ગોવર્ધન પૂજા — કથા અને મહત્ત્વ

ગોવર્ધન પૂજા — ક્યારે છે
- 9 નવેમ્બર 2026, સોમવાર
- 30 ઑક્ટોબર 2027, શનિવાર
| એકમ તિથિ | 9 નવેમ્બર, 12:32 PM થી 10 નવેમ્બર, 2:01 PM સુધી |
| પ્રાતઃકાળ પૂજા | 6:49 AM – 9:02 AM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:49 AM · 5:58 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 9 નવેમ્બર 2026
▶ કૃષ્ણે જે પર્વત ઊંચક્યો — તે ખરેખર શું હતો? — વિડિઓ ›
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
ગોવર્ધન પૂજા કારતક સુદ એકમે, દિવાળીના બીજા દિવસે ઊજવાય છે. આ એ દિવસની યાદ છે જ્યારે બાળ કૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકીને ઇન્દ્રના પ્રકોપથી આખા વ્રજની રક્ષા કરી હતી. આ દિવસે ગોવર્ધન, ગાયો અને પ્રકૃતિની પૂજા થાય છે અને અન્નકૂટનો ભોગ ધરાય છે.
કથા
કથા પ્રમાણે જ્યારે કૃષ્ણ આશરે સાત વર્ષના હતા, ત્યારે એક વાર તેમણે જોયું કે આખા વ્રજમાં મોટી તૈયારી ચાલી રહી છે. નંદબાબાને પૂછ્યું તો તેમણે કહ્યું કે આપણે દર વર્ષે દેવરાજ ઇન્દ્રની પૂજા કરીએ છીએ, કારણ કે તે વરસાદ વરસાવે છે, અને વરસાદથી જ અનાજ અને ઘાસ ઊગે છે.

બાળ કૃષ્ણે સરળ ભાવે કહ્યું, બાબા, આપણી ગાયો ગોવર્ધન પર્વત પર ચરે છે, ત્યાંથી જ આપણને ઘાસ, પાણી, ફળ અને લાકડાં મળે છે. આપણે તો ગોવર્ધન, ગાયો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી જોઈએ. કૃષ્ણની વાત સૌને ગમી ગઈ. વ્રજવાસીઓએ ઢગલાબંધ પકવાન બનાવીને ગોવર્ધનને ભોગ ધર્યો અને તેની પરિક્રમા કરી. કહેવાય છે કે કૃષ્ણે પોતે એક વિશાળ રૂપે પ્રગટ થઈને કહ્યું, હું ગોવર્ધન છું, અને પ્રેમથી એ ભોગ સ્વીકાર્યો.

પોતાની પૂજા બંધ થતી જોઈને ઇન્દ્રને ખૂબ ક્રોધ આવ્યો. તેમણે પ્રલયનાં વાદળોને આજ્ઞા કરી કે વ્રજને ડુબાડી દો. આકાશ કાળું થઈ ગયું, વીજળી કડાકા કરવા લાગી અને મુશળધાર વરસાદ પડવા લાગ્યો. ગામના લોકો અને ગાયો ડરથી ધ્રૂજવા લાગ્યાં અને કૃષ્ણના શરણે આવ્યાં.

કૃષ્ણ મલક્યા અને તેમણે વિશાળ ગોવર્ધન પર્વતને પોતાની ટચલી આંગળી પર એવી રીતે ઊંચકી લીધો, જેમ કોઈ બાળક છત્રી ઊંચકે. આખું વ્રજ, બધા ગોવાળિયા, ગોપીઓ અને ગાયો તેની નીચે આવી ગયાં. સાત દિવસ અને સાત રાત વરસાદ પડતો રહ્યો, પણ કોઈના પર એક ટીપું પણ ન પડ્યું. ગોવાળિયાઓએ પણ પોતાની લાકડીઓ પર્વતને ટેકવી દીધી, જાણે તેઓ પણ ટેકો આપતા હોય.

આખરે ઇન્દ્રનો ઘમંડ તૂટ્યો. તે સમજી ગયા કે આ બાળક સ્વયં ભગવાન છે. તે કામધેનુ ગાયને લઈને આવ્યા અને હાથ જોડીને ક્ષમા માગી. કામધેનુએ પોતાના દૂધથી કૃષ્ણનો અભિષેક કર્યો, અને ત્યારથી તે ગોવિંદ કહેવાયા.

ત્યારથી આ દિવસ ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટ તરીકે ઊજવાય છે. કહેવાય છે કે સાત દિવસ પર્વત ઊંચકી રાખ્યો ત્યારે કૃષ્ણે કંઈ ખાધું નહોતું, એટલે સાત દિવસના આઠેય પહોરના ભોજનના બદલે ભક્તો તેમને છપ્પન ભોગ ધરાવે છે. ગુજરાતમાં આ દિવસે નવું વર્ષ બેસે છે, અને મહારાષ્ટ્રમાં તે બલિ પ્રતિપદા છે. આ તહેવાર શીખવે છે કે જે ધરતી, વૃક્ષો અને ગાયો આપણું પાલન કરે છે, તેમનો આદર કરવો એ જ સાચી પૂજા છે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- સવારે આંગણામાં છાણથી ગોવર્ધન પર્વત અને કૃષ્ણની આકૃતિ બનાવાય છે, પછી તેની પૂજા અને પરિક્રમા કરાય છે.
- અન્નકૂટમાં જાતજાતનાં શાક, કઢી, ભાત, પૂરી અને મીઠાઈઓ બનાવીને ભોગ ધરાય છે, પછી સૌને પ્રસાદ વહેંચાય છે.
- ગાયો અને બળદોને નવડાવીને શણગારાય છે અને તેમને ગોળ અને ચારો ખવડાવાય છે.
- મથુરા પાસે ગોવર્ધન પર્વતની પરિક્રમા માટે આ દિવસે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો પહોંચે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ગોવર્ધન પૂજા 2026 ક્યારે છે?
ગોવર્ધન પૂજા 2026 9 નવેમ્બર 2026, સોમવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
ગોવર્ધન પૂજા 2026 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
એકમ તિથિ 9 નવેમ્બર, 12:32 PM થી 10 નવેમ્બર, 2:01 PM સુધી; પ્રાતઃકાળ પૂજા 6:49 AM – 9:02 AM (દિલ્હી)
ગોવર્ધન પૂજા શા માટે ઉજવાય છે?
ગોવર્ધન પૂજા કારતક સુદ એકમે, દિવાળીના બીજા દિવસે ઊજવાય છે.
સ્રોત
ભાગવત પુરાણનો દસમો સ્કંધ, અધ્યાય ચોવીસથી સત્તાવીસ; વિષ્ણુ પુરાણ; હરિવંશ; છપ્પન ભોગની સમજૂતી લોકપરંપરામાંથી.