ભાદરવી પૂનમ — કથા અને મહત્ત્વ
ભાદરવી પૂનમ — ક્યારે છે
- 15 સપ્ટેમ્બર 2027, બુધવાર
| પૂનમ તિથિ | 15 સપ્ટેમ્બર, 2:49 AM થી 16 સપ્ટેમ્બર, 4:34 AM સુધી |
| ચંદ્રોદય | 6:20 PM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:26 AM · 6:44 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 15 સપ્ટેમ્બર 2027
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
ભાદરવા મહિનાની પૂનમ એટલે ભાદરવી પૂનમ. આ દિવસે બનાસકાંઠામાં અરવલ્લીના આરાસુરી ડુંગરો વચ્ચે આવેલા શક્તિપીઠ અંબાજીમાં મા અંબાનો વર્ષનો સૌથી મોટો મેળો ભરાય છે, અને લાખો માઈભક્તો દિવસો સુધી પગપાળા ચાલીને માનાં દર્શને પહોંચે છે. કોઈ માનતા પૂરી થઈ એટલે આવે છે, કોઈ માનતા માનવા, અને ઘણા તો માને આસો નવરાત્રિમાં પોતાના ગરબે રમવા પધારવાનું તેડું આપવા.
કથા
ભાદરવો અડધો વીતે ત્યાં તો ઉત્તર ગુજરાતના રસ્તાઓ પર એક જુદો જ નાદ ગુંજવા લાગે છે: બોલ માડી અંબે, જય જય અંબે. વરસાદ હળવો પડ્યો હોય, ખેતરોમાં મોલ લીલોછમ ઊભો હોય અને ખેડૂતને થોડા દિવસની નવરાશ હોય. એવામાં ગામેગામથી અને શહેરોમાંથી લોકોના સંઘ હાથમાં માની લાલ ધજા લઈને નીકળી પડે છે. એમની મંજિલ છે આરાસુરના ડુંગરોમાં બિરાજતાં મા અંબા, અને એમનો દિવસ છે ભાદરવી પૂનમ.
આ પગપાળા યાત્રાની શરૂઆતની એક વાત ગુજરાતમાં કહેવાય છે અને છાપાંમાં પણ છપાતી રહી છે. ઈ.સ. ૧૮૪૧ની આસપાસ એક રાજવી પરિવારના ભીમસિંહની ઉંમર પંચાવન વટાવી ગઈ હતી, પણ ઘેર પારણું બંધાયું નહોતું. મનની વ્યથા તેમણે એક ભક્તને કહી. એ ભક્તે કહ્યું, તમારાં કુળદેવી તો આરાસુરી અંબા છે, એમની આગળ ખોળો પાથરો. ભીમસિંહે માની માનતા માની. સમય જતાં તેમને ઘેર દીકરો જન્મ્યો, અને વરસોથી સૂનું ફળિયું કિલકિલાટથી ભરાઈ ગયું.
માનતા પૂરી થતાં ભીમસિંહે માનો આભાર માનવા અંબાજીમાં યજ્ઞ અને જમણ રાખ્યાં, અને એકાવન બ્રાહ્મણોને તેડાવ્યા. ભાદરવા સુદ દસમે એ બ્રાહ્મણો પેલા ભક્તની સાથે સંઘ બનાવીને પગપાળા અંબાજી જવા નીકળ્યા, અને પૂનમ સુધીમાં માના દ્વારે પહોંચ્યા. કહેવાય છે કે ત્યાં જ તેમણે બીજાં પાંચ વર્ષ આ રીતે ચાલીને આવવાની માનતા લીધી. એમને જોઈને બીજા લોકો જોડાતા ગયા, અને એ નાનકડો સંઘ ધીમે ધીમે આજના લાખો પદયાત્રીઓનો પ્રવાહ બની ગયો.
આજે અમદાવાદ, ખેડા, મહેસાણા, સાબરકાંઠાથી માંડીને રાજસ્થાન સુધીથી સેંકડો સંઘ નીકળે છે. કોઈ ત્રણ દિવસ ચાલે છે, કોઈ આખું અઠવાડિયું. ઘણા ઉઘાડા પગે ચાલે છે, અને ઘણા સંઘ માનો શણગારેલો નાનકડો રથ ખેંચતા જાય છે. આખા રસ્તે ગામલોકો અને પરિવારો સેવા કેમ્પ નાખે છે, જ્યાં અજાણ્યા લોકો પદયાત્રીઓને પાણી, ચા, જમવાનું, સૂવાની જગ્યા અને પગના ફોલ્લા પર દવા આપે છે, અને બદલામાં કશું લેતા નથી. એમને મન પદયાત્રીની સેવા એટલે માની જ સેવા.
