ରଜ ପର୍ବ — କଥା ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ
ରଜ ପର୍ବ — କେବେ
- 14–17 ଜୁନ 2027
ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବେଳକୁ, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭର ଠିକ୍ ଆଗରୁ, ଓଡ଼ିଶାରେ ତିନି ଦିନ ରଜ ପର୍ବ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ବସୁମତୀ ଗାଧୁଆ ପାଳନ କରାଯାଏ। ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଏହି ଦିନମାନଙ୍କରେ ଧରଣୀ ମାତା ଭୂଦେବୀ ନାରୀ ପରି ରଜସ୍ୱଳା ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି, ଯେମିତି ବର୍ଷା ପରେ ନୂଆ ଫସଲକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିବେ। ସେଥିପାଇଁ ଚାଷକାମ ବନ୍ଦ ରହେ, ଆଉ ଭୂଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ମନାଯାଉଥିବା ଘରର ଝିଅମାନେ ନୂଆ ଲୁଗା, ଦୋଳି ଓ ପିଠା ସହ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଆନନ୍ଦରେ କଟାନ୍ତି।
କଥା
ପୁରାଣରେ ଭୂଦେବୀଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କଥା ଅଛି, ଅସୁର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଳୟର ଗଭୀର ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା, ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧରି ଜଳ ଭିତରକୁ ପଶିଲେ, ଅସୁରକୁ ପରାସ୍ତ କଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଦନ୍ତ ଉପରେ ଯତ୍ନରେ ଟେକି ପୁଣି ତା ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ଭୂଦେବୀ ସବୁ ଜୀବର ମା ହୋଇ, କୌଣସି ଅଭିଯୋଗ ନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି।
ଆଉ ଏକ କଥା ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କର। ତାଙ୍କ ଆଗର ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଶାସନରେ ଲୋକେ ପୃଥିବୀଠାରୁ କେବଳ ନେଉଥିଲେ, କେହି ତାର ଯତ୍ନ ନେଉନଥିଲେ। ଦୁଃଖରେ ପୃଥିବୀ ସବୁ ମଞ୍ଜି ଓ ଶସ୍ୟ ନିଜ ଭିତରେ ଲୁଚାଇଦେଲେ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଲା, ପ୍ରଜା ଭୋକରେ ଛଟପଟ ହେଲେ। ରାଜା ପୃଥୁ ରାଗରେ ଧନୁ ଧରି ପୃଥିବୀଙ୍କ ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇଲେ। ପୃଥିବୀ ଗାଈ ରୂପ ଧରି ପଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଅଟକି କହିଲେ, ରାଜନ, ମୋତେ ମାରି ଆପଣ ଶସ୍ୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।
ପୃଥିବୀ ବୁଝାଇଲେ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମୁଁ ଯେଉଁ ମଞ୍ଜି ସାଇତି ରଖିଥିଲି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକେ ତାହା ଲୁଟି ନେଲେ। ଆପଣ ମୋ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରନ୍ତୁ, ମୋର ଯତ୍ନ ନିଅନ୍ତୁ, ସ୍ନେହରେ ମାଗନ୍ତୁ, ମୁଁ ପୁଣି ସବୁ ଦେବି। ପୃଥୁ ଧନୁ ତଳେ ରଖିଦେଲେ। ସେ ଭୂମି ସମତଳ କଲେ, ଗାଁ ଓ କ୍ଷେତ ବସାଇଲେ, ଆଉ ପ୍ରେମରେ ପୃଥିବୀଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେଲେ। ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟ, ଔଷଧ ଓ ସବୁ ସୁଖ ଫେରାଇଦେଲେ। ପୃଥୁ ତାଙ୍କୁ ଝିଅ ପରି ଆପଣାଇଲେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ପୃଥିବୀ ନାମରେ ଜଣାଗଲେ।
ଏହି କଥାର ମର୍ମକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଚାଷୀ ନିଜ ଜୀବନରେ ସାଇତି ରଖିଛି: ଯେଉଁ ଧରଣୀ ଆମକୁ ସବୁକିଛି ଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବି ବିଶ୍ରାମ ଓ ସମ୍ମାନ ଦରକାର। ଜ୍ୟେଷ୍ଠର ଖରା ପରେ, ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ଆଗରୁ, ଧରଣୀ ନୂଆ ଫସଲ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ଆଉ ଲୋକେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଏହି ଦିନମାନଙ୍କରେ ଭୂଦେବୀ ରଜସ୍ୱଳା। ମା ଓ ଭଉଣୀଙ୍କ ଶରୀରର ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ ଚକ୍ର ଯେମିତି ନୂଆ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଧରଣୀଙ୍କ ଏହି ସମୟ ବି ସେମିତି ପବିତ୍ର, ଲାଜର ନୁହେଁ। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦିନମାନଙ୍କରେ ଲଙ୍ଗଳ ଚାଲେ ନାହିଁ, ମାଟି ଖୋଳାଯାଏ ନାହିଁ।
ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ ପହିଲି ରଜ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନକୁ ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଆଉ ତୃତୀୟ ଦିନକୁ ଭୂଦାହ ବା ବାସି ରଜ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଘରର ଝିଅମାନେ ବି କାମରୁ ଛୁଟି ପାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ନୂଆ ଲୁଗା, ଅଳତା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି କାଟନ୍ତି ନାହିଁ କି ବାଟନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମ୍ବ ଓ ବର ଗଛର ଡାଳରେ ରାମଦୋଳି, ଚକ୍ରି ଦୋଳି, ପଟ ଦୋଳି ଝୁଲେ, ସାଙ୍ଗସାଥୀ ମିଶି ରଜ ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି, ଘରେ ଘରେ ପୋଡ଼ ପିଠା ହୁଏ। ଗାଁରେ କବାଡ଼ି ଓ ଯାତ୍ରାର ଚହଳ ଲାଗିଥାଏ।
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ବସୁମତୀ ଗାଧୁଆ। ମସଲା ବାଟିବା ଶିଳପୁଆକୁ ଭୂଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ମାନି ମାଆମାନେ ହଳଦୀ ବଟାରେ ତାକୁ ଗାଧୋଇଦିଅନ୍ତି, ଫୁଲ ଓ ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ବି ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଖରେ ଭୂଦେବୀଙ୍କ ରୂପା ପ୍ରତିମା ବିରାଜମାନ। ତାପରେ ବର୍ଷା ଆସେ, କ୍ଷେତରେ ବିହନ ପଡ଼େ, ଆଉ ଧରଣୀ ପୁଣି ସବୁଜରେ ଭରିଯାଆନ୍ତି।
ରଜ ପର୍ବ ଆମକୁ ଶିଖାଏ, ଧରଣୀ ଓ ନାରୀ ଦୁହେଁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଆଉ ଦୁହିଁଙ୍କ ସମ୍ମାନ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦର ଯତ୍ନ ନେବା। ଯେଉଁ ସମାଜ ନିଜ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଆଦର ଦିଏ, ଆଉ ଧରଣୀଠାରୁ କେବଳ ନ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ବି ଦିଏ, ସେହି ସମାଜ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ସମୃଦ୍ଧ। ଭୂଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କ କ୍ଷେତ ଓ ଘର ଭରପୂର ରଖନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ରଜର ଆଗଦିନ ସଜବାଜରେ ଘର ସଫା ହୁଏ, ମସଲା ଆଗରୁ ବାଟି ରଖାଯାଏ ଓ ପିଠାର ଆୟୋଜନ ହୁଏ।
- ତିନି ଦିନ ହଳ କରିବା, ମାଟି ଖୋଳିବା ଓ ବିହନ ବୁଣିବା ବନ୍ଦ ରହେ; ଝିଅମାନେ କାମରୁ ଛୁଟି ନେଇ ନୂଆ ଲୁଗା, ଅଳତା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧନ୍ତି ଓ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ।
- ଗଛରେ ଦୋଳି ବନ୍ଧାଯାଏ, ରଜ ଗୀତ ଗାଯାଏ, ପୋଡ଼ ପିଠା ସହ ଅନ୍ୟ ପିଠା ତିଆରି କରି ବଣ୍ଟାଯାଏ।
- ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ବସୁମତୀ ଗାଧୁଆରେ ଶିଳପୁଆକୁ ଭୂଦେବୀ ମାନି ହଳଦୀ ବଟାରେ ଗାଧୋଇ ଫୁଲ ସିନ୍ଦୂରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ରଜ ପର୍ବ 2027 କେବେ?
ରଜ ପର୍ବ 2027 14–17 ଜୁନ 2027 ରେ ପଡ଼ିଛି। ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ; ଅନ୍ୟ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଫରକ ହୋଇପାରେ।
ରଜ ପର୍ବ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବେଳକୁ, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭର ଠିକ୍ ଆଗରୁ, ଓଡ଼ିଶାରେ ତିନି ଦିନ ରଜ ପର୍ବ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ବସୁମତୀ ଗାଧୁଆ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଉତ୍ସ
ବରାହ ଅବତାରର କଥା ଭାଗବତ ପୁରାଣର ତୃତୀୟ ସ୍କନ୍ଧରେ, ଆଉ ରାଜା ପୃଥୁ ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କ କଥା ଚତୁର୍ଥ ସ୍କନ୍ଧରେ ଅଛି; ଭୂଦେବୀ ରଜସ୍ୱଳା ହେବାର ବିଶ୍ୱାସ ଓ ରଜ ପର୍ବର ନୀତିନିୟମ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକ ପରମ୍ପରା।