ଦୀପାବଳି — କଥା ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ

ଦୀପାବଳି — କେବେ
- 8 ନଭେମ୍ବର 2026, ରବିବାର
- 29 ଅକ୍ଟୋବର 2027, ଶୁକ୍ରବାର
| ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି | 8 ନଭେମ୍ବର, 11:28 AM ଠାରୁ 9 ନଭେମ୍ବର, 12:32 PM ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ |
| ପ୍ରଦୋଷ କାଳ | 5:09 PM – 7:41 PM |
| ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ · ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ | 5:52 AM · 5:09 PM |
ସମୟ ଭୁବନେଶ୍ୱର ପାଇଁ · 8 ନଭେମ୍ବର 2026
▶ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରି ରାମ ସବୁଠୁ ଆଗେ କାହା ଘରକୁ ଗଲେ? — ଭିଡିଓ ›
ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଦୀପାବଳି କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ରାମ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ସାରି ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରିଥିଲେ, ଆଉ ନଗରବାସୀ ଦୀପ ଜାଳି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ। ଏହି ରାତିରେ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ପୂଜା କରି ଘରେ ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିର ଆବାହନ କରାଯାଏ।
କଥା
କଥା ଅନୁସାରେ ପିତା ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ବଚନର ମାନ ରଖିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ରାମ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ମା ସୀତା ଓ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବି ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ବନକୁ ଗଲେ। ବନରେ ରାବଣ ମା ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା, ଆଉ ଶ୍ରୀରାମ ହନୁମାନ ଓ ବାନର ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କା ଯାଇ ରାବଣକୁ ହରାଇଲେ ଓ ମା ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ।

ବନବାସର ଚଉଦ ବର୍ଷ ପୂରଣ ହେବାରୁ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରିଲେ। ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦୁକା ସିଂହାସନରେ ରଖି ରାଜ୍ୟ ଚଳାଉଥିବା ଭରତ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇଗଲେ। ମାଆମାନେ, ଗୁରୁ ଓ ପ୍ରଜା, ସମସ୍ତେ ନିଜ ରାମଙ୍କ ବାଟ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେଦିନ ଥିଲା କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟାର ରାତି, ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ଧାର ରାତି।

କିନ୍ତୁ ସେହି ରାତିରେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କେଉଁଠି ବି ଅନ୍ଧାର ନଥିଲା। ନଗରବାସୀ ଘରେ ଘରେ, ଗଳି ଗଳିରେ, ଛାତ ଓ ପାଚେରି ଉପରେ ଘିଅ ଦୀପ ଜାଳିଦେଲେ। ପୂରା ନଗରୀ ଆଲୋକରେ ଝଲମଲ କରି ଉଠିଲା, ଲୋକେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଗାଇଲେ ଓ ମିଠା ବାଣ୍ଟିଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ଏହି ରାତିକୁ ଦୀପର ଧାଡ଼ି, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୀପାବଳି କୁହାଯାଏ।

ଏହି ରାତିର ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର। ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରୁ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଦ୍ମ ଉପରେ ବିରାଜମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ, ଆଉ ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବରଣ କରିଥିଲେ। ପରମ୍ପରାରେ ମନାଯାଏ ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୃଥିବୀରେ ବୁଲନ୍ତି, ଆଉ ଯେଉଁ ଘର ସଫା, ଆଲୋକିତ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରା, ସେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରହିଯାଆନ୍ତି।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ଗଣେଶଙ୍କ ପୂଜା ଏଥିପାଇଁ ହୁଏ ଯେ ଧନ ସହିତ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ବି ଆସୁ, ଆଉ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁଭ କାମର ଆରମ୍ଭ ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତାଙ୍କଠାରୁ ହେଉ। ବୁଦ୍ଧି ବିନା ଧନ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ, ଏହି ଯୋଡ଼ିର ଏହା ହିଁ ବାର୍ତ୍ତା।

ବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମରେ ଏହି ରାତିରେ ମା କାଳୀଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ। ଜୈନ ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ଭଗବାନ ମହାବୀରଙ୍କ ନିର୍ବାଣ ଦିବସ, ଆଉ ଶିଖ ପରମ୍ପରାରେ ବନ୍ଦୀ ଛୋଡ଼ ଦିବସ। ଦୀପାବଳି ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଦୀପ ବି ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ଅମାବାସ୍ୟାର ଅନ୍ଧାର ଦୂର କରିପାରେ। ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ କୃପା ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରହୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ଦିନରେ ଘରର ପୂରା ସଫେଇ ହୁଏ, ଆଉ ଦ୍ୱାରରେ ତୋରଣ ଓ ରଙ୍ଗୋଲି ସଜାଯାଏ।
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ କାଳ ବା ସ୍ଥିର ଲଗ୍ନରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗଣେଶଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ। ଖଇ, ବତାସା, ମିଠା, ପଦ୍ମ ବା ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ ଓ ମୁଦ୍ରା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
- ପୂଜା ପରେ ଘରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ, ଦ୍ୱାର, ଅଗଣା ଓ ତୁଳସୀ ଚଉରା ପାଖରେ ଦୀପ ଜଳାଯାଏ।
- ପରିବାର ମିଶି ଆରତି କରନ୍ତି, ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅନ୍ତି ଓ ମିଠା ବାଣ୍ଟନ୍ତି। ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ନୂଆ ହିସାବ ଖାତାର ପୂଜା ବି କରନ୍ତି।
ପୂଜା ବିଧି — ଲକ୍ଷ୍ମୀ–ଗଣେଶ ପୂଜା (ଦୀପାବଳି)
କେବେ କରିବେ
ଦୀପାବଳି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ। (ଆପ୍ର ପର୍ବ ପୃଷ୍ଠାରେ ସେ ଦିନର ପ୍ରଦୋଷ ସମୟ ଦେଖାଯାଏ।)
କ'ଣ ଦରକାର (ସାମଗ୍ରୀ)
- ନିମ୍ନ କାଠ ପିଣ୍ଡା ଓ ଲାଲ କିମ୍ବା ହଳଦିଆ କପଡ଼ା
- ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରତିମା
- ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଓ ନଡ଼ିଆ ସହିତ ଜଳ କଳଶ
- ସିନ୍ଦୂର, ହଳଦୀ, ଅରୁଆ ଚାଉଳ
- ଫୁଲ (ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଗୋଲାପ)
- ଧୂପ ଓ ଘିଅ ଦୀପ
- ଖିଲ-ବତାସା, ମିଠା, ଫଳ
- ପାନ ଓ ଗୁଆ, ଗୁଜୁରାତି, ଲବଙ୍ଗ
- ଗୋଟିଏ ମୁଦ୍ରା
- ଗଙ୍ଗାଜଳ
କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି
- ଘର ସଫା କରନ୍ତୁ, ପିଣ୍ଡା ଉପରେ କପଡ଼ା ବିଛାନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରତିମାକୁ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହାଁଇ ରଖନ୍ତୁ।
- ତିନିଥର ଜଳ ପିଇ ଆଚମନ କରନ୍ତୁ। ହାତରେ ଜଳ, ଅରୁଆ ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ନେଇ ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତୁ — ପରିବାରର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏହି ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି।
- ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ — ସିନ୍ଦୂର, ଅରୁଆ ଚାଉଳ, ଫୁଲ, ମୋଦକ କିମ୍ବା ମିଠା। ମନ୍ତ୍ର: ଓଁ ଗଣେଶାୟ ନମଃ।
- କଳଶକୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ — ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏଥିରେ ଦେବତାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
- ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ବସ୍ତ୍ର, ସିନ୍ଦୂର ଓ ଅରୁଆ ଚାଉଳ, ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଗୋଲାପ, ଅତର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ତ୍ର: ଓଁ ଶ୍ରୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ୟୈ ନମଃ।
- ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦେଖାନ୍ତୁ। ଖିଲ-ବତାସା, ମିଠା ଓ ଫଳ ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତୁ। ମୁଦ୍ରା ଓ ସେଦିନର ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଚରଣ ପାଖରେ ରଖନ୍ତୁ।
- ଆରତି କରନ୍ତୁ — "ଓଁ ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାତା"।
- କୌଣସି ଭୁଲ ହୋଇଥିଲେ କ୍ଷମା ମାଗନ୍ତୁ, ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ ଓ ଘରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତୁ।
ଜାଣିବା ଭଲ
ହିସାବ ଖାତା କିମ୍ବା ଲୁହା ସିନ୍ଦୁକ ପୂଜା ଓ ବିଧିର କ୍ରମ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ବଙ୍ଗ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ରାତିରେ କାଳୀ ପୂଜା ହୁଏ — ତାହା ଅଲଗା ପୂଜା।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଦୀପାବଳି 2026 କେବେ?
ଦୀପାବଳି 2026 8 ନଭେମ୍ବର 2026, ରବିବାର ରେ ପଡ଼ିଛି। ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ; ଅନ୍ୟ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଫରକ ହୋଇପାରେ।
ଦୀପାବଳି 2026 ପାଇଁ ପୂଜା କିମ୍ବା ଉପବାସର ସମୟ କେତେବେଳେ?
ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି 8 ନଭେମ୍ବର, 11:28 AM ଠାରୁ 9 ନଭେମ୍ବର, 12:32 PM ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ପ୍ରଦୋଷ କାଳ 5:09 PM – 7:41 PM (ଦିଲ୍ଲୀ)
ଦୀପାବଳି କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଦୀପାବଳି କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଘରେ ଦୀପାବଳି ପୂଜା କିପରି କରିବେ?
ସ୍ୱଚ୍ଛ ପିଣ୍ଡା ଉପରେ ପ୍ରତିମାମାନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଓ ପରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଫୁଲ, ଦୀପ ଓ ମିଠା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଆରତି କରି ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି ଓ ସାମଗ୍ରୀ ତାଲିକା ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଛି; ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅଲଗା ହେଲେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଓ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରିବାର କଥା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ଅଛି, ଦୀପୋତ୍ସବ ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରମ୍ପରାରୁ ଆସିଛି। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣରେ। କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦୀପଦାନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ବର୍ଣ୍ଣନା ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଓ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ।