અખાત્રીજ — કથા અને મહત્ત્વ

અખાત્રીજ — ક્યારે છે
- 9 મે 2027, રવિવાર
| ત્રીજ તિથિ | 8 મે, 11:43 AM થી 9 મે, 9:04 AM સુધી |
| પૂજા મુહૂર્ત | 6:02 AM – 9:04 AM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:02 AM · 7:11 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 9 મે 2027
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
વૈશાખ મહિનાની સુદ ત્રીજને અખાત્રીજ, એટલે કે અક્ષય તૃતીયા કહે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે કરેલું દાન, જપ અને પુણ્ય ક્યારેય ઘટતું નથી, તે અક્ષય રહે છે. આ જ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર પરશુરામજીનો જન્મ થયો હતો, અને ત્રેતાયુગની શરૂઆત પણ આ જ તિથિથી થઈ એવું મનાય છે.
કથા
કથા પ્રમાણે, ખૂબ જૂના સમયમાં મહર્ષિ જમદગ્નિ અને માતા રેણુકાના આશ્રમમાં વૈશાખ સુદ ત્રીજના દિવસે એક તેજસ્વી બાળકનો જન્મ થયો. એ કોઈ સામાન્ય બાળક નહોતો, સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના છઠ્ઠા અવતાર રૂપે જન્મ લીધો હતો. મોટા થઈને તેમણે ભગવાન શિવની કઠોર તપસ્યા કરી. શિવજી પ્રસન્ન થયા અને તેમને પોતાની દિવ્ય ફરસી આપી, જેને પરશુ કહે છે. ત્યારથી તેઓ પરશુરામ કહેવાયા, અને આ દિવસ પરશુરામ જયંતી તરીકે પણ ઊજવાય છે.

બીજી કથા મહાભારતના સમયની છે. વનવાસના દિવસોમાં પાંડવો પાસે રોજ ઘણા ઋષિઓ અને અતિથિઓ આવતા. યુધિષ્ઠિર ચિંતામાં રહેતા કે વનમાં આટલા લોકોને ભોજન કેવી રીતે કરાવવું. ત્યારે તેમને એક અક્ષયપાત્ર મળ્યું, જેનું ભોજન ત્યાં સુધી ખૂટતું નહીં, જ્યાં સુધી દ્રૌપદીજી પોતે જમી ન લે. મહાભારતમાં એને સૂર્યદેવનું વરદાન કહ્યું છે, અને લોકપરંપરા આ પાત્રના મહિમાને શ્રીકૃષ્ણની કૃપા અને આ જ પાવન તિથિ સાથે જોડે છે.

એક દિવસ દુર્વાસા ઋષિ પોતાના ઘણા શિષ્યો સાથે ત્યારે પહોંચ્યા, જ્યારે દ્રૌપદીજી જમી ચૂક્યાં હતાં અને પાત્ર ધોઈને મૂકી દેવાયું હતું. દ્રૌપદીજી ગભરાઈ ગયાં અને મનોમન શ્રીકૃષ્ણને પોકાર્યા. શ્રીકૃષ્ણ આવ્યા અને બોલ્યા, સખી, મને ભૂખ લાગી છે. પાત્રમાં ભાજીનું ફક્ત એક પાન ચોંટેલું હતું. શ્રીકૃષ્ણે એ જ પાન પ્રેમથી ખાઈ લીધું, અને એ જ ક્ષણે દુર્વાસા અને તેમના બધા શિષ્યો તૃપ્ત થઈ ગયા. આ દિવસ સાથે સુદામાની કથા પણ જોડાય છે, જેઓ મુઠ્ઠીભર તાંદુલ લઈને પોતાના મિત્ર શ્રીકૃષ્ણને મળવા દ્વારકા ગયા હતા.

