બેસતું વર્ષ — કથા અને મહત્ત્વ
બેસતું વર્ષ (નૂતન વર્ષ)
બેસતું વર્ષ — ક્યારે છે
- 10 નવેમ્બર 2026, મંગળવાર
- 30 ઑક્ટોબર 2027, શનિવાર
| એકમ તિથિ | 9 નવેમ્બર, 12:32 PM થી 10 નવેમ્બર, 2:01 PM સુધી |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:50 AM · 5:57 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 10 નવેમ્બર 2026
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
બેસતું વર્ષ એટલે ગુજરાતીઓનું નવું વર્ષ. દિવાળી પછી કારતક સુદ એકમે ગુજરાતમાં વિક્રમ સંવતનું નવું વર્ષ બેસે છે. આ દિવસે સૌ દર્શને જાય છે, વડીલોના આશીર્વાદ લે છે, એકબીજાને સાલ મુબારક અને નૂતન વર્ષાભિનંદન કહે છે, અને નવા વર્ષની શરૂઆત ચોખ્ખા મનથી કરે છે.
કથા
ગુજરાત જે સંવતથી વર્ષ ગણે છે તે વિક્રમ સંવત છે, અને તેની શરૂઆતની એક કથા કહેવાય છે. ઘણા સમય પહેલાં માળવામાં ઉજ્જૈનની આસપાસની ધરતી પર શકોનું રાજ હતું, અને પ્રજા દુઃખી હતી. એ જ ઉજ્જૈનમાંથી વિક્રમાદિત્ય નામનો એક યુવાન રાજા ઊભો થયો, જેને અસંખ્ય વાર્તાઓમાં તેની હિંમત, બુદ્ધિ અને ન્યાય માટે યાદ કરાય છે, એ જ રાજા વિક્રમ જેની વાતો વેતાળ પચીસી અને સિંહાસન બત્રીસીમાં કહેવાય છે. તેણે પ્રજાને એક કરી, આક્રમણખોરો સામે લડ્યો અને ધરતીને મુક્ત કરી.
વિજય પછી મંત્રીઓએ કહ્યું, મહારાજ, આપના નામે નવો સંવત ચાલવો જોઈએ. પણ પરંપરા એવી હતી કે નવો સંવત એ જ રાજા ચલાવી શકે, જેના રાજ્યમાં કોઈના માથે દેવું ન હોય. રાજા વિક્રમે જરાય વાર ન લગાડી. તેમણે રાજભંડાર ખોલી નાખ્યો અને પ્રજાના એકેએક માણસનું દેવું ચૂકવી દીધું, જેથી કોઈ ખેડૂત, વેપારી કે મજૂર જૂનો બોજ લઈને નવા યુગમાં ન જાય. ત્યાર પછી જ નવો સંવત શરૂ થયો, અને તે વિક્રમ સંવત કહેવાયો.
ઉત્તર ભારતના મોટા ભાગમાં વિક્રમ સંવતનું વર્ષ ચૈત્રમાં, વસંતમાં બદલાય છે. ગુજરાત તેને કારતકથી ગણે છે, એટલે અહીં નવું વર્ષ દિવાળી પછી તરત બેસે છે. આ સમય બહુ બંધબેસતો છે. ચોમાસુ પાક ઘેર આવી ગયો હોય છે અને કોઠાર ભરેલા હોય છે. દિવાળીની રાતે વેપારીઓ જૂના વર્ષના ચોપડા બંધ કરીને નવા ચોપડાનું પૂજન કરી ચૂક્યા હોય છે. દીવાઓએ વર્ષની સૌથી અંધારી રાત પાર કરાવી દીધી હોય છે. નવું પાનું ખોલવા માટે આથી સારો સમય ભાગ્યે જ મળે.
બેસતા વર્ષની વહેલી પરોઢે ઘણી જગ્યાએ છોકરાઓ ઘેર ઘેર ફરીને સબરસનો સાદ પાડે છે. સબરસ એટલે મીઠું, જે બીજા બધા સ્વાદને ઉઘાડે છે, અને તેની પાછળ ભાવના છે કે નવા વર્ષમાં દરેક સ્વાદ માપસર રહે. બારણે રંગોળી પુરાય છે, આસોપાલવનાં તોરણ બંધાય છે, અને ફટાકડાથી પહેલા કિરણનું સ્વાગત થાય છે. સૌ નાહીધોઈને નવાં કપડાં પહેરે છે અને દર્શને જાય છે. ઘણાં મંદિરોમાં ઠાકોરજીને અન્નકૂટ ધરાય છે, જે શ્રીકૃષ્ણે ગોવર્ધન ઊંચક્યાની યાદ અપાવે છે.
પછી મળવા-હળવાનો દોર શરૂ થાય છે. નાનાં મોટેરાંને ઘેર જઈને પગે લાગે છે અને સાલ મુબારક કહે છે, અને વડીલો આશીર્વાદ આપે છે, ઘણી વાર છોકરાંના હાથમાં નાનકડી ભેટ પણ મૂકી દે છે. જે મિત્રો અને પડોશીઓ વચ્ચે અંતર પડી ગયું હોય, તેઓ ફરી મળે છે અને જૂની ખટાશ બાજુએ મુકાય છે, કારણ કે કોઈને પણ કજિયો નવા વર્ષમાં લઈ જવો ગમતો નથી. વેપારી કુટુંબો ઘરાકો અને સગાંવહાલાં સૌ માટે બારણાં ખુલ્લાં રાખે છે, અને દરેક ટેબલ પર મીઠાઈ, ફરસાણ અને મુખવાસ હોય છે.
અહીં રાજા વિક્રમની કથા અને આ દિવસનો અર્થ એક થઈ જાય છે. જેમ રાજાએ નવો યુગ શરૂ કરતાં પહેલાં પ્રજાનું દેવું ચૂકવ્યું, તેમ બેસતું વર્ષ આપણને મનનાં દેવાં ચૂકવવાનું કહે છે: માગવાની બાકી રહેલી માફી, હજી ન કહેલો આભાર, અને વરસોથી સંઘરી રાખેલું મનદુઃખ. ત્યારે જ નવું વર્ષ ખરેખર નવું બને છે. સાલ મુબારક. આવનારું વર્ષ દરેક ઘરમાં આરોગ્ય, સંપ અને સમૃદ્ધિ લાવે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- વહેલા ઊઠીને નાહીધોઈને નવાં કપડાં પહેરાય છે; બારણે રંગોળી અને તોરણ શણગારાય છે.
- મંદિરે દર્શને જવાય છે; ઘણાં મંદિરોમાં ઠાકોરજીને અન્નકૂટ ધરાય છે.
- વડીલોને પગે લાગીને આશીર્વાદ લેવાય છે અને સૌને સાલ મુબારક કે નૂતન વર્ષાભિનંદન કહેવાય છે.
- ઘણી જગ્યાએ પરોઢે છોકરાઓ ઘેર ઘેર સબરસ એટલે મીઠું આપી જાય છે, જેને શુકન મનાય છે.
- મહેમાનોનું મીઠાઈ, ફરસાણ અને મુખવાસથી સ્વાગત થાય છે, અને જૂનાં મનદુઃખ ભૂલીને સંબંધો તાજા થાય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
બેસતું વર્ષ 2026 ક્યારે છે?
બેસતું વર્ષ 2026 10 નવેમ્બર 2026, મંગળવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
બેસતું વર્ષ 2026 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
એકમ તિથિ 9 નવેમ્બર, 12:32 PM થી 10 નવેમ્બર, 2:01 PM સુધી (દિલ્હી)
બેસતું વર્ષ શા માટે ઉજવાય છે?
બેસતું વર્ષ એટલે ગુજરાતીઓનું નવું વર્ષ.
સ્રોત
રાજા વિક્રમાદિત્યે પ્રજાનું દેવું ચૂકવીને વિક્રમ સંવત શરૂ કર્યો એ લોકપરંપરાની વાત છે; ઇતિહાસકારો આ સંવતની શરૂઆત વિશે એકમત નથી. વર્ષની કારતકથી ગણતરી ગુજરાતની પંચાંગ પરંપરા છે.