ଅମ୍ବାଜୀ: ଆରାସୁରୀ ଅମ୍ବା: ଯେଉଁଠି ସତୀଙ୍କ ହୃଦୟ ପଡ଼ିଥିଲା
ଅମ୍ବାଜୀ, ବନାସକାଣ୍ଠା (ଗୁଜରାଟ)

ଅମ୍ବାଜୀ ଗୁଜରାଟର ବନାସକାଣ୍ଠା ଜିଲ୍ଲାରେ ଆରାବଳୀର ଆରାସୁର ପାହାଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିପୀଠ, ଯେଉଁଠି ମା ଅମ୍ବାଙ୍କ ଆରାଧନା ହୁଏ। ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ ଏଠାରେ ଦେବୀ ସତୀଙ୍କ ହୃଦୟ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷତା ହେଉଛି, ଗର୍ଭଗୃହରେ କୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ପବିତ୍ର ବୀସା ଯନ୍ତ୍ରର ପୂଜା ହୁଏ।
ବହୁତ ପୁରୁଣା କାଳର କଥା। ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ସତୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପତି ରୂପେ ବରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ପର୍କ କେବେ ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ। ଥରେ ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ସବୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଝିଅ ଓ ଜ୍ୱାଇଁଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ସତୀଙ୍କୁ ଏହା ଜଣାପଡ଼ିବାରୁ ବାପଘରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଉଠିଲା। ଶିବ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ବିନା ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଯିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ସତୀ ଏହା ଭାବି ବାହାରିଗଲେ ଯେ ଝିଅକୁ ବାପଘରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣର କ'ଣ ଦରକାର।

ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚି ସତୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ରଖାଯାଇନାହିଁ। ଦକ୍ଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ। ପତିଙ୍କ ଅପମାନ ସତୀ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ ଯେ ଏପରି ପିତାଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥିବା ଏହି ଶରୀର ସେ ଆଉ ରଖିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ନିଜ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ସମାଚାର ଶୁଣି ଶିବଙ୍କ ଶୋକ କ୍ରୋଧରେ ବଦଳିଗଲା, ଏବଂ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା।

ଶୋକରେ ବୁଡ଼ି ଶିବ ସତୀଙ୍କ ଶରୀର କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ସାରା ସଂସାରରେ ବୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ ଟଳମଳ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ସତୀଙ୍କ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କଲେ, ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ମୋହ ଛାଡ଼େ ଓ ସଂସାର ପୁଣି ସମ୍ଭାଳିହୁଏ। ସତୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଆଭୂଷଣ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଲା, ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିପୀଠ ହୋଇଗଲା, ଯେଉଁଠି ମା'ଙ୍କ ଶକ୍ତି ସଦା ବାସ କରେ।

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଗୁଜରାଟ ଓ ରାଜସ୍ଥାନର ସୀମା ପାଖରେ ଆରାବଳୀର ଆରାସୁର ପର୍ବତରେ ସତୀଙ୍କ ହୃଦୟ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ଅମ୍ବାଜୀକୁ ମା'ଙ୍କ ହୃଦୟର ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ। ହୃଦୟ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମ ରହେ, ଯେଉଁଠି ମା ନିଜର ପ୍ରତି ସନ୍ତାନକୁ ବିନା ଭେଦଭାବରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ସେଥିପାଇଁ ଆରାସୁରୀ ଅମ୍ବା ନିଜ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆପଣାର କରିନିଅନ୍ତି, ସେ ଯେଉଁଠୁ ବି ଆସିଥାଉ।

ଅମ୍ବାଜୀ ମନ୍ଦିରରେ ମା'ଙ୍କ କୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତି ନାହିଁ। ଗର୍ଭଗୃହର କାନ୍ଥର ଏକ ଖୋପରେ ସୁନାର ବୀସା ଯନ୍ତ୍ର ବିରାଜମାନ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରୀଯନ୍ତ୍ରର ରୂପ ବୋଲି ମନାଯାଏ ଏବଂ ଯେଉଁଥିରେ ଏକାବନ ଅକ୍ଷର ଥିବା କୁହାଯାଏ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ଘୋଡ଼ା ହୋଇ ରହେ, ଏହାର ଫଟୋ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୂଜକମାନେ ବି ଆଖିରେ ପଟି ବାନ୍ଧି ହିଁ ଏହାର ପୂଜା କରନ୍ତି। ଖୋପଟିର ଶୃଙ୍ଗାର ଏପରି କରାଯାଏ ଯେ ଦୂରରୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମା'ଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିର ଆଭାସ ମିଳେ। ମା ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନୁଭବ କରାଯାଆନ୍ତି।

ମନ୍ଦିରଠାରୁ କିଛି କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଗବ୍ବର ପାହାଡ଼କୁ ମା'ଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତାର ଶିଖରରେ ଅଖଣ୍ଡ ଜ୍ୟୋତି ଜଳେ, ଯାହାର ଆଲୁଅ ସଫା ରାତିରେ ତଳୁ ବି ଦେଖାଯାଏ। ଲୋକ-ମାନ୍ୟତା ଏହା ମଧ୍ୟ ଯେ ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦା ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାବରୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରଥମ ଥର ବାଳ କାଟିବାର ସଂସ୍କାର, ଏଠାରେ ଆରାସୁରରେ ମା ଅମ୍ବାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ କରାଇଥିଲେ।

ଭାଦରବୀ ପୂନମରେ ଗୁଜରାଟର ଗାଁ ଗାଁରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ମା'ଙ୍କ ଧ୍ୱଜା ଧରି ଅନେକ ଦିନ ଧରି ପାଦରେ ଚାଲି ମା'ଙ୍କ ଦରବାରରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ସାରା ବାଟରେ ଜୟ ଅମ୍ବେ ଜୟଘୋଷ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଥାଏ। ନବରାତ୍ରରେ ମନ୍ଦିର ପରିସର ଗରବାରେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠେ। ଅମ୍ବାଜୀଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ମା'ଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଖି ନୁହେଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦରକାର, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ମା'ଙ୍କ ହୃଦୟ ଥାଏ, ସେଠାରେ କେହି ପର ନୁହେଁ।
ଉତ୍ସ
ସତୀ ଓ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର କଥା ଶିବ ପୁରାଣ ଓ ଦେବୀ ଭାଗବତ ପୁରାଣରେ ଅଛି, ଆଉ ଶକ୍ତିପୀଠଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମିଳେ । ଅମ୍ବାଜୀରେ ହୃଦୟ ପଡ଼ିଥିବା ବିଶ୍ୱାସ, ବୀସା ଯନ୍ତ୍ରର ପୂଜା ଓ ଗବ୍ବରର ପରମ୍ପରା ମନ୍ଦିରର ନିଜସ୍ୱ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଗୁଜରାଟର ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ।