చాముండేశ్వరి: చాముండి కొండ, మహిషాసురుడు
చాముండి కొండ, మైసూరు, కర్ణాటక

మైసూరు నగరం పైన చాముండి కొండపై చాముండేశ్వరి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు; ఆమెను కర్ణాటక నాడదేవి, అంటే రాష్ట్రమంతటినీ కాపాడే దేవతగా భావిస్తారు. స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం ఇదే కొండపై అమ్మవారు మహిషాసురుణ్ణి సంహరించారు, ఆ రాక్షసుడి పేరుతోనే ఈ నగరం మహిషూరు, తర్వాత మైసూరు అయింది. మైసూరు ప్రసిద్ధ దసరా అమ్మవారి ఈ విజయానికే పండుగ.
చాలా పురాతన కాలంలో దున్నపోతు తలతో ఒక రాక్షసుడు ఉండేవాడు, వాడే మహిషాసురుడు. వాడు బ్రహ్మదేవుని గురించి కఠోర తపస్సు చేసి, ఏ దేవుడూ, దానవుడూ, పురుషుడూ తనను చంపలేని వరం పొందాడు. స్త్రీలను వాడు ఎంత బలహీనులుగా భావించాడంటే, వరం కోరేటప్పుడు వారి పేరైనా ఎత్తలేదు. వరం దక్కాక వాడి అహంకారానికి హద్దే లేకుండా పోయింది. వాడు ఇదే ప్రాంతాన్ని పాలించాడని, వాడి రాజధాని పేరు మహిషూరు అని కర్ణాటక సంప్రదాయం చెబుతుంది.

మహిషాసురుడు స్వర్గంపై దండెత్తి ఇంద్రుడితో సహా దేవతలందరినీ అక్కడి నుంచి వెళ్ళగొట్టాడు. భూమిపై వాడు ఋషుల యజ్ఞాలను భంగం చేస్తూ, సామాన్య ప్రజల బతుకును దుర్భరం చేసేవాడు. ఓడిపోయిన దేవతలు బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుల దగ్గరికి వెళ్ళి తమ బాధ చెప్పుకున్నారు. అది విని త్రిమూర్తులు, దేవతలందరి క్రోధం నుంచి ఒక మహాతేజస్సు వెలువడింది, ఆ తేజస్సు నుంచి ఒక దేవి ఆవిర్భవించారు, ఆమె కాంతితో పది దిక్కులూ వెలిగిపోయాయి.

ప్రతి దేవుడూ దేవికి తన ఆయుధం ఇచ్చారు: శివుడు త్రిశూలం, విష్ణువు చక్రం, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధం, వరుణుడు శంఖం, పర్వతరాజు హిమవంతుడు వాహనంగా సింహం. అనేక భుజాల దేవి సింహంపై ఎక్కి మహిషాసురుడి నగరం వైపు కదిలారు. ఆమె సవాలు విని, ఒక స్త్రీ తనతో ఏం పోరాడుతుందని మహిషాసురుడు నవ్వి, తన సేనాధిపతులను పంపాడు. కానీ ఆ రాక్షస సేనాధిపతులు ఒక్కొక్కరుగా దేవి ముందు నిలవలేకపోయారు.

అప్పుడు మహిషాసురుడే స్వయంగా రణరంగంలోకి దిగాడు. వాడు ఒకసారి దున్నపోతుగా, ఒకసారి సింహంగా, ఒకసారి ఏనుగుగా, ఒకసారి కత్తి పట్టిన యోధుడిగా మారుతూ, రూపాలు మార్చి మార్చి దేవిని మోసగించాలని చూశాడు. మైసూరు సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ యుద్ధం ఇదే కొండపై జరిగింది. చివరికి వాడు మళ్ళీ దున్నపోతు రూపంలో ముందుకు దూకగా, దేవి వాడిని తన పాదం కింద అణిచి త్రిశూలంతో సంహరించారు. అహంకారం ఓడిపోయింది, దేవతలు అమ్మవారికి జయజయధ్వానాలు చేశారు.

దేవీ మాహాత్మ్యం ప్రకారం అమ్మవారి కాళీ రూపం చండుడు, ముండుడు అనే ఇద్దరు రాక్షసులను కూడా ఓడించింది, అందుకే ఆ రూపానికి చాముండ అనే పేరు వచ్చింది. మైసూరు ప్రజలు కొండపై కొలువైన అమ్మవారిని ప్రేమగా చాముండేశ్వరి, చాముండి, లేదా తాయి, అంటే అమ్మ, అని పిలుస్తారు. కొండకు అమ్మవారి పేరు దక్కింది, నగరం మాత్రం రాక్షసుడి పాత పేరు మహిషూరునే ఉంచుకుంది, అది పలుకుతూ పలుకుతూ మైసూరు అయింది. కొండ శిఖరంపై ఉన్న మహిషాసురుడి ఎత్తైన విగ్రహం, బలం ఎంత ఉన్నా అహంకారానికి అంతం తప్పదని గుర్తు చేస్తుంది.

తరతరాలుగా మైసూరు ఒడయార్ రాజులు చాముండేశ్వరి అమ్మవారిని తమ కులదేవతగా పూజిస్తూ వచ్చారు. కొండ ఎక్కడానికి వెయ్యికి పైగా మెట్లు ఉన్నాయి, దారిలో ఒకే రాతిలో చెక్కిన భారీ నంది విగ్రహం ఉంది. ఆషాఢ మాస శుక్రవారాల్లో కొండ భక్తులతో నిండిపోతుంది. నవరాత్రుల్లో అమ్మవారిని రోజుకొక కొత్త రూపంలో అలంకరిస్తారు, విజయదశమి జంబూ సవారీలో బంగారు అంబారీలో చాముండేశ్వరి అమ్మవారి విగ్రహం ఏనుగుపై ఊరేగుతుంది. చాముండేశ్వరి అమ్మవారు అందరికీ తమలోని మహిషాసురుణ్ణి, అంటే అహంకారం, క్రోధం, లోభాలను జయించే శక్తిని ఇవ్వాలి.
ఆధారం
మహిషాసుర వధ, చండ-ముండుల కథ దేవీ మాహాత్మ్యం (మార్కండేయ పురాణం)లో ఉంది; ఈ యుద్ధం చాముండి కొండపై జరిగిందని, మైసూరు పేరు మహిషూరు నుంచి వచ్చిందని చెప్పడం మైసూరు స్థానిక సంప్రదాయం.