దీపావళి — కథ, ప్రాముఖ్యత

దీపావళి — ఎప్పుడు
- 8 నవంబర్ 2026, ఆదివారం
- 29 అక్టోబర్ 2027, శుక్రవారం
| అమావాస్య తిథి | 8 నవంబర్, 11:28 AM నుండి 9 నవంబర్, 12:32 PM వరకు |
| ప్రదోష కాలం | 5:42 PM – 8:13 PM |
| సూర్యోదయం · సూర్యాస్తమయం | 6:17 AM · 5:42 PM |
సమయాలు హైదరాబాద్ కోసం · 8 నవంబర్ 2026
▶ అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చాక రాముడు ముందుగా ఎవరి ఇంటికి వెళ్ళాడు? — వీడియో ›
ఈ రోజు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
దీపావళిని ఆశ్వయుజ అమావాస్య రాత్రి జరుపుకుంటారు. ఇదే రోజు శ్రీరాముడు పద్నాలుగు సంవత్సరాల వనవాసం ముగించుకుని అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చారు, నగర ప్రజలు దీపాలతో ఆయనకు స్వాగతం పలికారు. ఈ రాత్రి లక్ష్మీదేవినీ, గణపతినీ పూజించి, ఇంట్లోకి సుఖం, సమృద్ధి, సద్బుద్ధి రావాలని ఆహ్వానిస్తారు.
కథ
కథ ప్రకారం, తండ్రి దశరథ మహారాజు మాట నిలబెట్టడానికి శ్రీరాముడు పద్నాలుగు సంవత్సరాల వనవాసాన్ని స్వీకరించారు. సీతమ్మ, తమ్ముడు లక్ష్మణుడు కూడా ఆయనతో అడవికి వెళ్ళారు. అడవిలో రావణుడు సీతమ్మను అపహరించాడు, శ్రీరాముడు హనుమంతుడితో, వానర సేనతో కలిసి లంకకు వెళ్ళి రావణుడిని ఓడించి సీతమ్మను తిరిగి తీసుకువచ్చారు.

వనవాసం పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తి కాగానే రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు పుష్పక విమానంలో అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చారు. ఇన్ని సంవత్సరాలుగా రాముని పాదుకలను సింహాసనంపై ఉంచి రాజ్యం నడిపిన భరతుడు, అన్నను చూడగానే భావోద్వేగంతో పొంగిపోయారు. తల్లులు, గురువులు, ప్రజలు అందరూ తమ రాముని కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. సంప్రదాయం ప్రకారం అది ఆశ్వయుజ అమావాస్య రాత్రి, సంవత్సరంలోనే అత్యంత చీకటి రాత్రి.

కానీ ఆ రాత్రి అయోధ్యలో ఎక్కడా చీకటి లేదు. నగర ప్రజలు ఇంటింటా, వీధివీధినా, మేడల మీదా, పిట్టగోడల మీదా నేతి దీపాలు వెలిగించారు. నగరమంతా వెలుగులతో మెరిసిపోయింది, మంగళ గీతాలు పాడారు, మిఠాయిలు పంచుకున్నారు. అప్పటి నుంచి ఈ రాత్రిని దీపాల వరుస, అంటే దీపావళి అని పిలుస్తారు.

ఈ రాత్రికి సంబంధించిన రెండో కథ లక్ష్మీదేవిది. సముద్ర మథనంలో లక్ష్మీదేవి తామర పువ్వుపై కొలువై ప్రత్యక్షమయ్యారు, ఆమె విష్ణుమూర్తిని వరించారు. ఆశ్వయుజ అమావాస్య రాత్రి లక్ష్మీదేవి భూమిపై సంచరిస్తారని, శుభ్రంగా, వెలుగుతో, ప్రేమతో నిండి ఉన్న ఇంట్లో సంతోషంగా నిలిచిపోతారని సంప్రదాయంలో నమ్ముతారు.

లక్ష్మీదేవితో పాటు గణపతిని ఎందుకు పూజిస్తారంటే, సంపదతో పాటు సద్బుద్ధి కూడా రావాలని, ప్రతి శుభకార్యం విఘ్నాలను తొలగించే విఘ్నేశ్వరునితోనే మొదలవ్వాలని. బుద్ధి లేకపోతే సంపద నిలవదు, ఈ జంట ఇచ్చే సందేశం ఇదే.

