സാലാസർ ബാലാജി: ആസോട്ടയിലെ വയലിൽനിന്ന് പ്രത്യക്ഷനായ സാലാസർ ബാലാജി
സാലാസർ, ചൂരു (രാജസ്ഥാൻ)

രാജസ്ഥാനിലെ ചുരു ജില്ലയിലുള്ള സാലാസർ ധാമിൽ ഹനുമാൻ സ്വാമി ബാലാജിയായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഇവിടത്തെ വിഗ്രഹത്തിന് ഉരുണ്ട മുഖവും താടിയും മീശയുമുണ്ട്; അതാണ് ഇതിനെ മറ്റു ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നു വേറിട്ടതാക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ഈ വിഗ്രഹം നാഗൗർ ജില്ലയിലെ ആസോട്ട ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു വയലിൽ നിന്നു കിട്ടിയതാണ്; ഭക്തനായ മോഹൻദാസ്ജിയുടെ ഭക്തിയാലാണ് അതു സാലാസറിലെത്തിയത്.
പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സാലാസർ ഗ്രാമത്തിൽ മോഹൻദാസ് എന്ന ഒരു ഭക്തൻ ജീവിച്ചിരുന്നു; കുട്ടിക്കാലം മുതലേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് ഹനുമാനിൽ ലയിച്ചിരുന്നു. കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ കുരുക്കുകളിൽ നിന്ന് അകന്ന്, വയലിലും കളത്തിലും പോലും അദ്ദേഹം ബാലാജിയുടെ നാമം ജപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസാദിച്ച ബാലാജി പലവട്ടം അദ്ദേഹത്തിനു ദർശനം നൽകിയെന്നും, ഒരിക്കൽ താടിയും മീശയുമുള്ള ഒരു സന്ന്യാസിയുടെ രൂപത്തിലാണ് വന്നതെന്നും പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. ഭഗവാൻ സാലാസറിൽത്തന്നെ കുടികൊള്ളണം — അതു മാത്രമായിരുന്നു മോഹൻദാസ്ജിയുടെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം.

ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, വിക്രമസംവത് 1811-ലെ ശ്രാവണ ശുക്ല നവമി നാളിൽ നാഗൗർ ജില്ലയിലെ ആസോട്ട ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു കർഷകൻ തന്റെ വയൽ ഉഴുകയായിരുന്നു. പെട്ടെന്ന് അയാളുടെ കലപ്പ കട്ടിയുള്ള എന്തിലോ തട്ടി നിന്നു. മണ്ണു നീക്കിയപ്പോൾ ഉള്ളിൽ നിന്ന് ഒരു ശിലാവിഗ്രഹം പുറത്തുവന്നു. അപ്പോഴാണ് അയാളുടെ ഭാര്യ വയലിലേക്ക് അയാൾക്കുള്ള ഭക്ഷണവുമായി വന്നത്. അവൾ തന്റെ മേൽമുണ്ടുകൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിലെ മണ്ണു തുടച്ചപ്പോൾ അതു ബാലാജിയുടെ വിഗ്രഹമാണെന്നു കണ്ടു.

കർഷകനും ഭാര്യയും ഭക്തിയോടെ കൈകൂപ്പി. ആ സമയം അവരുടെ കൈയിൽ മറ്റൊന്നുമില്ലാതിരുന്നതിനാൽ, ഭാര്യ കൊണ്ടുവന്ന ബാജ്റ ചൂർമ തന്നെ ആദ്യം ബാലാജിക്കു നിവേദിച്ചു. ആ നിഷ്കളങ്കഭക്തി അത്രമേൽ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു — ഇന്നും സാലാസർ ബാലാജിക്ക് ചൂർമ നിവേദ്യം പ്രിയമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. വിഗ്രഹം കിട്ടിയ വാർത്ത നിമിഷനേരംകൊണ്ട് ഗ്രാമം മുഴുവൻ പരന്നു, ആളുകൾ ദർശനത്തിനായി ഒഴുകിയെത്തി.

അന്നു രാത്രി ആസോട്ടയിലെ ഠാക്കൂറിനു സ്വപ്നത്തിൽ ബാലാജി ആജ്ഞ നൽകി: എന്നെ സാലാസറിലെത്തിക്കൂ, അവിടെ എന്റെ ഭക്തൻ എന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു. അതേ രാത്രി സാലാസറിൽ മോഹൻദാസ്ജിക്കും, ആസോട്ടയിൽ തന്റെ വിഗ്രഹം പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു എന്ന് ബാലാജി സ്വപ്നത്തിൽ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. രാവിലെ ഠാക്കൂർ ഗ്രാമീണരോടു കാര്യമെല്ലാം പറഞ്ഞു, ആദരവോടെ വിഗ്രഹം കാളവണ്ടിയിൽ വച്ച് സാലാസറിലേക്കു യാത്രയാക്കി. ഗ്രാമവാസികൾ കീർത്തനം പാടിക്കൊണ്ട് ഒപ്പം നടന്നു.

കാളവണ്ടി സാലാസറിലെത്തിയപ്പോൾ, കാളകളെ അഴിച്ചുവിടൂ, അവ തനിയെ എവിടെ നിൽക്കുന്നുവോ അവിടെ ബാലാജി കുടികൊള്ളും എന്ന് മോഹൻദാസ്ജി പറഞ്ഞതായി പറയപ്പെടുന്നു. കാളകൾ ഒരിടത്തു ചെന്ന് തനിയെ നിന്നു; ആ സ്ഥലത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് — അവിടെയാണ് ഇന്നത്തെ സാലാസർ ധാം. മോഹൻദാസ്ജിക്കു ബാലാജി ദർശനം നൽകിയ രൂപത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഇവിടെ ബാലാജിയെ താടിയും മീശയുമുള്ള രൂപത്തിൽ അലങ്കരിക്കുന്നതെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം അവിടെ ആദ്യത്തെ ക്ഷേത്രം ഉയർന്നു.

മോഹൻദാസ്ജി തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ ബാലാജിയുടെ സേവയ്ക്കായി സമർപ്പിച്ചു. ക്ഷേത്രവളപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമാധിയുണ്ട്; അദ്ദേഹം കൊളുത്തിയ ധൂണി ഇന്നും എരിയുന്നുണ്ടെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഭക്തർ ആഗ്രഹസാഫല്യത്തിനായി ചുവന്ന ചരടിൽ തേങ്ങ കെട്ടുന്നു; ചൈത്രമാസത്തിലെയും ആശ്വിനമാസത്തിലെയും പൗർണ്ണമികളിൽ ഇവിടെ വലിയ മേളകൾ നടക്കുന്നു. ഒരു സന്ന്യാസിയുടെ വർഷങ്ങൾ നീണ്ട തപസ്സുപോലെതന്നെ ഒരു കർഷകഭാര്യയുടെ ലളിതമായ ചൂർമയും ഭഗവാനു പ്രിയമാണെന്ന് ഈ കഥ പറയുന്നു.
ഉറവിടം
ആസോട്ടയിലെ വയലിൽനിന്ന് വിഗ്രഹം ഉയർന്നുവന്നതും രണ്ടു സ്വപ്നങ്ങളും കാളവണ്ടിയും സംബന്ധിച്ച കഥ സാലാസർ ധാമിലെ ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യവും രാജസ്ഥാനിലെ നാടോടി വിശ്വാസവുമാണ്; സംവത് 1811 എന്ന തീയതി ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യം പറയുന്നതാണ്, എങ്കിലും ആ ദിവസത്തിന്റെ വാരത്തെക്കുറിച്ച് വിവരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്; കഥയ്ക്ക് പല രൂപങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.