પરંપરા એમ પણ માને છે કે આ જ દિવસથી ત્રેતાયુગની શરૂઆત થઈ, તેથી તેને યુગાદિ તિથિ પણ કહે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં ગંગા મૈયાના ધરતી પર ઊતરવાને પણ આ જ દિવસ સાથે જોડવામાં આવે છે. આજે પણ આ જ સમયે ઉત્તરાખંડમાં ગંગોત્રી અને યમુનોત્રી ધામનાં કપાટ ખૂલે છે અને ચારધામ યાત્રા શરૂ થાય છે.

પુરાણોમાં કહ્યું છે કે આ તિથિએ કરેલું સ્નાન, દાન, જપ અને હવન અક્ષય થાય છે, એટલે કે તેનું પુણ્ય ક્યારેય ઘટતું નથી. એ જ કારણે તેને વણજોયું મુહૂર્ત પણ માને છે, જેમાં શુભ કામ શરૂ કરવા અલગથી મુહૂર્ત જોવું પડતું નથી. આજકાલ આ દિવસે સોનું ખરીદવાનું ચલણ બહુ છે. એ એક મીઠો લોકરિવાજ છે, પણ શાસ્ત્રો આ દિવસનો સાચો મહિમા દાન અને સેવામાં બતાવે છે. તરસ્યાને પાણી, ભૂખ્યાને અન્ન અને જરૂરિયાતમંદને સહારો, એ જ સૌથી સાચું સોનું છે.

અખાત્રીજ આપણને શીખવે છે કે જે પ્રેમથી વહેંચાય છે, તે ક્યારેય ખૂટતું નથી. ભગવાન વિષ્ણુ અને લક્ષ્મીજીની કૃપાથી આપના ઘરમાં સદ્ભાવ, સંતોષ અને સત્કર્મ સદા અક્ષય રહે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- સવારે સ્નાન કરીને ભગવાન વિષ્ણુ અને લક્ષ્મીજીની પૂજા કરો, તુલસીપત્ર, પીળાં ફૂલ અને ચંદન અર્પણ કરો.
- પાણી ભરેલો ઘડો, સાથવો, જવ, ગોળ, ચોખા, ફળ, વીંઝણો અને છત્રી દાન કરવાની પરંપરા છે.
- ઘણા લોકો વ્રત રાખે છે અને પરશુરામ જયંતીની પૂજા પણ કરે છે.
- આ દિવસને વણજોયું મુહૂર્ત માનવામાં આવે છે, એટલે ગૃહપ્રવેશ, નવું કામ અને લગ્ન જેવાં શુભ કાર્યો કરવામાં આવે છે.
- સોનું ચાંદી ખરીદવું એ લોકરિવાજ છે, શાસ્ત્રનો નિયમ નથી; દાનને પહેલું સ્થાન આપો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
અખાત્રીજ 2027 ક્યારે છે?
અખાત્રીજ 2027 9 મે 2027, રવિવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
અખાત્રીજ 2027 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
ત્રીજ તિથિ 8 મે, 11:43 AM થી 9 મે, 9:04 AM સુધી; પૂજા મુહૂર્ત 6:02 AM – 9:04 AM (દિલ્હી)
અખાત્રીજ શા માટે ઉજવાય છે?
વૈશાખ મહિનાની સુદ ત્રીજને અખાત્રીજ, એટલે કે અક્ષય તૃતીયા કહે છે.
સ્રોત
અક્ષય તૃતીયાનો મહિમા મત્સ્ય પુરાણ અને ભવિષ્ય પુરાણમાં; પરશુરામની કથા વિષ્ણુ પુરાણ અને ભાગવત પુરાણમાંથી; અક્ષયપાત્ર અને દુર્વાસાનો પ્રસંગ મહાભારતના વનપર્વમાંથી; ત્રેતાયુગની શરૂઆત, ગંગા અવતરણ અને શ્રીકૃષ્ણ સાથેનું જોડાણ લોકપરંપરામાં પ્રચલિત માન્યતાઓ છે.