आंडाळ: आंडाळ: जिने माळ आधी स्वतः घालून अर्पण केली
श्रीविल्लिपुत्तूर, तमिळनाडू

आंडाल या बारा आळवार संतांमधील एकमेव स्त्री संत आहेत, ज्यांना तमिळनाडूतील श्रीवैष्णव भक्त साक्षात भूदेवीचे रूप मानतात. श्रीविल्लिपुत्तूर येथे त्यांचे मंदिर आहे, जिथे रंगमन्नारसोबत त्यांची पूजा होते. त्यांनी रचलेली तिरुप्पावै मार्गऴि महिन्यात घरोघरी आणि मंदिरांत गायली जाते.
श्रीविल्लिपुत्तूरमध्ये विष्णुचित्त नावाचे एक साधेभोळे भक्त राहत होते, ज्यांना पुढे पेरियाळवार म्हटले गेले. ते वटपत्रशायी भगवंताच्या मंदिरासाठी आपल्या बागेत फुले फुलवत आणि रोज हार गुंफून अर्पण करत. एका सकाळी बागेत तुळशीच्या रोपाखाली त्यांना एक चिमुकली मुलगी सापडली. त्यांनी तिला भगवंताने दिलेला प्रसाद मानले, घरी आणले आणि प्रेमाने तिचे नाव कोदै ठेवले.

कोदै वडिलांच्या मांडीवर बसून कृष्णाच्या गोष्टी ऐकत मोठी झाली. गवळ्यांचे गाव, गोपी आणि बासरीचे सूर — सारे तिच्या मनात वसले. हळूहळू तिच्या मनात हा निश्चय पक्का होत गेला की ती कोणा माणसाशी नव्हे, तर साक्षात भगवंताशीच विवाह करेल. ती स्वतःला एक गवळण मानायची आणि प्रत्येक क्षणी त्यांचेच ध्यान करायची. तिच्या मैत्रिणी खेळण्यात रमलेल्या असत, आणि कोदै भगवंताच्या गोष्टींत.

वडील रोज भगवंतासाठी जो हार गुंफत, तो कोदै गुपचूप स्वतः घालून पाहायची की या हारात ती भगवंताला शोभेल अशी दिसते का. मग हार काढून परत टोपलीत ठेवायची, आणि तोच हार मंदिरात भगवंताला अर्पण होई. बरेच दिवस कोणालाच कळले नाही. एके दिवशी वडिलांनी तिला हार घातलेले पाहिले; काही कथांत सांगतात की हारात तिचा एक केस सापडला. भगवंताचा हार अर्पण होण्याआधीच घातला गेला, याचे त्यांना फार दुःख झाले.

त्या दिवशी त्यांनी नवा हार गुंफून भगवंताला अर्पण केला. पण रात्री भगवंतांनी त्यांना स्वप्नात दर्शन दिले आणि सांगितले, मला तोच हार हवा जो कोदैने घातला होता, त्याचाच सुगंध मला सर्वांत प्रिय आहे. विष्णुचित्त चकित झाले आणि समजून चुकले की त्यांची मुलगी साधारण कन्या नाही. त्या दिवसापासून ती आंडाल म्हणवली जाऊ लागली, म्हणजे जिने आपल्या प्रेमाने भगवंतालाही जिंकले. तमिळ भक्त तिला प्रेमाने सूडिक्कोडुत्त सुडर्कोडि म्हणतात — हार घालून अर्पण करणारी तेजस्वी वेल.

आंडालचे प्रेम कवितेच्या रूपाने वाहू लागले. मार्गऴि महिन्याच्या थंड पहाटे, एका गवळणीप्रमाणे सख्यांना उठवून व्रतासाठी निघण्याची कल्पना करत तिने तीस पदांची तिरुप्पावै रचली. मग नाच्चियार तिरुमोऴिमध्ये तिने भगवंतासाठीची आपली व्याकुळता आणि स्वप्नात पाहिलेल्या आपल्या विवाहाचे वर्णन केले. लग्नाचे वय झाल्यावर वडिलांनी विचारले की भगवंताच्या कोणत्या रूपाशी विवाह करशील, तेव्हा तिने श्रीरंगमच्या रंगनाथांची निवड केली.

वडिलांना चिंता पडली की हे कसे होणार. तेवढ्यात भगवान रंगनाथांनी त्यांना आणि श्रीरंगम मंदिराच्या सेवेकऱ्यांना स्वप्नात आज्ञा दिली की कोदैला नवरीसारखे सजवून श्रीरंगमला आणावे. मोठ्या उत्सवात पालखी निघाली आणि आंडाल श्रीरंगमला पोहोचल्या. त्या पालखीतून उतरून गाभाऱ्यात गेल्या आणि भगवंताच्या चरणांजवळ पोहोचल्या. परंपरा सांगते की तिथेच एका दिव्य प्रकाशासह त्या भगवंतात विलीन झाल्या.

आजही काही विशेष उत्सवांना श्रीविल्लिपुत्तूरमध्ये आंडालला घातलेला हार तिरुमला आणि अऴगर कोविलच्या भगवंतासाठी पाठवला जातो. मार्गऴिमध्ये तमिळनाडूतील घरांसमोर पहाटेपूर्वी कोलम काढले जातात आणि आंडालची तिरुप्पावै घुमते. आंडालची कथा सांगते की भगवंताला सर्वांत प्रिय ते नाही जे सर्वांत विधिपूर्वक अर्पण केले जाते, तर ते जे पूर्ण मनाने, आपले सर्वस्व सोपवून दिले जाते.
स्रोत
आंडाळचे जीवन श्रीवैष्णव गुरु-परंपरेच्या चरित्रकथांमध्ये आणि श्रीविल्लिपुत्तूर मंदिराच्या परंपरेत आढळते; तिच्या रचना तिरुप्पावै आणि नाच्चियार तिरुमोळि नालायिर दिव्य प्रबंधममध्ये संकलित आहेत. माळेची गोष्ट कशी उघड झाली, यांसारखे काही तपशील वेगवेगळ्या रूपांत सांगितले जातात.