ଚାମୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀ: ଚାମୁଣ୍ଡୀ ପାହାଡ଼ ଓ ମହିଷାସୁର
ଚାମୁଣ୍ଡୀ ପାହାଡ଼, ମୈସୁରୁ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ

ମହୀଶୂର ନଗର ଉପରେ ଚାମୁଣ୍ଡି ପାହାଡ଼ରେ ମା' ଚାମୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀ ବିରାଜମାନ, ଯାହାଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ନାଡଦେବୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ସାରା ପ୍ରଦେଶର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଦେବୀ ବୋଲି ମାନାଯାଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିଁ ମା' ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କଲେ, ଆଉ ସେହି ଅସୁରର ନାମରୁ ଏହି ନଗର ମହିଷୂରୁ ଓ ପରେ ମହୀଶୂର ବୋଲି କୁହାଗଲା। ମହୀଶୂରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦଶହରା ମା'ଙ୍କ ଏହି ବିଜୟର ଉତ୍ସବ।
ବହୁତ ପୁରୁଣା କାଳରେ ମଇଁଷି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଜଣେ ଅସୁର ଥିଲା, ମହିଷାସୁର। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ବରଦାନ ପାଇଲା ଯେ କୌଣସି ଦେବତା, ଦାନବ ବା ପୁରୁଷ ତାକୁ ମାରି ପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବୁଥିଲା ଯେ ବରଦାନ ମାଗିବା ବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ସୁଦ୍ଧା ନେଲା ନାହିଁ। ବରଦାନ ପାଇ ତାର ଅହଙ୍କାରର ସୀମା ରହିଲା ନାହିଁ। କର୍ଣ୍ଣାଟକର ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ସେ ଏହି ପ୍ରଦେଶରେ ହିଁ ରାଜତ୍ୱ କରୁଥିଲା, ଆଉ ତାର ରାଜଧାନୀର ନାମ ଥିଲା ମହିଷୂରୁ।

ମହିଷାସୁର ସ୍ୱର୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମେତ ସବୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେଠାରୁ ତଡ଼ିଦେଲା। ପୃଥିବୀରେ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲା ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ କଷ୍ଟକର କରିଦେଉଥିଲା। ପରାଜିତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ନିଜ ଦୁଃଖ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ତ୍ରିଦେବ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ମହାନ ତେଜ ବାହାରିଲା, ଆଉ ସେହି ତେଜରୁ ଜଣେ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଆଭାରେ ଦଶ ଦିଗ ଝଲମଲ ହୋଇଉଠିଲା।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ: ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର, ବରୁଣ ଶଙ୍ଖ, ଆଉ ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନ ବାହନ ପାଇଁ ସିଂହ। ଅନେକ ଭୁଜ ଥିବା ଦେବୀ ସିଂହ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ମହିଷାସୁରର ନଗରୀ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି ମହିଷାସୁର ହସିଲା ଯେ ଜଣେ ନାରୀ ତା ସହ କ'ଣ ଲଢ଼ିବ, ଆଉ ନିଜ ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲା। କିନ୍ତୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ସବୁ ଅସୁର-ସେନାପତି ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତେବେ ମହିଷାସୁର ନିଜେ ରଣଭୂମିକୁ ଓହ୍ଲାଇଲା। ସେ କେବେ ମଇଁଷି ହେଉଥିଲା, କେବେ ସିଂହ, କେବେ ହାତୀ, କେବେ ଖଣ୍ଡାଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଆଉ ରୂପ ବଦଳାଇ ବଦଳାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଛଳନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। ମହୀଶୂରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ପୁଣି ମଇଁଷି ରୂପ ନେଇ ଆଗକୁ ଝାମ୍ପିଲା, ଦେବୀ ତାକୁ ନିଜ ଚରଣ ତଳେ ଚାପି ଦେଲେ ଓ ତ୍ରିଶୂଳରେ ତାର ଅନ୍ତ କଲେ। ଅହଙ୍କାର ହାରିଗଲା, ଆଉ ଦେବତାମାନେ ମା'ଙ୍କ ଜୟଜୟକାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମା'ଙ୍କ କାଳୀ ରୂପ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନାମକ ଦୁଇ ଅସୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ସେହି ରୂପର ନାମ ଚାମୁଣ୍ଡା ହେଲା। ମହୀଶୂରର ଲୋକେ ପାହାଡ଼ରେ ବିରାଜମାନ ମା'ଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଚାମୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀ, ଚାମୁଣ୍ଡି ବା କେବଳ ତାୟି, ଅର୍ଥାତ୍ ମା', ବୋଲି ଡାକନ୍ତି। ପାହାଡ଼କୁ ମା'ଙ୍କ ନାମ ମିଳିଲା, ଅଥଚ ନଗର ଅସୁରର ପୁରୁଣା ନାମ ମହିଷୂରୁ ରଖିଲା, ଯାହା କହୁ କହୁ ମହୀଶୂର ହୋଇଗଲା। ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ମହିଷାସୁରର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିମା ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ବଳ ଯେତେ ବି ଥାଉ, ଅହଙ୍କାରର ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ।

ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ମହୀଶୂରର ୱୋଡେୟାର ରାଜାମାନେ ମା' ଚାମୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳଦେବୀ ମାନି ପୂଜା କରିଆସିଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ପାଇଁ ଏକ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ପାହାଚ ଅଛି, ଆଉ ବାଟରେ ଗୋଟିଏ ପଥରରୁ ଖୋଦିତ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ବିଶାଳ ପ୍ରତିମା ଅଛି। ଆଷାଢ଼ର ଶୁକ୍ରବାରମାନଙ୍କରେ ପାହାଡ଼ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ଭରିଯାଏ। ନବରାତ୍ରିରେ ମା' ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ରୂପରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଆଉ ବିଜୟାଦଶମୀର ଜମ୍ବୁ ସବାରୀରେ ସୁନା ହାଉଦାରେ ମା' ଚାମୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ହାତୀ ଉପରେ ବାହାରନ୍ତି। ମା' ଚାମୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଭିତରର ମହିଷାସୁର, ଅର୍ଥାତ୍ ଅହଙ୍କାର, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇବାର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ମହିଷାସୁର ବଧ ଓ ଚଣ୍ଡ-ମୁଣ୍ଡଙ୍କ କଥା ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ (ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ)ରେ ଅଛି; ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାମୁଣ୍ଡୀ ପାହାଡ଼ରେ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ମୈସୁରୁ ନାମ ମହିଷୁରୁରୁ ଆସିଛି, ଏହା ମୈସୁରୁର ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ।