मीनाक्षी: मीनाक्षी कल्याणम: तडातगैपासून मीनाक्षीपर्यंत
मदुराई, तमिळनाडू

मदुरैची मीनाक्षी अम्मन हे माता पार्वतीचे ते रूप आहे जे पांड्य राजकन्या म्हणून जन्मले, ज्याने राज्य केले आणि भगवान शिवांशी विवाह केला, ज्यांना इथे सुंदरेश्वर म्हणतात. मदुरैचे मीनाक्षी सुंदरेश्वर मंदिर हे याच दिव्य दांपत्याचे धाम आहे. दरवर्षी चित्तिरै या तमिळ महिन्यातील उत्सवात त्यांचा विवाह, मीनाक्षी तिरुकल्याणम्, मोठ्या प्रेमाने साजरा केला जातो.
फार पूर्वी मदुरैत पांड्य राजा मलयध्वज आणि राणी कांचनमाला राज्य करत होते. राज्य सुखी होते, पण राजवाड्यात संतती नव्हती. वारसाच्या इच्छेने राजाने मोठमोठे यज्ञ केले. एके दिवशी यज्ञाच्या अग्नीतून तीन वर्षांची एक मुलगी प्रकट झाली, अलंकारांनी सजलेली आणि तेजाने भरलेली. राजा-राणीच्या आनंदाला पारावार उरला नाही, पण एका गोष्टीने ते चकितही झाले, कारण मुलीला तीन स्तन होते.

तेवढ्यात आकाशवाणी झाली, या कन्येला पुत्राप्रमाणे वाढवा आणि तिला राजपुत्राचे सर्व शिक्षण द्या. ज्या दिवशी ही आपल्या होणाऱ्या पतीसमोर येईल, त्याच दिवशी हिचा तिसरा स्तन आपोआप नाहीसा होईल. राजाने मुलीचे नाव तडातगै ठेवले. तिचे डोळे माशासारखे लांबसडक आणि सुंदर होते, म्हणून लोक तिला मीनाक्षीही म्हणू लागले. तडातगैने धनुर्विद्या, घोडेस्वारी, तलवार आणि राज्यकारभार, सारे काही शिकून घेतले आणि प्रत्येक विद्येत ती अग्रेसर राहिली.

राजा मलयध्वजानंतर तडातगैचा राज्याभिषेक झाला आणि ती मदुरैची राणी झाली. तिच्या राज्यात न्याय होता आणि प्रजा सुखी होती. मग ती प्रचंड सेना घेऊन दिग्विजयाला निघाली. एकामागून एक राजे तिच्याकडून हरत गेले, आणि कथा सांगते की तिने देवराज इंद्रालाही पराभूत केले. शेवटी ती उत्तरेकडे वळली आणि कैलास पर्वतापर्यंत जाऊन पोहोचली, जिथे भगवान शिवांचे धाम आहे.

कैलासावर नंदी आणि शिवगण तिला अडवायला आले, पण कोणीही तिच्यापुढे टिकू शकले नाही. तेव्हा स्वतः भगवान शिव रणांगणात आले. तडातगैची दृष्टी त्यांच्यावर पडताच आकाशवाणीचे बोल खरे ठरले आणि तिचा तिसरा स्तन नाहीसा झाला. जिने सारे जग जिंकले होते, त्या योद्धा राणीच्या हातून धनुष्य गळून पडले आणि ती लाजेने मान खाली घालून उभी राहिली. तिने ओळखले की हेच आपले पती आहेत, आणि आपण स्वतः पार्वतीचे रूप आहोत.

शिव हसले आणि म्हणाले, तू मदुरैला परत जा, शुभ दिवशी मी स्वतः तिथे येऊन तुझ्याशी विवाह करीन. मदुरैत विवाहाची तयारी सुरू झाली. नगर सजवले गेले, आणि देव, ऋषी आणि गण विवाहाला उपस्थित राहायला आले. शिव सुंदरेश्वर, म्हणजे सुंदर प्रभू, या रूपात पधारले. मीनाक्षीचे भाऊ म्हणून भगवान विष्णूंनी कन्यादान केले आणि तिचा हात सुंदरेश्वरांच्या हातात ठेवला. मदुरैने असा विवाह पूर्वी कधीच पाहिला नव्हता.

विवाहाच्या भोजनाचीही एक गोड कथा आहे. इतके अन्न शिजले होते की सर्वांचे जेवून झाल्यावरही पुष्कळ उरले. मातेने विचारले, एवढे सगळे कोण खाणार? तेव्हा शिवांनी आपला लहानसा गण कुंडोदर याला पाठवले. कुंडोदराने सारे अन्न खाऊन टाकले, तरीही त्याची भूक शमली नाही, वर त्याला मोठी तहान लागली. तिरुविळैयाडलची कथा सांगते की त्याची तहान भागवण्यासाठी शिवांनी तिथे एक नदी वाहवली, आणि तीच नदी म्हणजे वैगै.

विवाहानंतर सुंदरेश्वर सुंदर पांड्य या नावाने मीनाक्षीसोबत मदुरैवर राज्य करू लागले, आणि म्हणूनच मदुरैला प्रेमाने मीनाक्षीची नगरी म्हणतात. दरवर्षी चित्तिरै उत्सवात हा विवाह पुन्हा साजरा केला जातो. लोकपरंपरा सांगते की बहिणीच्या विवाहाला येण्यासाठी कळ्ळऴगर, म्हणजे विष्णू, अऴगर कोविलहून निघतात, पण वैगैच्या तीरावर पोहोचेपर्यंत विवाह झालेला असतो, आणि ते नदीतूनच आशीर्वाद देऊन परत जातात. मीनाक्षीची कथा अशा देवीची आहे जी राणीही आहे, योद्धाही आणि प्रेमळ पत्नीही.
स्रोत
तडातगैचा जन्म, दिग्विजय आणि विवाह यांची कथा, तसेच कुंडोदर आणि वैगैचा प्रसंग, परंजोति मुनिवर यांच्या तमिळ ग्रंथ तिरुविळैयाडल पुराणममध्ये शिवाच्या लीलांमध्ये येतात. अळगर उशिरा पोहोचल्याची गोष्ट चित्तिरै उत्सवाशी जोडलेली मदुराईची लोक-परंपरा आहे.