ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ: ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಷಾಸುರ
ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ, ಮೈಸೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ

ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಮೇಲಿರುವ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡದೇವತೆ. ಇದೇ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು, ಆ ಅಸುರನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ಊರು ಮಹಿಷೂರು, ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಎಂದಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ. ನಾಡಹಬ್ಬ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ತಾಯಿಯ ಈ ವಿಜಯದ ಉತ್ಸವ.
ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಕೋಣನ ತಲೆಯುಳ್ಳ ಮಹಿಷಾಸುರ ಎಂಬ ಅಸುರನಿದ್ದನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನನ್ನು ಕುರಿತು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಯಾವ ದೇವತೆಯಾಗಲಿ, ದಾನವನಾಗಲಿ, ಪುರುಷನಾಗಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು ಎಂಬ ವರ ಪಡೆದನು. ಹೆಣ್ಣು ತನಗೇನು ಮಾಡಬಲ್ಲಳು ಎಂಬ ತಾತ್ಸಾರದಿಂದ ವರ ಕೇಳುವಾಗ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಎತ್ತಲಿಲ್ಲ. ವರ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಇದೇ ನಾಡನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು, ಅವನ ರಾಜಧಾನಿಯೇ ಮಹಿಷೂರು ಎಂದು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಷಾಸುರ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗಟ್ಟಿದನು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಕೆಡಿಸಿ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕನ್ನು ದುಸ್ತರಗೊಳಿಸಿದನು. ಸೋತ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಕಟವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಕೋಪದಿಂದ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸೊಂದು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಬೆಳಗುವ ದೇವಿ ಅವತರಿಸಿದಳು.

ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು: ಶಿವ ತ್ರಿಶೂಲ, ವಿಷ್ಣು ಚಕ್ರ, ಇಂದ್ರ ವಜ್ರ, ವರುಣ ಶಂಖ, ಪರ್ವತರಾಜ ಹಿಮವಂತ ವಾಹನವಾಗಿ ಸಿಂಹವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಅನೇಕ ಕೈಗಳ ದೇವಿ ಸಿಂಹವನ್ನೇರಿ ಮಹಿಷಾಸುರನ ನಗರದತ್ತ ಹೊರಟಳು. ದೇವಿಯ ಸವಾಲು ಕೇಳಿ, ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣು ನನ್ನೊಡನೆ ಏನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿಯಾಳು ಎಂದು ಮಹಿಷಾಸುರ ನಕ್ಕು ತನ್ನ ಸೇನಾಪತಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಅಸುರ ಸೇನಾಪತಿಗಳೂ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲಾರದೆ ಉರುಳಿದರು.

ಆಗ ಮಹಿಷಾಸುರನೇ ರಣರಂಗಕ್ಕಿಳಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಕೋಣ, ಒಮ್ಮೆ ಸಿಂಹ, ಒಮ್ಮೆ ಆನೆ, ಒಮ್ಮೆ ಖಡ್ಗಧಾರಿ ವೀರ, ಹೀಗೆ ರೂಪ ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ನೋಡಿದನು. ಮೈಸೂರಿನ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಯುದ್ಧ ನಡೆದದ್ದು ಇದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕೋಣನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದಾಗ ದೇವಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದದಡಿ ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಅವನ ಅಂತ್ಯ ಮಾಡಿದಳು. ಅಹಂಕಾರ ಸೋತಿತು, ದೇವತೆಗಳು ತಾಯಿಗೆ ಜಯಘೋಷ ಮಾಡಿದರು.

ದೇವೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ತಾಯಿಯ ಕಾಳಿ ರೂಪ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ಅಸುರರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿತು, ಅದಕ್ಕೇ ಆ ರೂಪಕ್ಕೆ ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಮೈಸೂರಿನ ಜನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ, ಚಾಮುಂಡಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಸುಮ್ಮನೆ ತಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಬಂತು, ಊರು ಮಾತ್ರ ಅಸುರನ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಾದ ಮಹಿಷೂರನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಆಯಿತು. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆ, ಬಲ ಎಷ್ಟೇ ಇರಲಿ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಕೊನೆ ಉಂಟು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರ್ ಅರಸರು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಕುಲದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಲು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬೃಹತ್ ನಂದಿ ಇದೆ. ಆಷಾಢ ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಸಾಗರವೇ ಸೇರುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಅಲಂಕಾರ; ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಮಹಿಷನನ್ನು, ಅಂದರೆ ಅಹಂಕಾರ, ಕೋಪ, ಲೋಭವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕರುಣಿಸಲಿ.
ಆಧಾರ
ಮಹಿಷಾಸುರ ಸಂಹಾರ ಹಾಗೂ ಚಂಡ-ಮುಂಡರ ಕಥೆ ದೇವೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣ) ಇದೆ; ಈ ಯುದ್ಧ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಹೆಸರು ಮಹಿಷೂರಿನಿಂದ ಬಂತು ಎಂಬುದು ಮೈಸೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ.