ओणम — कथा आणि महत्त्व

ओणम — कधी आहे
- 12 सप्टेंबर 2027, रविवार
हा दिवस का साजरा करतात?
ओणम हा केरळचा सर्वात लाडका सण आहे. तो त्या दानशूर आणि न्यायप्रिय राजा महाबलींच्या स्मरणार्थ साजरा होतो, ज्यांच्या राज्यात सगळे सुखी आणि समान होते. असे मानतात की भगवान विष्णूंच्या वरदानाने महाबली दर वर्षी तिरुवोणमच्या दिवशी आपल्या प्रजेला भेटायला येतात. त्यांच्या स्वागतासाठी संपूर्ण केरळ फुलांनी, पक्वान्नांनी आणि उत्सवाने सजते.
कथा
कथा अशी आहे की फार पूर्वी भक्त प्रह्लादाचे नातू महाबली केरळच्या भूमीवर राज्य करत होते. त्यांचा जन्म असुर कुळात झाला होता, पण त्यांचे मन फार मोठे होते. त्यांच्या राज्यात कोणी खोटे बोलत नसे, चोरी होत नसे, कोणी कोणाला फसवत नसे. श्रीमंत आणि गरीब सगळे समान होते, शेते डोलत होती आणि प्रत्येक घरात आनंद होता. दारी आलेला कोणीही रिकाम्या हाताने परत जात नसे.

महाबलींची कीर्ती आणि सामर्थ्य इतके वाढले की त्यांनी तिन्ही लोकांवर अधिकार मिळवला. देव चिंतेत पडले आणि देवमाता अदितीने भगवान विष्णूंची प्रार्थना केली. तेव्हा भगवंतांनी वामनाच्या रूपात जन्म घेतला, एका लहानशा तेजस्वी ब्राह्मण बालकाच्या रूपात.

एके दिवशी महाबली एक मोठा यज्ञ करत होते आणि दान देत होते. तेवढ्यात हातात छत्री घेतलेले छोटे वामन तिथे आले. महाबलींनी आदराने त्यांचे स्वागत केले आणि म्हणाले, जे हवे ते मागा. वामन म्हणाले, मला फक्त तीन पावले जमीन हवी, जी मी माझ्या पावलांनी मोजू शकेन. गुरु शुक्राचार्यांनी महाबलींना सावध केले की हे स्वतः विष्णू आहेत. पण महाबली म्हणाले, दिलेले वचन मी मोडणार नाही.

महाबलींनी संकल्पाचे पाणी सोडताच वामन वाढू लागले आणि विशाल त्रिविक्रम झाले. पहिल्या पावलात त्यांनी संपूर्ण पृथ्वी मोजली, दुसऱ्यात संपूर्ण आकाश. मग विचारले, तिसरे पाऊल कुठे ठेवू? महाबलींनी शांत मनाने मस्तक झुकवले आणि म्हणाले, प्रभू, तिसरे पाऊल माझ्या मस्तकावर ठेवा. भगवंतांनी आपला चरण त्यांच्या मस्तकावर ठेवला आणि त्यांना सुतल लोकात पाठवले, जो स्वर्गाहूनही सुंदर लोक मानला जातो.

महाबलींचा खरेपणा, नम्रता आणि भक्ती पाहून भगवंत खूप प्रसन्न झाले, आणि त्यांनी स्वतः सुतल लोकात महाबलींचे द्वारपाल होऊन राहण्याचे वचन दिले. महाबलींनी फक्त एकच इच्छा व्यक्त केली, की वर्षातून एकदा त्यांना आपल्या लाडक्या प्रजेला भेटायला येता यावे. भगवंतांनी आनंदाने वर दिला. तेव्हापासून चिंगम महिन्यातील तिरुवोणम नक्षत्रावर महाबली, ज्यांना प्रेमाने मावेली म्हणतात, आपल्या लोकांना पाहायला येतात.

मावेलींच्या स्वागतासाठी अत्तमपासून तिरुवोणमपर्यंत दहा दिवस अंगणात फुलांची पूक्कलम रांगोळी सजते, जी रोज मोठी होत जाते. केळीच्या पानावर ओणसद्या वाढली जाते, नवे कपडे घातले जातात, नद्यांमध्ये वल्लम कली नौकांच्या शर्यती होतात आणि झोपाळे बांधले जातात. ओणम आपल्याला आठवण करून देतो की खरा राजा तोच, ज्याची प्रजा सुखी असते, आणि खरे दान तेच, ज्यात आपला अहंकारही अर्पण होतो. मावेलींचा आशीर्वाद प्रत्येक घरात सुख आणि एकोपा टिकवून ठेवो.
कसा साजरा करतात
- ओणम दहा दिवस चालतो, अत्तम नक्षत्रापासून तिरुवोणमपर्यंत. रोज सकाळी अंगणात फुलांची पूक्कलम रांगोळी काढली जाते.
- तिरुवोणमच्या दिवशी अंगणात तृक्काकरा अप्पनच्या मातीच्या मूर्ती स्थापन करून पूजा केली जाते.
- कुटुंब एकत्र बसून केळीच्या पानावर ओणसद्या जेवते, ज्यात भात, सांबार, अवियल, ओलन आणि पायसम असे अनेक पदार्थ असतात.
- नवे कपडे, म्हणजे ओणक्कोडी, घातले जातात. वल्लम कली नौकाशर्यत, पुलिकली आणि तिरुवातिरा कली असे उत्सव होतात.
- कोचीजवळच्या तृक्काकरा वामनमूर्ती मंदिरात विशेष उत्सव होतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
ओणम 2027 केव्हा आहे?
ओणम 2027 12 सप्टेंबर 2027, रविवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
ओणम का साजरा केला जातो?
ओणम हा केरळचा सर्वात लाडका सण आहे.
स्रोत
वामन अवतार आणि बळीची कथा भागवत पुराणाच्या आठव्या स्कंधात आणि वामन पुराणात; महाबलींचे केरळवर राज्य आणि ओणमला त्यांचे परत येणे ही केरळची लोकपरंपरा आहे.