દશેરા — કથા અને મહત્ત્વ

દશેરા — ક્યારે છે
- 20 ઑક્ટોબર 2026, મંગળવાર
- 9 ઑક્ટોબર 2027, શનિવાર
| દસમ તિથિ | 20 ઑક્ટોબર, 12:51 PM થી 21 ઑક્ટોબર, 2:12 PM સુધી |
| વિજય મુહૂર્ત | 2:19 PM – 3:05 PM |
| અપરાહ્ન કાળ | 1:33 PM – 3:51 PM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:38 AM · 6:10 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 20 ઑક્ટોબર 2026
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
દશેરા, એટલે કે વિજયાદશમી, આસો સુદ દસમે ઊજવાય છે. આ જ દિવસે ભગવાન શ્રીરામે રાવણ પર વિજય મેળવ્યો હતો, અને આ જ દિવસે મા દુર્ગાએ મહિષાસુરનો અંત કર્યો હતો. આ તહેવાર શીખવે છે કે અંતે સત્ય અને ધર્મનો જ વિજય થાય છે.
કથા
કથા પ્રમાણે જ્યારે રાવણ સીતા માતાનું હરણ કરીને લંકા લઈ ગયો, ત્યારે ભગવાન શ્રીરામે હનુમાનજી, સુગ્રીવ અને વાનરસેના સાથે સમુદ્ર પર સેતુ બાંધ્યો અને લંકા પર ચડાઈ કરી. ઘણા દિવસો સુધી ભયંકર યુદ્ધ ચાલ્યું. કુંભકર્ણ અને મેઘનાદ જેવા વીરો ઢળી પડ્યા, પણ રાવણ હાર માનવા તૈયાર નહોતો.

રાવણ સાથેના છેલ્લા યુદ્ધ પહેલાં રામજીએ શક્તિની આરાધના કરી. પૂર્વ ભારતમાં પ્રચલિત કથા પ્રમાણે તેમણે મા દુર્ગાની પૂજા માટે એકસો આઠ નીલકમળ મંગાવ્યાં. પૂજા વખતે દેવીએ પરીક્ષા લેવા એક કમળ સંતાડી દીધું. રામજીને યાદ આવ્યું કે લોકો તેમને કમળનયન કહે છે, અને તેઓ કમળની જગ્યાએ પોતાનું એક નેત્ર જ અર્પણ કરવા તૈયાર થઈ ગયા. ત્યારે જ મા પ્રગટ થયાં, તેમનો હાથ પકડી લીધો અને વિજયના આશીર્વાદ આપ્યા. આને જ અકાળ બોધન કહે છે, એટલે કે કસમયે જગાડીને કરેલી દેવીપૂજા.

આશીર્વાદ મેળવીને રામજી ફરી યુદ્ધમાં ઊતર્યા. રાવણ વારંવાર હારીને પણ ફરી ઊભો થઈ જતો હતો. ત્યારે વિભીષણે તેનું રહસ્ય કહ્યું, અને રામજીએ દિવ્ય બાણ છોડ્યું. આસો સુદ દસમના દિવસે રાવણનો અંત થયો. અહંકાર હારી ગયો અને ધર્મ જીતી ગયો.

આ જ દિવસ સાથે બીજા એક વિજયની યાદ જોડાયેલી છે. નવ દિવસના યુદ્ધ પછી દસમા દિવસે મા દુર્ગાએ મહિષાસુરનો અંત કર્યો હતો, એટલે નવરાત્રિ પછીનો આ દિવસ વિજયાદશમી કહેવાય છે.

મહાભારત સાથે પણ આ દિવસનો નાતો છે. અજ્ઞાતવાસ વખતે પાંડવોએ પોતાનાં અસ્ત્રો શમીના ઝાડમાં સંતાડ્યાં હતાં, અને વિજયાદશમીના દિવસે અર્જુને તે પાછાં કાઢ્યાં. એટલે જ આ દિવસે શમીની પૂજા થાય છે, અને મહારાષ્ટ્રમાં આપટાનાં પાન સોના તરીકે વહેંચવામાં આવે છે.

આજે દેશભરમાં રામલીલા થાય છે અને સાંજે રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાદનાં પૂતળાં બાળવામાં આવે છે. મૈસૂર અને કુલ્લુનો દશેરા ઉત્સવ દૂર દૂર સુધી પ્રખ્યાત છે. આ દિવસ યાદ અપાવે છે કે પોતાની અંદરના રાવણ, એટલે કે અભિમાન, ક્રોધ અને લોભને જીતવો એ જ સાચો વિજય છે. પ્રભુ શ્રીરામ સૌને ધર્મના માર્ગે ચાલવાનું બળ આપે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- સવારે શમીના વૃક્ષ અને શસ્ત્રોની પૂજા થાય છે; ઘણા લોકો પોતાનાં ઓજારો, પુસ્તકો અને વાહનોની પણ પૂજા કરે છે.
- બપોર પછીનું વિજય મુહૂર્ત નવાં કામ શરૂ કરવા માટે શુભ માનવામાં આવે છે.
- નવરાત્રિમાં સ્થાપેલી દેવીની પ્રતિમા અને જવારાનું આ જ દિવસે વિસર્જન થાય છે.
- સાંજે રામલીલા પછી રાવણદહન થાય છે, અને લોકો વડીલોને પગે લાગીને આશીર્વાદ લે છે અને શમી કે આપટાનાં પાન વહેંચે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
દશેરા 2026 ક્યારે છે?
દશેરા 2026 20 ઑક્ટોબર 2026, મંગળવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
દશેરા 2026 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
દસમ તિથિ 20 ઑક્ટોબર, 12:51 PM થી 21 ઑક્ટોબર, 2:12 PM સુધી; વિજય મુહૂર્ત 2:19 PM – 3:05 PM; અપરાહ્ન કાળ 1:33 PM – 3:51 PM (દિલ્હી)
દશેરા શા માટે ઉજવાય છે?
દશેરા, એટલે કે વિજયાદશમી, આસો સુદ દસમે ઊજવાય છે.
સ્રોત
વાલ્મીકિ રામાયણનો યુદ્ધકાંડ; શ્રીરામની શક્તિપૂજા અને એકસો આઠ કમળની કથા કૃત્તિવાસ રામાયણ અને બંગાળની પરંપરામાંથી, વાલ્મીકિ રામાયણમાં નહીં; દેવી માહાત્મ્ય; શમી વૃક્ષની કથા મહાભારતના વિરાટપર્વ સાથે જોડાયેલી પરંપરા.