वैकुंठ चतुर्दशी — कथा आणि महत्त्व

वैकुंठ चतुर्दशी — कधी आहे
- 23 नोव्हेंबर 2026, सोमवार
| चतुर्दशी तिथी | 23 नोव्हेंबर, 2:38 AM ते 23 नोव्हेंबर, 11:43 PM |
| निशीथ काळ पूजा | 11:59 PM – 12:50 AM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:50 AM · 5:59 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 23 नोव्हेंबर 2026
हा दिवस का साजरा करतात?
वैकुंठ चतुर्दशी कार्तिक शुद्ध चतुर्दशीला, देव दिवाळीच्या आदल्या दिवशी येते. हा हरि आणि हर, म्हणजे विष्णू आणि शिव, यांची एकत्र पूजा होणारा दुर्मीळ दिवस आहे. काशी (वाराणसी) आणि ऋषिकेशमध्ये हा विशेषत्वाने पाळला जातो.
कथा
कथा अशी सांगतात की विष्णू काशीला गेले आणि त्यांनी शिवाला एक हजार कमळे अर्पण करण्याचा संकल्प केला. पूजेच्या मध्यावर शिवाने लीलेने एक कमळ लपवून ठेवले. त्याच्या जागी विष्णू आपले कमळासारखे नेत्र अर्पण करायला निघाले, तेव्हा शिव प्रकट झाले.

प्रसन्न होऊन शिवाने विष्णूंना सुदर्शन चक्र दिले आणि सांगितले की जो कोणी या दिवशी हरि आणि हर दोघांची पूजा करेल त्याला वैकुंठाचे फळ मिळेल. म्हणूनच या एका दिवशी नेहमीच्या प्रथेच्या उलट विष्णूंना बेल आणि शिवाला तुळस वाहतात.
कसा साजरा करतात
- सकाळी स्नान करून विष्णूच्या देवघरात दिवा लावावा आणि तुळस अर्पण करावी.
- रात्री शिवाची पूजा करून बेलपत्र वाहावे; हे निशीथ काळी, म्हणजे मध्यरात्रीच्या सुमारास केले जाते.
- आज पवित्र नदीत दीप सोडण्याची प्रथा आहे.
- अनेक जण उपवास करतात आणि रात्री जागरण करतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
वैकुंठ चतुर्दशी 2026 केव्हा आहे?
वैकुंठ चतुर्दशी 2026 23 नोव्हेंबर 2026, सोमवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
वैकुंठ चतुर्दशी 2026 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
चतुर्दशी तिथी 23 नोव्हेंबर, 2:38 AM ते 23 नोव्हेंबर, 11:43 PM; निशीथ काळ पूजा 11:59 PM – 12:50 AM (दिल्ली)
वैकुंठ चतुर्दशी का साजरा केला जातो?
वैकुंठ चतुर्दशी कार्तिक शुद्ध चतुर्दशीला, देव दिवाळीच्या आदल्या दिवशी येते.
स्रोत
ही कथा शिवपुराण आणि स्कंद पुराणाच्या परंपरेत सांगितली जाते आणि ठिकाणानुसार तिच्यात फरक आढळतो. निशीथ काळी, म्हणजे मध्यरात्रीच्या सुमारास चतुर्दशी असणे यावर तिथी ठरते.