శుక్రవారం
- 27 అక్టోబర్ 2027, బుధవారం
| త్రయోదశి తిథి | 6 నవంబర్, 10:31 AM నుండి 7 నవంబర్, 10:48 AM వరకు |
| ప్రదోష కాలం | 5:43 PM – 8:13 PM |
| సూర్యోదయం · సూర్యాస్తమయం | 6:16 AM · 5:43 PM |
సమయాలు హైదరాబాద్ కోసం · 6 నవంబర్ 2026
ఈ రోజు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
ధన త్రయోదశిని ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి నాడు, దీపావళికి రెండు రోజుల ముందు జరుపుకుంటారు. ఇదే రోజు సముద్ర మథనం నుంచి ధన్వంతరి భగవానుడు అమృత కలశంతో ప్రత్యక్షమయ్యారని నమ్మకం. ఈ సాయంత్రం యమధర్మరాజు పేరున ఒక దీపం వెలిగించి, కుటుంబాన్ని కాపాడమని ప్రార్థిస్తారు కూడా.
కథ
కథ ప్రకారం, దేవతలూ రాక్షసులూ కలిసి క్షీరసాగరాన్ని మథించినప్పుడు మందర పర్వతం కవ్వం అయింది, వాసుకి సర్పం తాడు అయింది. ఆ మథనం నుంచి ఒక్కొక్కటిగా పద్నాలుగు రత్నాలు వెలువడ్డాయి. చివరగా, చేతిలో అమృత కలశం పట్టుకుని ఒక తేజస్సు గల పురుషుడు ప్రత్యక్షమయ్యారు. ఆయనే ధన్వంతరి భగవానుడు. ఆయనను విష్ణుమూర్తి అంశగా, దేవతల వైద్యునిగా భావిస్తారు.

సంప్రదాయం ప్రకారం ఆ రోజు ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి, అందుకే ఈ రోజును ధన్వంతరి జయంతిగా జరుపుకుంటారు. ఆయన కలశంతో వచ్చారు కాబట్టి, ఈ రోజు కొత్త పాత్ర గానీ, ఏదైనా లోహపు వస్తువు గానీ ఇంటికి తెచ్చుకునే ఆచారం ఏర్పడింది. ఈ రోజు మనకు నేర్పే మొదటి పాఠం ఇదే, మంచి ఆరోగ్యం కూడా గొప్ప సంపదే.

ఈ రోజుకు సంబంధించిన రెండో కథ హిమ మహారాజు కుమారునిది. ఆ రాకుమారుని జాతకం చూసి, పెళ్ళైన నాలుగో రోజు పాము కాటు వల్ల అతని ప్రాణానికి ముప్పు ఉందని జ్యోతిష్కులు చెప్పారు. ఆ రాకుమారునికి ఎంతో తెలివైన కన్యతో వివాహం జరిగింది, ఆమెకు ఈ విషయం తెలుసు.

నాలుగో రాత్రి ఆమె భర్తను నిద్రపోనివ్వలేదు. పడకగది గుమ్మం దగ్గర తన నగలన్నీ, బంగారు వెండి నాణేలన్నీ రాశిగా పోసింది, చుట్టూ దీపాలు వెలిగించింది. తర్వాత రాత్రంతా భర్తకు కథలు చెబుతూ, పాటలు పాడుతూ గడిపింది.

అర్ధరాత్రి యమధర్మరాజు పాము రూపంలో వచ్చారు. కానీ దీపాల వెలుగుకూ, నగల మెరుపుకూ ఆయన కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపాయి. ఆయన లోపలికి వెళ్ళలేకపోయారు, ఆ రాశి మీదే కూర్చుని రాత్రంతా ఆమె తీయని పాటలు వింటూ ఉండిపోయారు. తెల్లవారగానే మౌనంగా వెనుదిరిగి వెళ్ళిపోయారు, రాకుమారుని ప్రాణాలు దక్కాయి.

అప్పటి నుంచి ధన త్రయోదశి సాయంత్రం ఇంటి బయట దక్షిణ దిశకు ముఖం చేసి యమధర్మరాజు పేరున ఒక దీపం వెలిగిస్తారు, దీన్ని యమ దీపదానం అంటారు. కుటుంబానికి అకాల ఆపద ఏదీ రాకూడదని చేసే ప్రార్థన ఇది. ఇదే రోజు లక్ష్మీదేవినీ, కుబేరుడినీ కూడా పూజిస్తారు. నిజమైన సంపద ఆరోగ్యం, కుటుంబం, ప్రేమ అని ధన త్రయోదశి మనకు గుర్తు చేస్తుంది.
ఎలా జరుపుకుంటారు
- సాయంత్రం ప్రదోష కాలంలో ధన్వంతరి భగవానుడినీ, లక్ష్మీదేవినీ, కుబేరుడినీ పూజిస్తారు.
- సంప్రదాయంగా ఈ రోజు కొత్త పాత్ర, వెండి లేదా ఏదైనా లోహపు వస్తువు కొంటారు; చాలామంది కొత్త చీపురు కూడా తెచ్చుకుంటారు.
- సూర్యాస్తమయం తర్వాత సింహద్వారం బయట, పిండితో గానీ మట్టితో గానీ చేసిన నాలుగు ముఖాల దీపాన్ని దక్షిణం వైపు ముఖంగా పెట్టి యమధర్మరాజు పేరున వెలిగిస్తారు.
- ఇంటిని పూర్తిగా శుభ్రం చేసి, గుమ్మం దగ్గర ముగ్గులు వేసి, దీపాలతో అలంకరిస్తారు; దీపావళి ఐదు రోజుల పండుగ ఇక్కడి నుంచే మొదలవుతుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ధన త్రయోదశి 2026 ఎప్పుడు?
ధన త్రయోదశి 2026 6 నవంబర్ 2026, శుక్రవారం న వస్తుంది. తేదీలు ఢిల్లీ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం; ఇతర నగరాల్లో ఒక రోజు తేడా ఉండవచ్చు.
ధన త్రయోదశి 2026 పూజ లేదా ఉపవాస సమయం ఎప్పుడు?
త్రయోదశి తిథి 6 నవంబర్, 10:31 AM నుండి 7 నవంబర్, 10:48 AM వరకు; ప్రదోష కాలం 5:43 PM – 8:13 PM (ఢిల్లీ)
ధన త్రయోదశి ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
ధన త్రయోదశిని ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి నాడు, దీపావళికి రెండు రోజుల ముందు జరుపుకుంటారు.
ఆధారం
సముద్ర మథనం, ధన్వంతరి ఆవిర్భావం భాగవత పురాణం ఎనిమిదో స్కంధంలో, విష్ణు పురాణంలో · యమ దీపదాన విధానం స్కంద పురాణంలో చెప్పబడిందని అంటారు · హిమ మహారాజు కుమారుని కథ జానపద సంప్రదాయంలో ప్రచారంలో ఉంది