രാം രാജാ സർക്കാർ: ഓർച്ഛയിലെ രാമൻ, കൊട്ടാരം വിട്ട് മുന്നോട്ടു പോകാത്തവൻ
ഓർച്ഛ, നിവാഡി (മധ്യപ്രദേശ്)

ബുന്ദേൽഖണ്ഡിൽ ബേത്വാ നദിയുടെ തീരത്തുള്ള ഓർച്ഛയിൽ ശ്രീരാമൻ കുടികൊള്ളുന്നത് ക്ഷേത്രത്തിലല്ല, റാണിയുടെ കൊട്ടാരത്തിലാണ്; അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ ഭഗവാനായി കാണുന്നതിനു മുമ്പ് രാജാവായാണ് കാണുന്നത്. രാമന് എല്ലാ ദിവസവും സായുധ അഭിവാദ്യം നൽകുകയും ദർശനസമയം ഒരു രാജസഭ പോലെ തുറക്കുകയും അടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരേയൊരു സ്ഥലം ഇതാണ്. ഇതിനു പിന്നിൽ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു റാണിയുടെ വാശിയുടെയും ഒരു വാക്കിന്റെയും കഥയുണ്ട്.
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഓർച്ഛ ഭരിച്ചിരുന്നത് രാജാ മധുകർ ഷാ ആയിരുന്നു. രാജാവിന്റെ മനസ്സ് കൃഷ്ണഭക്തിയിൽ ലയിച്ചിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ റാണി ഗണേശ് കുൻവരി — കമലാദേവി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു — രാമോപാസകയായിരുന്നു. ഇരുവരുടെയും ഭക്തി സത്യമായിരുന്നു; പക്ഷേ ആരുടെ ആരാധ്യദേവനാണ് കൂടുതൽ കരുണാമയൻ എന്ന സ്നേഹം നിറഞ്ഞ തർക്കം വീട്ടിൽ പതിവായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം ഈ തർക്കം അല്പം അതിരുകടന്നു.

രാജാവിന് വൃന്ദാവനത്തിലേക്കു തീർഥയാത്ര പോകണമായിരുന്നു, റാണിയുടെ മനസ്സ് അയോധ്യയിലായിരുന്നു. മനസ്സു നൊന്ത രാജാവ് പറഞ്ഞുപോയി: "പൊയ്ക്കോളൂ, അയോധ്യയിലേക്കു പൊയ്ക്കോളൂ; തിരിച്ചുവരുന്നെങ്കിൽ നിന്റെ രാമനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടേ വരാവൂ." പരിഹാസമായി പറഞ്ഞ ആ വാക്ക് റാണി ഒരു വ്രതമായി ഏറ്റെടുത്തു.

റാണി അയോധ്യയിലെത്തി സരയൂതീരത്ത് ഇരുന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയപ്പോൾ അവർ ആദ്യം ധാന്യം ഉപേക്ഷിച്ചു, പിന്നെ പഴങ്ങൾ, പിന്നെ ഇലകൾ; ഒടുവിൽ ഒന്നും കഴിക്കാതെയായി. ഏകദേശം ഒരു മാസം അങ്ങനെ കടന്നുപോയി, ഒരു മറുപടിയും വന്നില്ല. ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, തളർന്ന മനസ്സോടെ, അവർ സരയൂവിലെ വെള്ളത്തിലേക്കിറങ്ങി.

ആ നിമിഷംതന്നെ അവർക്കു മറുപടി കിട്ടിയെന്നാണ് പാരമ്പര്യം പറയുന്നത്. വില്ലേന്തിയ ഒരു രാജാവായല്ല, ഒരു കൊച്ചുബാലനായി ഭഗവാൻ അവരുടെ മടിയിലേക്കു വന്നു. റാണിക്കു ശ്വാസം തിരിച്ചുകിട്ടി; "എന്നോടൊപ്പം ഓർച്ഛയിലേക്കു വരൂ" എന്നു മാത്രമേ അവർ പറഞ്ഞുള്ളൂ.

ബാലൻ മൂന്നു വ്യവസ്ഥകൾ വച്ചു. ഒന്ന്: ഓർച്ഛയിൽ രാജാവ് ഞാൻ മാത്രമായിരിക്കും, അവിടെ മറ്റാരുടെയും ഭരണം നടക്കില്ല. രണ്ട്: യാത്ര പൂയം (പുഷ്യ) നക്ഷത്രത്തിൽ മാത്രം — കാൽനടയായി, സാധുക്കളോടും കുട്ടികളോടുമൊപ്പം. മൂന്ന്: നീ എന്നെ ആദ്യം എവിടെ ഇരുത്തുന്നുവോ, അവിടെനിന്നു ഞാൻ പിന്നെ എഴുന്നേൽക്കില്ല.

റാണി മൂന്നു വ്യവസ്ഥകളും സ്വീകരിച്ചു. എട്ടു മാസവും ഇരുപത്തേഴു ദിവസവും കൊണ്ടാണ് ഈ യാത്ര പൂർത്തിയായതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിനിടെ ഓർച്ഛയിൽ രാജാവിന്റെ മനസ്സു മാറിയിരുന്നു; ഭഗവാനുവേണ്ടി ബേത്വാതീരത്ത് ചതുർഭുജ് എന്ന ഉയരമുള്ള ഗംഭീരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം അദ്ദേഹം പണിയാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു.

റാണി ഓർച്ഛയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ സന്ധ്യയായിരുന്നു, ക്ഷേത്രപ്പണി തീർന്നിരുന്നില്ല. "ഒരു രാത്രിയുടെ കാര്യമല്ലേ" എന്നു കരുതി അവർ ബാലനെ തന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ അടുക്കളമുറിയിൽ ഇരുത്തി. രാവിലെ ഭഗവാൻ അവിടെനിന്ന് അനങ്ങിയില്ല. വ്യവസ്ഥ നൽകുകയും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ കൊട്ടാരം തന്നെ ക്ഷേത്രമായി; ചതുർഭുജ് ക്ഷേത്രം ഇന്നും തൊട്ടടുത്ത്, ഉയർന്ന്, ശൂന്യമായി നിൽക്കുന്നു.

അന്നുമുതൽ ഓർച്ഛയിൽ രാമൻ ഭഗവാനാകുന്നതിനു മുമ്പ് രാജാവാണ്. രാവിലെയും വൈകിട്ടും മധ്യപ്രദേശ് പോലീസിന്റെ ഒരു സംഘം അദ്ദേഹത്തിനു സായുധ അഭിവാദ്യം നൽകുന്നു, ആരതിയുടെ സമയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, ദർശനം രാജസഭ പോലെ തുറക്കുകയും അടയുകയും ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹം ഇവിടെ വിരാജിക്കുന്നിടത്തോളം ഓർച്ഛയുടെ സിംഹാസനം മറ്റാർക്കുമുള്ളതല്ല എന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്. ഭഗവാൻ വരുന്നത് ഗംഭീരമായ കെട്ടിടം കണ്ടല്ല; വിളിക്കാതെതന്നെ അവിടുത്തെ സ്വന്തമായി കരുതുന്ന ആ വാശിയുള്ള സ്നേഹം കണ്ടാണ് എന്ന് ഈ കഥ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
ഉറവിടം
റാണി ഗണേശ് കൻവരിയുടെയും രാം രാജായുടെയും ഈ കഥ ഓർച്ഛയിലെ ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യവും ബുന്ദേൽഖണ്ഡിലെ നാടോടി പാരമ്പര്യവുമാണ്; ഒരു പുരാണത്തിലും ഇതിന്റെ പരാമർശം കാണുന്നില്ല, ഇതിന് പല രൂപങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. രാജാ മധുകർ ഷായുടെ കാലവും ചതുർഭുജ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണവും ചരിത്രവസ്തുതകളാണ്; രാം രാജായ്ക്ക് ഇന്നും പോലീസ് സായുധ സല്യൂട്ട് നൽകുന്നു. റാണിയുടെ പേര് ചിലയിടത്ത് ഗണേശ് കൻവരി എന്നും ചിലയിടത്ത് കമലാ ദേവി എന്നും കാണുന്നു.