బెంగాల్, అస్సాంలలో ఇదే రాత్రి కాళికామాతను పూజిస్తారు. జైన సంప్రదాయంలో ఇది మహావీరుని నిర్వాణ దినం, సిక్కు సంప్రదాయంలో బందీ ఛోడ్ దివస్. ఒక చిన్న దీపం కూడా అమావాస్య చిమ్మచీకటిని పోగొట్టగలదని దీపావళి మనకు నేర్పుతుంది. లక్ష్మీదేవి, గణపతి కృప అందరిపై ఎప్పుడూ ఉండాలి.
ఎలా జరుపుకుంటారు
- పగలు ఇల్లంతా శుభ్రం చేసి, గుమ్మానికి తోరణాలు కట్టి, ముగ్గులు వేస్తారు.
- సాయంత్రం ప్రదోష కాలంలో గానీ స్థిర లగ్నంలో గానీ లక్ష్మీ గణపతి పూజ చేస్తారు; పేలాలు, బతాసులు, మిఠాయిలు, తామర లేదా బంతి పూలు, నాణేలు సమర్పిస్తారు.
- పూజ తర్వాత ఇంటి ప్రతి మూలలో, గుమ్మం దగ్గర, వాకిట్లో, తులసి కోట దగ్గర దీపాలు వెలిగిస్తారు.
- కుటుంబమంతా కలిసి హారతి ఇస్తారు, పెద్దల ఆశీర్వాదం తీసుకుంటారు, మిఠాయిలు పంచుకుంటారు; వ్యాపారులు కొత్త లెక్కల పుస్తకాలకు పూజ కూడా చేస్తారు.
పూజా విధానం — లక్ష్మీ–గణేశ పూజ (దీపావళి)
ఎప్పుడు చేయాలి
దీపావళి సాయంత్రం, ప్రదోష కాలంలో. (యాప్లోని పండుగ పేజీలో ఆ రోజు ప్రదోష సమయం చూపబడుతుంది.)
కావలసినవి (పూజా సామగ్రి)
- పొట్టి చెక్క పీట, ఎరుపు లేదా పసుపు వస్త్రం
- లక్ష్మీదేవి, గణపతి చిత్రపటాలు
- మామిడి ఆకులు, కొబ్బరికాయతో నీటి కలశం
- కుంకుమ, పసుపు, అక్షతలు
- పూలు (తామర లేదా గులాబీ)
- అగరుబత్తి, నెయ్యి దీపాలు
- పేలాలు-బతాషాలు, మిఠాయిలు, పండ్లు
- తమలపాకులు, వక్క, యాలకులు, లవంగాలు
- ఒక నాణెం
- గంగాజలం
దశలవారీగా
- ఇల్లు శుభ్రం చేసి, పీటపై వస్త్రం పరిచి, చిత్రపటాలను తూర్పు లేదా ఉత్తర ముఖంగా ఉంచండి.
- మూడుసార్లు నీరు సేవించి ఆచమనం చేయండి. చేతిలో నీరు, అక్షతలు, ఒక పువ్వు తీసుకుని సంకల్పం చెప్పండి — కుటుంబ క్షేమం కోసం ఈ పూజ చేస్తున్నట్లు.
- మొదట గణపతిని పూజించండి — కుంకుమ, అక్షతలు, పూలు, మోదకాలు లేదా మిఠాయి సమర్పించండి. మంత్రం: ఓం గణేశాయ నమః.
- కలశానికి పూజ చేయండి — సంప్రదాయం ప్రకారం దేవతలు అందులో కొలువై ఉంటారని చెబుతారు.
- లక్ష్మీదేవిని ఆవాహన చేయండి. ఆమె చిత్రపటానికి నీటితో అభిషేకం చేసి, వస్త్రం, కుంకుమ, అక్షతలు, తామర లేదా గులాబీ, సుగంధం సమర్పించండి. మంత్రం: ఓం శ్రీ మహాలక్ష్మ్యై నమః.
- ధూపం, దీపం చూపండి. పేలాలు-బతాషాలు, మిఠాయిలు, పండ్లు నివేదించండి. నాణెం, ఆ రోజు పూజా వస్తువులను ఆమె పాదాల వద్ద ఉంచండి.
- హారతి ఇవ్వండి — "ఓం జయ లక్ష్మీ మాతా".
- ఏదైనా పొరపాటు జరిగితే క్షమాపణ కోరండి, ప్రసాదం పంచండి, ఇంట్లో ప్రతి మూలలో దీపం వెలిగించండి.
తెలుసుకోవలసినవి
లెక్కల పుస్తకాలు లేదా బీరువా పూజ, దశల వరుస కుటుంబ సంప్రదాయం ప్రకారం ఉంటాయి. బెంగాల్, ఒడిశాల్లో ఇదే రాత్రి కాళీ పూజ — అది వేరే పూజ.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
దీపావళి 2026 ఎప్పుడు?
దీపావళి 2026 8 నవంబర్ 2026, ఆదివారం న వస్తుంది. తేదీలు ఢిల్లీ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం; ఇతర నగరాల్లో ఒక రోజు తేడా ఉండవచ్చు.
దీపావళి 2026 పూజ లేదా ఉపవాస సమయం ఎప్పుడు?
అమావాస్య తిథి 8 నవంబర్, 11:28 AM నుండి 9 నవంబర్, 12:32 PM వరకు; ప్రదోష కాలం 5:42 PM – 8:13 PM (ఢిల్లీ)
దీపావళి ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
దీపావళిని ఆశ్వయుజ అమావాస్య రాత్రి జరుపుకుంటారు.
ఇంట్లో దీపావళి పూజ ఎలా చేయాలి?
శుభ్రమైన పీటపై చిత్రపటాలను ఉంచి, సంకల్పం చెప్పుకుని, మొదట గణపతిని పూజించి తర్వాత ప్రధాన దేవతను పూజించండి; పూలు, దీపం, తీపి పదార్థాలు సమర్పించి, హారతి ఇచ్చి ప్రసాదం పంచండి. పూర్తి దశలవారీ విధానం, పూజా సామగ్రి జాబితా ఈ పేజీలో ఉన్నాయి; మీ కుటుంబ సంప్రదాయం వేరుగా ఉంటే దాన్నే అనుసరించండి.
ఆధారం
రాముని వనవాసం, అయోధ్యకు తిరిగి రావడం వాల్మీకి రామాయణంలో; దీపోత్సవంతో దీని అనుబంధం తర్వాతి సంప్రదాయం నుంచి వచ్చింది · లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావం భాగవత పురాణం, విష్ణు పురాణంలో · దీపావళి అమావాస్య నాటి దీపదానం, లక్ష్మీ పూజల వర్ణన స్కంద పురాణం, పద్మ పురాణంలోని కార్తీక మాహాత్మ్యంలో