ସାଲାସର ବାଲାଜୀ: ଆସୋଟାର କ୍ଷେତରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ସାଲାସରର ବାଲାଜୀ
ସାଲାସର, ଚୁରୁ (ରାଜସ୍ଥାନ)

ରାଜସ୍ଥାନର ଚୁରୁ ଜିଲ୍ଲାର ସାଲାସର ଧାମରେ ହନୁମାନ ବାଲାଜୀ ରୂପରେ ବିରାଜମାନ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିର ମୁହଁ ଗୋଲ ଓ ଦାଢ଼ି-ନିଶ ଥିବା, ଯାହା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଅଲଗା କରେ। ମନ୍ଦିର-ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ନାଗୌର ଜିଲ୍ଲାର ଆସୋଟା ଗାଁର ଏକ କ୍ଷେତରୁ ବାହାରିଥିଲା ଓ ଭକ୍ତ ମୋହନଦାସଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ସାଲାସରରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଅଠର ଶତାବ୍ଦୀରେ ସାଲାସର ଗାଁରେ ମୋହନଦାସ ନାମରେ ଜଣେ ଭକ୍ତ ରହୁଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ପିଲାଦିନରୁ ହନୁମାନଙ୍କଠାରେ ରମିଥିଲା। ସେ ଘରସଂସାରର ଝଞ୍ଜଟରୁ ଦୂରେଇ ରହି କ୍ଷେତ ଖଳାରେ ମଧ୍ୟ ବାଲାଜୀଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ। ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବାଲାଜୀ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଥର ଦର୍ଶନ ଦେଲେ, ଆଉ ଥରେ ଦାଢ଼ି-ନିଶ ଥିବା ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କ ରୂପରେ। ମୋହନଦାସଙ୍କ ମନରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ହିଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଥିଲା, ଯେ ପ୍ରଭୁ ସାଲାସରରେ ହିଁ ବିରାଜମାନ ହୁଅନ୍ତୁ।

ମନ୍ଦିର-ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବିକ୍ରମ ସମ୍ବତ 1811ର ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ନାଗୌର ଜିଲ୍ଲାର ଆସୋଟା ଗାଁରେ ଜଣେ ଚାଷୀ ନିଜ କ୍ଷେତ ହଳ କରୁଥିଲେ। ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଲଙ୍ଗଳ କୌଣସି ଟାଣ ଜିନିଷରେ ବାଜି ଅଟକିଗଲା। ସେ ମାଟି ହଟାଇବାରୁ ଭିତରୁ ଏକ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତି ବାହାରିଲା। ସେତିକିବେଳେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କ୍ଷେତକୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଇବା ନେଇ ଆସିଲେ। ସେ ନିଜ ଓଢ଼ଣୀରେ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଲାଗିଥିବା ମାଟି ସଫା କଲେ, ଆଉ ଦେଖିଲେ ଯେ ଏହା ତ ବାଲାଜୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି।

ଚାଷୀ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ହାତ ଯୋଡ଼ିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆଉ କିଛି ନଥିଲା, ତେଣୁ ପତ୍ନୀ ସାଙ୍ଗରେ ଆଣିଥିବା ବାଜରା ଚୁରମା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଆଗେ ବାଲାଜୀଙ୍କୁ ଭୋଗ ଲଗାଇଲେ। ଏହି ସରଳ ଭକ୍ତି ଏପରି ଗ୍ରହଣ ହେଲା ଯେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଲାସର ବାଲାଜୀଙ୍କୁ ଚୁରମା ଭୋଗ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ମୂର୍ତ୍ତି ମିଳିବାର ଖବର ଦେଖୁ ଦେଖୁ ସାରା ଗାଁରେ ବ୍ୟାପିଗଲା ଓ ଲୋକେ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଭିଡ଼ କଲେ।

ସେହି ରାତିରେ ଆସୋଟାର ଠାକୁରଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବାଲାଜୀ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ମୋତେ ସାଲାସରରେ ପହଞ୍ଚାଅ, ସେଠାରେ ମୋ ଭକ୍ତ ମୋ ବାଟ ଚାହିଁ ବସିଛି। ସେହି ରାତିରେ ସାଲାସରରେ ମୋହନଦାସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବାଲାଜୀ କହିଲେ ଯେ ଆସୋଟାରେ ତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ଠାକୁର ସକାଳେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ ଓ ଆଦରର ସହ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଗୋରୁଗାଡ଼ିରେ ରଖି ସାଲାସର ପାଇଁ ବିଦାୟ କଲେ। ଗାଁ ଲୋକେ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କରି ସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଲେ।

କୁହାଯାଏ, ଗୋରୁଗାଡ଼ି ସାଲାସରରେ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ମୋହନଦାସ କହିଲେ ଯେ ବଳଦଙ୍କୁ ଖୋଲା ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଆପେ ଅଟକିବେ, ସେଇଠି ବାଲାଜୀ ବିରାଜମାନ ହେବେ। ବଳଦମାନେ ଏକ ଜାଗାରେ ଯାଇ ଆପେ ଅଟକିଗଲେ, ଆଉ ସେହି ଜାଗାରେ ମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ଥାପନା ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଆଜି ସାଲାସର ଧାମ। ଭକ୍ତମାନେ ମାନନ୍ତି ଯେ ମୋହନଦାସଙ୍କୁ ଯେଉଁ ରୂପରେ ବାଲାଜୀ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ, ତାରି ସ୍ମୃତିରେ ଏଠାରେ ବାଲାଜୀଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର ଦାଢ଼ି-ନିଶ ଥିବା ରୂପରେ ହୁଏ। କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହେଲା।

ମୋହନଦାସ ନିଜର ପୂରା ଜୀବନ ବାଲାଜୀଙ୍କ ସେବାରେ ଲଗାଇଦେଲେ। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ତାଙ୍କ ସମାଧି ଅଛି, ଆଉ ଭକ୍ତମାନେ ମାନନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ଜାଳିଥିବା ଧୂଣି ଆଜି ବି ଜଳୁଛି। ଆଜି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ନିଜ ମନୋକାମନା ପାଇଁ ନାଲି ସୂତାରେ ନଡ଼ିଆ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ଆଉ ଚୈତ୍ର ଓ ଆଶ୍ୱିନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏଠାରେ ବଡ଼ ମେଳା ବସେ। ଏହି କଥା କହେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜଣେ ଚାଷୀଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସାଦା ଚୁରମା ବି ସେତିକି ପ୍ରିୟ, ଯେତିକି କୌଣସି ସନ୍ଥଙ୍କ ବର୍ଷ ବର୍ଷର ତପସ୍ୟା।
ଉତ୍ସ
ଆସୋଟାର କ୍ଷେତରୁ ମୂର୍ତ୍ତି ବାହାରିବା, ଦୁଇ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଗୋରୁଗାଡ଼ିର କଥା ସାଲାସର ଧାମର ମନ୍ଦିରପରମ୍ପରା ଓ ରାଜସ୍ଥାନର ଲୋକବିଶ୍ୱାସ; ସମ୍ବତ 1811ର ତିଥି ମନ୍ଦିରପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଦିନର ବାର ବିଷୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଥା ମିଳେ, ଆଉ କଥାର ଅନେକ ରୂପ ପ୍ରଚଳିତ ।