દરેક પદયાત્રીના મનમાં પોતાની એક માનતા હોય છે. કોઈનું બાળક માંદગીમાંથી બેઠું થયું, કોઈને નોકરી મળી, કોઈનું ઘર વસ્યું, અને હવે એ લોકો માનો આભાર માનવા નીકળ્યા છે. કોઈ કશું માગવા નહીં, બસ માને મળવા આવે છે. ઘણા વડીલો એક જ પ્રાર્થના કરે છે: મા, આવતા વરસે પાછું તેડાવજે, એટલે કે ફરી આવી શકાય એટલું આયુષ્ય અને એટલી શક્તિ આપજે. અને લગભગ સૌ માને કહે છે, આ નવરાત્રિએ અમારા ગરબે રમવા જરૂર પધારજો.
છેલ્લા ડુંગરી વળાંક પછી જ્યારે મંદિરનું સોનાના કળશોવાળું શિખર દેખાય છે, ત્યારે થાકેલા પગમાં ફરી જોમ આવી જાય છે. લાંબી લાઈનમાં ધીમે ધીમે આગળ વધતા યાત્રીઓ ગર્ભગૃહ સુધી પહોંચે છે. ત્યાં કોઈ મૂર્તિ નથી; ઢાંકેલા વીસા યંત્રનો એવો શણગાર થાય છે કે ભક્તને માનું જ સ્વરૂપ દેખાય. દર્શન પછી આખે રસ્તે ઊંચકેલી ધજા માને ચડાવાય છે, અને ઘણા લોકો પાસેના ગબ્બર ડુંગર પર પણ ચડે છે, જેને માનું મૂળ સ્થાનક માનવામાં આવે છે.
પૂનમની રાતે અંબાજી રોશનીથી દિવાળી જેવું ઝળહળી ઊઠે છે. પછી પદયાત્રીઓ બસ અને વાહનોમાં ઘેર પાછા ફરે છે, પગમાં ફોલ્લા અને મનમાં હળવાશ લઈને. ભાદરવી પૂનમનો સાર વચન પાળવામાં છે: જે માનતા માની, તે પોતાના પગે ચાલીને પૂરી કરી, અને રસ્તે અજાણ્યા લોકોએ પોતાનો ગણીને યાત્રીને સાચવ્યો. મા અંબા સૌની પ્રાર્થના સાંભળે, અને આવનારી નવરાત્રિ સુધી દરેક ઘરને સુખ, આરોગ્ય અને શક્તિ આપે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- ભાદરવી પૂનમના કેટલાય દિવસ પહેલાં ગામ-શહેરથી પગપાળા સંઘ નીકળે છે; પદયાત્રીઓ માની લાલ ધજા લઈને, ઘણા સંઘ માનો નાનો રથ ખેંચતા, જયકાર કરતા ચાલે છે.
- રસ્તે ગામ, સંસ્થાઓ અને પરિવારો સેવા કેમ્પ નાખે છે, જ્યાં પદયાત્રીઓને મફત પાણી, ચા, જમવાનું, આરામ અને દવા-પાટાની સગવડ મળે છે.
- અંબાજી પહોંચીને માનાં દર્શન કરાય છે, ધજા ચડાવાય છે અને માનતા પૂરી કરાય છે; મંદિરમાં મૂર્તિને બદલે વીસા યંત્રની પૂજા થાય છે.
- ઘણા યાત્રીઓ ગબ્બર ડુંગર પર માના મૂળ સ્થાનકનાં દર્શન કરે છે; મેળાના દિવસોમાં અંબાજીમાં ભજન, ગરબા અને રોશની થાય છે.
- જે અંબાજી ન જઈ શકે, તે ઘેર કે પાસેના માતાજીના મંદિરે દીવો કરીને પૂજા કરે છે; આ દિવસે પૂનમનું શ્રાદ્ધ પણ થાય છે, અને બીજા દિવસથી શ્રાદ્ધ પક્ષ બેસે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ભાદરવી પૂનમ 2027 ક્યારે છે?
ભાદરવી પૂનમ 2027 15 સપ્ટેમ્બર 2027, બુધવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
ભાદરવી પૂનમ 2027 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
પૂનમ તિથિ 15 સપ્ટેમ્બર, 2:49 AM થી 16 સપ્ટેમ્બર, 4:34 AM સુધી; ચંદ્રોદય 6:20 PM (દિલ્હી)
ભાદરવી પૂનમ શા માટે ઉજવાય છે?
ભાદરવા મહિનાની પૂનમ એટલે ભાદરવી પૂનમ.
સ્રોત
અંબાજીની પદયાત્રા અને ભાદરવી પૂનમનો મેળો ગુજરાતની જીવંત લોકપરંપરા છે. ઈ.સ. ૧૮૪૧માં ભીમસિંહની માનતા અને એકાવન બ્રાહ્મણોના સંઘથી પગપાળા યાત્રા શરૂ થયાની વાત ગુજરાતી છાપાંમાં છપાયેલી સ્થાનિક પરંપરા છે, જેમાં નામ અને સ્થળની વિગતો જુદી જુદી મળે છે; નવરાત્રિનું તેડું આપવાની વાત પદયાત્રીઓની શ્રદ્ધા છે.