భద్రాద్రి రాముడు: పోకల దమ్మక్క, భక్త రామదాసు
భద్రాచలం, తెలంగాణ

గోదావరి తీరాన భద్రాచలంలో శ్రీరాముడు నాలుగు చేతుల వైకుంఠ రాముడిగా, ఒడిలో సీతమ్మ, పక్కన లక్ష్మణస్వామితో కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయ కథ ఇద్దరు సామాన్య భక్తులది: విగ్రహాలను కనుగొన్న పోకల దమ్మక్క, పదిహేడో శతాబ్దంలో ఆలయం కట్టించి భక్త రామదాసుగా చిరస్థాయిగా నిలిచిన కంచర్ల గోపన్న.
స్థల పురాణం ప్రకారం త్రేతాయుగంలో మేరు పర్వతుని కుమారుడైన భద్రుడు గోదావరి ఒడ్డున శ్రీరాముని కోసం ఎంతో కాలం తపస్సు చేశాడు. వనవాస కాలంలో ఈ దారిన వచ్చిన రాముడు, తిరిగి వచ్చి నీపై కొలువుంటానని భద్రుడికి మాట ఇచ్చారు. ఆ మాట నిలబెట్టుకోవడానికే శ్రీమహావిష్ణువు నాలుగు చేతుల రాముడిగా వచ్చారని, భద్రుడు కొండగా మారి స్వామికి ఆసనమయ్యాడని చెబుతారు. అందుకే ఈ కొండ భద్రగిరి, భద్రాద్రి అయింది, ఊరు భద్రాచలం అయింది.

యుగాలు గడిచాయి, కొండ దట్టమైన అడవితో కప్పబడిపోయింది. పదిహేడో శతాబ్దంలో దగ్గర్లోని భద్రిరెడ్డిపాలెంలో పోకల దమ్మక్క అనే సాదాసీదా భక్తురాలు ఉండేవారు, ఆమె మనసంతా రామనామమే. ఒక రాత్రి కలలో శ్రీరాముడు కనిపించి, తన విగ్రహాలు భద్రగిరిపై దాగి ఉన్నాయని, వెతికి పూజించమని చెప్పారు. తెల్లవారగానే దమ్మక్క అడవిలోకి బయలుదేరి, వెతుకుతూ వెతుకుతూ ఒక పెద్ద పుట్ట దగ్గరికి చేరారు.

పుట్టలోకి తొంగి చూడగానే లోపల విగ్రహాలు కనిపించాయి. ఆమె గోదావరి నుంచి కడవల కొద్దీ నీళ్లు తెచ్చి మెల్లగా పుట్టపై పోశారు. మట్టి కరిగిపోతుండగా వైకుంఠ రాముడు, సీతమ్మ, లక్ష్మణస్వామి విగ్రహాలు బయటపడ్డాయి. ఊరివాళ్ల సాయంతో దమ్మక్క అక్కడ ఒక చిన్న పందిరి వేసి, అడవిలో దొరికే పండ్లు, పూలతో రోజూ పూజ చేసేవారు. స్వామికి ఎప్పటికైనా ఇక్కడ సరైన గుడి కట్టాలన్నదే ఆమె ఒక్కగానొక్క కోరిక.

అదే రోజుల్లో, చిన్నప్పటి నుంచి రామభక్తుడైన నేలకొండపల్లికి చెందిన కంచర్ల గోపన్న, గోల్కొండ పాలకుడు అబుల్ హసన్ తానీషా కాలంలో పాల్వంచ పరగణాకు తహసీల్దారుగా నియమితులయ్యారు. ఆయన మేనమామలు అక్కన్న, మాదన్నలు ఆస్థానంలో ఉన్నత పదవుల్లో ఉండేవారు. భద్రాచలం వచ్చిన గోపన్న పందిరి కింద ఉన్న స్వామిని చూసి, దమ్మక్క కోరిక విని చలించిపోయారు. ఇక్కడ స్వామికి తగిన ఆలయం కట్టాలని సంకల్పించుకున్నారు.

ప్రజలిచ్చిన చందాలు చాలకపోవడంతో, తర్వాత తీర్చవచ్చన్న నమ్మకంతో తాను వసూలు చేసిన శిస్తు సొమ్ము, సుమారు ఆరు లక్షల వరహాలు, ఆలయ నిర్మాణానికి ఖర్చు చేశారు. కొండపై గుడి వెలిసింది, కానీ ఫిర్యాదు గోల్కొండకు చేరింది. అనుమతి లేకుండా ఖజానా సొమ్ము వాడారన్న ఆరోపణపై గోపన్నను గోల్కొండ కోటలో బంధించారు. సంప్రదాయం ప్రకారం ఆయన పన్నెండేళ్లు చెరసాలలో ఉన్నారు. ఆ చీకటి గదిలో తన బాధను, నిష్ఠూరాన్ని, ప్రేమను రామునికి విన్నవించుకుంటూ కీర్తనలుగా పాడుకున్నారు. ఆ కీర్తనలు ఇప్పటికీ తెలుగు లోగిళ్లలో, కర్ణాటక సంగీత సభల్లో మారుమోగుతున్నాయి.

ఒక రాత్రి రామోజీ, లక్ష్మోజీ అని తమ పేర్లు చెప్పుకున్న ఇద్దరు అందమైన యువకులు తానీషా ఎదుటికి వచ్చారని కథ. గోపన్న బాకీ మొత్తాన్ని శ్రీరాముని ముద్ర ఉన్న బంగారు నాణేలతో, అంటే రామమాడలతో చెల్లించి, రసీదు తీసుకుని వెళ్లిపోయారు. ఆ నాణేలను చూసిన తానీషాకు వచ్చినవారు సామాన్యులు కారని అర్థమైంది. వెంటనే గోపన్నను గౌరవంగా విడిపించారు. పన్నెండేళ్లు పిలిచిన తనకు కనిపించని స్వామి పాలకుడికి దర్శనమిచ్చారని గోపన్న కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారని చెబుతారు.

తానీషా ఆలయానికి కానుకలిచ్చారని, శ్రీరామనవమి నాటి సీతారామ కళ్యాణానికి ముత్యాల తలంబ్రాలు పంపే ఆచారం ప్రారంభించారని కూడా సంప్రదాయం; ఆ ఆచారం నేటికీ కొనసాగుతోంది. గోపన్న మిగిలిన జీవితమంతా భద్రాచలంలో స్వామి సేవలోనే గడిపారు, ప్రజలు ఆయనను భక్త రామదాసు అని పిలుచుకున్నారు. ఏటా కళ్యాణం చూడటానికి వచ్చే అశేష భక్తజనం దమ్మక్కను, రామదాసును తలచుకుంటారు. భక్తికి పదవి, ధనం అక్కర్లేదని, అచంచలమైన ప్రేమ ఉంటే చాలని వారిద్దరూ చూపించారు. భద్రాద్రి రాముడు అందరినీ చల్లగా చూడాలి.
ఆధారం
భద్రుడు, దమ్మక్కల కథ భద్రాచల ఆలయ స్థల సంప్రదాయం. గోపన్న చారిత్రక వ్యక్తి; రామమాడల ఘట్టం, చెరసాల కాలం (పన్నెండేళ్లు, కొన్ని ఆధారాల్లో పద్నాలుగు) భక్తి సంప్రదాయం నుంచి వచ్చాయి; ఆయన జనన మరణ తేదీలు స్పష్టంగా తెలియనందున ఇవ్వలేదు.