MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

भद्राचलमचे श्रीराम: पोकला दम्मक्का आणि भक्त रामदास

भद्राचलम, तेलंगणा

भद्राचलमचे श्रीराम: पोकला दम्मक्का आणि भक्त रामदास
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

गोदावरीच्या तीरावर भद्राचलम येथे श्रीराम चतुर्भुज वैकुंठ रामाच्या रूपात विराजमान आहेत, मांडीवर सीतामाई आणि जवळ लक्ष्मणांसह. या मंदिराची कथा दोन साध्या भक्तांची आहे: मूर्ती शोधणारी गावातील पोकला दम्मक्का, आणि सतराव्या शतकात मंदिर बांधणारे कंचर्ला गोपन्ना, जे भक्त रामदास या नावाने अमर झाले.

स्थलपुराणानुसार त्रेतायुगात मेरू पर्वताचा पुत्र भद्र याने गोदावरीच्या तीरावर श्रीरामासाठी दीर्घ तप केले. वनवासाच्या काळात इथून जाताना श्रीरामांनी भद्राला वचन दिले की परत येऊन ते त्याच्यावर वास करतील. असे म्हणतात की तेच वचन पाळण्यासाठी भगवान विष्णू चतुर्भुज रामाच्या रूपात आले, आणि भद्र पर्वत बनून प्रभूंचे आसन झाला. म्हणूनच या टेकडीला भद्रगिरी किंवा भद्राद्री म्हणतात, आणि या स्थानाला भद्राचलम.

भद्राचलमचे श्रीराम — 1

युगे लोटली आणि टेकडी घनदाट जंगलाने झाकून गेली. सतराव्या शतकात जवळच्या भद्रिरेड्डीपालेम गावात पोकला दम्मक्का नावाची एक साधीभोळी स्त्री राहत होती, जिचे मन सदैव रामनामात रमलेले असे. एका रात्री स्वप्नात श्रीरामांनी तिला सांगितले की त्यांच्या मूर्ती भद्रगिरीवर लपलेल्या आहेत, आणि त्या शोधून त्यांची पूजा कर, असे सांगितले. पहाट होताच दम्मक्का जंगलात निघाली आणि शोधता शोधता एका मोठ्या वारुळापाशी पोहोचली.

भद्राचलमचे श्रीराम — 2

वारुळात डोकावताच तिला आत मूर्तींची झलक दिसली. ती गोदावरीतून घागरी भरभरून पाणी आणत राहिली आणि हळूहळू वारुळावर ओतत राहिली. माती विरघळत गेली आणि वैकुंठ राम, सीतामाई आणि लक्ष्मण यांच्या मूर्ती प्रकट झाल्या. गावकऱ्यांच्या मदतीने दम्मक्काने तिथे गवताचा एक छोटासा मंडप उभारला आणि जंगलातील फळे-फुले वाहून रोज पूजा करू लागली. तिची एकच इच्छा होती की कधीतरी इथे प्रभूंचे पक्के मंदिर व्हावे.

भद्राचलमचे श्रीराम — 3

त्याच काळात नेलकोंडपल्लीचे कंचर्ला गोपन्ना, जे लहानपणापासून रामभक्त होते, गोवळकोंड्याचा शासक अबुल हसन तानाशाह याच्या राज्यात पालवंचा परगण्याचे तहसीलदार नेमले गेले. त्यांचे मामा अक्कन्ना आणि मादन्ना दरबारात उच्च पदांवर होते. भद्राचलमला आल्यावर गोपन्नांनी प्रभूंना गवताच्या मंडपात पाहिले आणि दम्मक्काची इच्छा ऐकली, तेव्हा त्यांचे मन भरून आले. त्यांनी निश्चय केला की इथे प्रभूंना साजेसे मंदिर उभे राहील.

भद्राचलमचे श्रीराम — 4

लोकांकडून मिळालेले दान अपुरे पडले, तेव्हा नंतर भरपाई करू या भरवशावर गोपन्नांनी आपला वसूल केलेला महसूल, सुमारे सहा लाख वराह, मंदिर बांधण्यात खर्च केला. टेकडीवर मंदिर उभे राहिले, पण तक्रार गोवळकोंड्यापर्यंत पोहोचली. परवानगीशिवाय राजकोषातील धन खर्च केल्याच्या आरोपावरून गोपन्नांना गोवळकोंड्याच्या किल्ल्यात कैद करण्यात आले, आणि परंपरेनुसार ते बारा वर्षे तिथेच राहिले. त्या अंधाऱ्या कोठडीत त्यांनी आपले दुःख, गाऱ्हाणे आणि प्रेम रामाला उद्देशून रचलेल्या कीर्तनांत ओतले, जी आजही तेलुगू घरांत आणि कर्नाटक संगीताच्या मैफलींत गायली जातात.

भद्राचलमचे श्रीराम — 5

कथा सांगते की एका रात्री दोन सुंदर तरुण, ज्यांनी आपली नावे रामोजी आणि लक्ष्मोजी सांगितली, तानाशाहासमोर आले. त्यांनी गोपन्नांची संपूर्ण थकबाकी श्रीरामांची प्रतिमा असलेल्या सोन्याच्या नाण्यांत चुकती केली आणि पावती घेऊन निघून गेले. नाणी पाहून तानाशाहाच्या लक्षात आले की आलेले लोक साधारण नव्हते, आणि त्याने गोपन्नांना सन्मानाने सोडून दिले. म्हणतात, गोपन्ना रडू लागले की ज्या प्रभूंना त्यांनी बारा वर्षे हाक मारली, त्यांनी शासकाला दर्शन दिले आणि त्यांना नाही.

भद्राचलमचे श्रीराम — 6

परंपरा असेही सांगते की तानाशाहाने मंदिराला देणगी दिली आणि श्रीरामनवमीला होणाऱ्या सीता-राम कल्याणमसाठी मोती पाठवण्याची प्रथा सुरू केली, जी आजतागायत पाळली जाते. गोपन्नांनी उर्वरित आयुष्य भद्राचलममध्ये प्रभूंच्या सेवेत घालवले, आणि लोक त्यांना भक्त रामदास म्हणू लागले. दरवर्षी कल्याणम पाहायला येणारे असंख्य भक्त दम्मक्का आणि रामदास दोघांचेही स्मरण करतात, ज्यांनी दाखवून दिले की भक्तीसाठी ना पद लागते, ना धन, केवळ अतूट प्रेम. भद्राद्रीचे राम सर्वांवर कृपा ठेवोत.

स्रोत

भद्र आणि दम्मक्का यांची कथा भद्राचलम मंदिराची स्थळ-परंपरा आहे. गोपन्ना ऐतिहासिक व्यक्ती होते; सोन्याच्या नाण्यांचा प्रसंग आणि कैदेचा कालावधी (बारा वर्षे, काही स्रोतांत चौदा) भक्ती-परंपरेतून येतात, आणि त्यांच्या नेमक्या तारखा निश्चित नसल्याने येथे दिलेल्या नाहीत.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store