अक्षय्य तृतीया — कथा आणि महत्त्व

अक्षय्य तृतीया — कधी आहे
- 9 मे 2027, रविवार
| तृतीया तिथी | 8 मे, 11:43 AM ते 9 मे, 9:04 AM |
| पूजा मुहूर्त | 6:06 AM – 9:04 AM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:06 AM · 7:04 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 9 मे 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
वैशाख महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील तृतीयेला अक्षय्य तृतीया म्हणतात. असे मानले जाते की या दिवशी केलेले दान, जप आणि पुण्य कधीच कमी होत नाही, ते अक्षय्य राहते. याच दिवशी भगवान विष्णूंचे अवतार परशुराम यांचा जन्म झाला, आणि त्रेतायुगाची सुरुवातही याच तिथीपासून झाली असे मानले जाते.
कथा
कथा अशी आहे की, फार पूर्वी महर्षी जमदग्नी आणि माता रेणुका यांच्या आश्रमात वैशाख शुक्ल तृतीयेला एका तेजस्वी बालकाचा जन्म झाला. तो कोणी साधासुधा बालक नव्हता, स्वतः भगवान विष्णूंनी आपल्या सहाव्या अवताराच्या रूपात जन्म घेतला होता. मोठे झाल्यावर त्यांनी भगवान शंकरांची कठोर तपश्चर्या केली. शंकरांनी प्रसन्न होऊन त्यांना आपला दिव्य परशू दिला. तेव्हापासून ते परशुराम म्हणून ओळखले जाऊ लागले, आणि हा दिवस परशुराम जयंती म्हणूनही साजरा केला जातो.

दुसरी कथा महाभारत काळातील आहे. वनवासाच्या दिवसांत पांडवांकडे रोज अनेक ऋषी आणि पाहुणे येत असत. रानावनात इतक्या लोकांना जेवू कसे घालायचे, या काळजीत युधिष्ठिर असत. तेव्हा त्यांना एक अक्षयपात्र मिळाले. द्रौपदीचे स्वतःचे जेवण होईपर्यंत त्या पात्रातील अन्न कधीच संपत नसे. महाभारतात हे सूर्यदेवांचे वरदान असल्याचे सांगितले आहे, आणि लोकपरंपरा या पात्राचा महिमा श्रीकृष्णांच्या कृपेशी आणि याच पवित्र तिथीशी जोडते.

एके दिवशी दुर्वास ऋषी आपल्या अनेक शिष्यांसह नेमके तेव्हा आले, जेव्हा द्रौपदीचे जेवण झाले होते आणि पात्र धुऊन ठेवले होते. द्रौपदी घाबरून गेल्या आणि त्यांनी मनोमन श्रीकृष्णांचा धावा केला. श्रीकृष्ण आले आणि म्हणाले, सखी, मला भूक लागली आहे. पात्रात भाजीचे फक्त एक पान चिकटलेले होते. श्रीकृष्णांनी तेच पान प्रेमाने खाल्ले, आणि त्याच क्षणी दुर्वास ऋषी आणि त्यांचे सगळे शिष्य तृप्त झाले. सुदाम्याची कथाही याच दिवसाशी जोडली जाते. मूठभर पोहे घेऊन ते आपल्या मित्राला, श्रीकृष्णांना भेटायला द्वारकेला गेले होते.

परंपरा असेही मानते की याच दिवशी त्रेतायुगाला सुरुवात झाली, म्हणून या दिवसाला युगादी तिथी असेही म्हणतात. काही परंपरांमध्ये गंगामाई पृथ्वीवर अवतरल्याचा संबंधही याच दिवसाशी जोडला जातो. आजही याच सुमारास उत्तराखंडात गंगोत्री आणि यमुनोत्री धामांचे दरवाजे उघडतात आणि चारधाम यात्रा सुरू होते.

पुराणांमध्ये सांगितले आहे की या तिथीला केलेले स्नान, दान, जप आणि हवन अक्षय्य होते, म्हणजे त्याचे पुण्य कधीच कमी होत नाही. म्हणूनच हा दिवस स्वयंसिद्ध मुहूर्त मानला जातो, म्हणजे शुभ कामाची सुरुवात करण्यासाठी वेगळा मुहूर्त पाहावा लागत नाही. आजकाल या दिवशी सोने खरेदी करण्याची पद्धत खूप रूढ झाली आहे. ही एक छान लोकरीत आहे, पण शास्त्रे या दिवसाचा खरा महिमा दान आणि सेवेत सांगतात. तहानलेल्याला पाणी, भुकेल्याला अन्न आणि गरजूला आधार, हेच सगळ्यात खरे सोने आहे.

अक्षय्य तृतीया आपल्याला शिकवते की जे प्रेमाने वाटले जाते, ते कधीच संपत नाही. भगवान विष्णू आणि लक्ष्मीदेवी यांच्या कृपेने तुमच्या घरात सलोखा, समाधान आणि सत्कर्म सदैव अक्षय्य राहोत.
कसा साजरा करतात
- सकाळी स्नान करून भगवान विष्णू आणि लक्ष्मीदेवी यांची पूजा करावी, आणि तुळशीपत्र, पिवळी फुले आणि चंदन अर्पण करावे.
- पाण्याने भरलेला माठ, सत्तू, जव, गूळ, तांदूळ, फळे, पंखा आणि छत्री दान करण्याची परंपरा आहे.
- अनेकजण उपवास करतात आणि परशुराम जयंतीची पूजाही करतात.
- हा दिवस स्वयंसिद्ध मुहूर्त मानला जातो, म्हणून गृहप्रवेश, नवीन कामाची सुरुवात आणि विवाह यांसारखी शुभ कार्ये केली जातात.
- सोने आणि चांदी खरेदी करणे ही लोकरीत आहे, शास्त्रीय नियम नाही. दानाला पहिले स्थान द्यावे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अक्षय्य तृतीया 2027 केव्हा आहे?
अक्षय्य तृतीया 2027 9 मे 2027, रविवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
अक्षय्य तृतीया 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
तृतीया तिथी 8 मे, 11:43 AM ते 9 मे, 9:04 AM; पूजा मुहूर्त 6:06 AM – 9:04 AM (दिल्ली)
अक्षय्य तृतीया का साजरा केला जातो?
वैशाख महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील तृतीयेला अक्षय्य तृतीया म्हणतात.
स्रोत
अक्षय्य तृतीयेचा महिमा मत्स्य पुराण आणि भविष्य पुराणात; परशुरामांची कथा विष्णुपुराण आणि भागवत पुराणातून; अक्षयपात्र आणि दुर्वास ऋषींचा प्रसंग महाभारताच्या वनपर्वातून; त्रेतायुगाची सुरुवात, गंगावतरण आणि श्रीकृष्णांशी असलेला संबंध या लोकपरंपरेत प्रचलित मान्यता आहेत.