હિન્દુ નવવર્ષ — કથા અને મહત્ત્વ

હિન્દુ નવવર્ષ — ક્યારે છે
- 7 એપ્રિલ 2027, બુધવાર
| એકમ તિથિ | 7 એપ્રિલ, 5:21 AM થી 8 એપ્રિલ, 4:29 AM સુધી |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:27 AM · 6:57 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 7 એપ્રિલ 2027
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
ચૈત્ર સુદ એકમથી હિન્દુ નવવર્ષ અને નવું વિક્રમ સંવત શરૂ થાય છે. માન્યતા છે કે આ જ દિવસે બ્રહ્માજીએ સૃષ્ટિની રચના શરૂ કરી હતી. આ જ દિવસથી ચૈત્રી નવરાત્રિ શરૂ થાય છે, અને મહારાષ્ટ્રમાં ગુડી પડવો તથા કર્ણાટક, આંધ્ર અને તેલંગાણામાં ઉગાદિ ઊજવાય છે.
કથા
કથા પ્રમાણે સૃષ્ટિ પહેલાં ચારે બાજુ ફક્ત અંધકાર અને અપાર જળ હતું. એ જળમાં ભગવાન વિષ્ણુ શેષનાગની શય્યા પર યોગનિદ્રામાં સૂતા હતા. સમય આવતાં તેમની નાભિમાંથી એક સુંદર કમળ ખીલ્યું, અને એ કમળ પર ચાર મુખવાળા બ્રહ્માજી પ્રગટ થયા.

બ્રહ્માજીએ ચારે બાજુ જોયું પણ કંઈ સમજાયું નહીં કે તેઓ કોણ છે અને તેમણે શું કરવાનું છે. ત્યારે તેમણે લાંબા સમય સુધી તપ કર્યું. તપથી તેમનું મન નિર્મળ થયું, અને ભગવાનની પ્રેરણાથી તેમને સૃષ્ટિ રચવાનું જ્ઞાન મળ્યું. પરંપરા કહે છે કે ચૈત્ર મહિનાના સુદ પક્ષના પહેલા દિવસે, સૂર્યોદય સમયે, બ્રહ્માજીએ સૃષ્ટિની રચના શરૂ કરી.

સૌથી પહેલાં તેમણે સમયને રચ્યો, એટલે કે દિવસ, રાત, પક્ષ, મહિના અને વર્ષ. પછી ધરતી, આકાશ, નદીઓ, પર્વતો, વનસ્પતિ, જીવજંતુ અને માણસ બનાવ્યાં. એટલે જ ચૈત્ર સુદ એકમને સૃષ્ટિનો જન્મદિવસ અને સમયનો પહેલો દિવસ માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે આ જ દિવસથી મહારાજ વિક્રમાદિત્યે પોતાના વિજયની યાદમાં વિક્રમ સંવત શરૂ કર્યું હતું.

મહારાષ્ટ્રમાં આ દિવસે ગુડી પડવો ઊજવાય છે. ઘરની બહાર વાંસ પર રેશમી કપડું, લીમડાનાં પાન, ફૂલોની માળા અને ઊંધો કળશ શણગારીને ગુડી ઊભી કરાય છે. આ વિજયની ધજા છે, જે શ્રીરામના લંકાવિજય પછી અયોધ્યા પાછા ફરવાની, અથવા રાજા શાલિવાહનના વિજય અને શક સંવતની શરૂઆતની યાદ અપાવે છે.

કર્ણાટક, આંધ્ર અને તેલંગાણામાં આ જ દિવસ ઉગાદિ કહેવાય છે, એટલે કે યુગનો આરંભ, નવા યુગની શરૂઆત. આ દિવસે છ સ્વાદવાળી પચડી ખવાય છે, જેમાં મીઠો ગોળ, કડવાં લીમડાનાં ફૂલ, ખાટી આમલી, કાચી કેરી, ખારું મીઠું અને તીખાશ હોય છે. તેનો અર્થ છે કે નવા વર્ષમાં સુખ-દુઃખ, દરેક સ્વાદને એકસરખા મનથી સ્વીકારીએ.

આ જ દિવસથી ચૈત્રી નવરાત્રિ પણ શરૂ થાય છે. ઘરોમાં કળશ સ્થાપના થાય છે અને નવ દિવસ સુધી મા દુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે, જેના નવમા દિવસે રામ નવમી આવે છે.

નવવર્ષનો સંદેશ છે કે દરેક સવાર એક નવી શરૂઆત છે, જેમ બ્રહ્માજીએ અંધકારમાંથી સૃષ્ટિ રચી. આ નવું વર્ષ આપના ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને મંગળ લઈને આવે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- સવારે સ્નાન કરીને ઘરની સફાઈ કરાય છે, દરવાજે આંબાનાં પાનનું તોરણ અને રંગોળી શણગારાય છે.
- બ્રહ્માજી અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરીને નવા પંચાંગનું પૂજન કરાય છે અને નવા વર્ષનું ફળ સંભળાય છે; ઘણાં ઘરોમાં લીમડાનાં કૂણાં પાન સાકર સાથે ખાવાની પરંપરા છે.
- મહારાષ્ટ્રમાં ઘેર ગુડી ઊભી કરાય છે અને દક્ષિણમાં ઉગાદિ પચડી બનાવાય છે.
- ચૈત્રી નવરાત્રિની કળશ સ્થાપના, એટલે કે ઘટસ્થાપન, શુભ મુહૂર્તમાં કરાય છે અને નવ દિવસ મા દુર્ગાની આરાધના થાય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
હિન્દુ નવવર્ષ 2027 ક્યારે છે?
હિન્દુ નવવર્ષ 2027 7 એપ્રિલ 2027, બુધવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
હિન્દુ નવવર્ષ 2027 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
એકમ તિથિ 7 એપ્રિલ, 5:21 AM થી 8 એપ્રિલ, 4:29 AM સુધી (દિલ્હી)
હિન્દુ નવવર્ષ શા માટે ઉજવાય છે?
ચૈત્ર સુદ એકમથી હિન્દુ નવવર્ષ અને નવું વિક્રમ સંવત શરૂ થાય છે.
સ્રોત
ચૈત્ર સુદ એકમે સૃષ્ટિના આરંભની માન્યતા બ્રહ્મ પુરાણની પરંપરામાંથી, જે ધર્મશાસ્ત્રના નિબંધગ્રંથોમાં ટાંકવામાં આવી છે; વિષ્ણુના નાભિકમળમાંથી બ્રહ્માનું પ્રગટ થવું પુરાણોમાં; વિક્રમ સંવત, ગુડી પડવો અને ઉગાદિની માન્યતાઓ ઐતિહાસિક અને પ્રાદેશિક લોકપરંપરા.