दसरा — कथा आणि महत्त्व

दसरा — कधी आहे
- 20 ऑक्टोबर 2026, मंगळवार
- 9 ऑक्टोबर 2027, शनिवार
| दशमी तिथी | 20 ऑक्टोबर, 12:51 PM ते 21 ऑक्टोबर, 2:12 PM |
| विजय मुहूर्त | 2:19 PM – 3:05 PM |
| अपराह्न काळ | 1:32 PM – 3:52 PM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:34 AM · 6:12 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 20 ऑक्टोबर 2026
हा दिवस का साजरा करतात?
दसरा, म्हणजेच विजयादशमी, आश्विन शुक्ल दशमीला साजरा केला जातो. याच दिवशी प्रभू रामचंद्रांनी रावणावर विजय मिळवला, आणि याच दिवशी दुर्गामातेच्या हातून महिषासुराचा अंत झाला. हा सण शिकवतो की शेवटी सत्याचा आणि धर्माचाच विजय होतो.
कथा
कथा अशी आहे की, रावण सीतामाईंचे हरण करून त्यांना लंकेला घेऊन गेला, तेव्हा प्रभू रामचंद्रांनी हनुमान, सुग्रीव आणि वानरसेनेसोबत समुद्रावर सेतू बांधला आणि लंकेवर चढाई केली. कित्येक दिवस घनघोर युद्ध चालले. कुंभकर्ण आणि मेघनादासारखे वीर पडले, पण रावण हार मानायला तयार नव्हता.

रावणाशी शेवटच्या युद्धाआधी रामांनी शक्तीची उपासना केली. पूर्व भारतात प्रचलित असलेल्या कथेनुसार त्यांनी दुर्गामातेच्या पूजेसाठी एकशे आठ निळी कमळे मागवली. पूजेच्या वेळी परीक्षा पाहण्यासाठी देवींनी एक कमळ लपवून ठेवले. रामांना आठवले की लोक त्यांना कमलनयन म्हणतात, आणि कमळाऐवजी ते आपला एक डोळाच अर्पण करायला तयार झाले. तेवढ्यात देवी प्रकट झाल्या, त्यांनी रामांचा हात धरला आणि विजयाचा आशीर्वाद दिला. यालाच अकाल बोधन म्हणतात, म्हणजे अवेळी जागे करून केलेली देवीपूजा.

आशीर्वाद मिळाल्यावर राम पुन्हा युद्धात उतरले. रावण पुन्हा पुन्हा हरूनही परत उभा राहत असे. तेव्हा बिभीषणाने त्याचे रहस्य सांगितले, आणि रामांनी दिव्य बाण सोडला. आश्विन शुक्ल दशमीच्या दिवशी रावणाचा अंत झाला. अहंकार हरला आणि धर्म जिंकला.

याच दिवसाशी आणखी एका विजयाची आठवण जोडलेली आहे. नऊ दिवसांच्या युद्धानंतर दहाव्या दिवशी दुर्गामातेच्या हातून महिषासुराचा अंत झाला, म्हणून नवरात्रानंतरचा हा दिवस विजयादशमी म्हणून ओळखला जातो.

महाभारताशीही या दिवसाचे नाते आहे. अज्ञातवासाच्या काळात पांडवांनी आपली शस्त्रे शमीच्या झाडात लपवून ठेवली होती, आणि विजयादशमीच्या दिवशी अर्जुनाने ती परत काढली. म्हणूनच या दिवशी शमीची पूजा केली जाते, आणि महाराष्ट्रात आपट्याची पाने सोने म्हणून वाटली जातात.

आज देशभर रामलीला होते आणि संध्याकाळी रावण, कुंभकर्ण आणि मेघनाद यांचे पुतळे जाळले जातात. म्हैसूर आणि कुल्लूचा दसरा दूरदूरपर्यंत प्रसिद्ध आहे. हा दिवस आठवण करून देतो की आपल्या मनातला रावण, म्हणजे गर्व, राग आणि लोभ, यांना जिंकणे हाच खरा विजय आहे. प्रभू रामचंद्र सगळ्यांना धर्माच्या मार्गावर चालण्याचे बळ देवोत.
कसा साजरा करतात
- सकाळी शमीच्या झाडाची आणि शस्त्रांची पूजा होते. बरेच लोक आपली अवजारे, पुस्तके आणि वाहनांचीही पूजा करतात.
- दुपारनंतरचा विजय मुहूर्त नवीन कामाची सुरुवात करण्यासाठी शुभ मानला जातो.
- नवरात्रात स्थापन केलेल्या देवीच्या मूर्तीचे आणि रुजवलेल्या धान्याचे, म्हणजे जवाऱ्यांचे, याच दिवशी विसर्जन होते.
- संध्याकाळी रामलीलेनंतर रावणदहन होते, आणि लोक वडीलधाऱ्यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घेतात आणि शमीची किंवा आपट्याची पाने वाटतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
दसरा 2026 केव्हा आहे?
दसरा 2026 20 ऑक्टोबर 2026, मंगळवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
दसरा 2026 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
दशमी तिथी 20 ऑक्टोबर, 12:51 PM ते 21 ऑक्टोबर, 2:12 PM; विजय मुहूर्त 2:19 PM – 3:05 PM; अपराह्न काळ 1:32 PM – 3:52 PM (दिल्ली)
दसरा का साजरा केला जातो?
दसरा, म्हणजेच विजयादशमी, आश्विन शुक्ल दशमीला साजरा केला जातो.
स्रोत
वाल्मीकी रामायण, युद्धकांड; रामांच्या शक्तिपूजेची आणि एकशे आठ कमळांची कथा कृत्तिवास रामायण आणि बंगालच्या परंपरेतून आली आहे, वाल्मीकी रामायणात ती नाही; देवी माहात्म्य; शमीवृक्षाची कथा महाभारताच्या विराटपर्वाशी जोडलेल्या परंपरेतून.