MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

रंगनाथ: श्रीरंगमचे रंगनाथ, जे लंकेकडे पाहतात

श्रीरंगम, तिरुचिरापल्ली, तमिळनाडू

रंगनाथ: श्रीरंगमचे रंगनाथ, जे लंकेकडे पाहतात
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

श्रीरंगम येथे भगवान विष्णू रंगनाथ रूपात शेषनागावर पहुडलेले विराजमान आहेत. कावेरी आणि कोल्लिडम नद्यांच्या मधे वसलेल्या या बेटाला वैष्णव भक्त 108 दिव्यदेशांपैकी पहिले आणि पृथ्वीवरचे वैकुंठ मानतात. इथे भगवंत दक्षिणेकडे, लंकेच्या दिशेला मुख करून पहुडले आहेत, आणि त्यामागे एक कथा आहे.

मंदिराच्या परंपरेनुसार सृष्टीच्या आरंभी ब्रह्मदेवांच्या तपाने क्षीरसागरातून एक दिव्य विमान प्रकट झाले, ज्यात भगवान रंगनाथ शेषनागावर पहुडले होते. ब्रह्मदेव युगानुयुगे सत्यलोकात त्यांची पूजा करत राहिले. मग सूर्यवंशातील राजा इक्ष्वाकूच्या तपाने हे विमान अयोध्येला आले. पिढ्यान्‌पिढ्या रघुकुळातील राजे रंगनाथांना आपले कुलदैवत म्हणून पूजत राहिले, आणि भगवान रामांनीही त्यांची पूजा केली.

रंगनाथ — 1

लंकाविजयानंतर अयोध्येत रामांचा राज्याभिषेक झाला. त्या सोहळ्याला बिभीषणही आले होते, ज्यांनी धर्माची साथ देण्यासाठी आपला भाऊ रावण याला सोडले होते. निरोपाच्या वेळी रामांनी बिभीषणाला आपली सर्वांत अनमोल भेट दिली, आपल्या कुलदैवताचे, रंगनाथांचे विमान. लोकांत प्रचलित कथेनुसार रामांनी एक गोष्टही सांगितली, हे वाटेत कुठेही जमिनीवर ठेवू नकोस, जिथे ठेवशील, तिथेच भगवंत राहतील.

रंगनाथ — 2

बिभीषण मोठ्या आदराने भगवंतांना उचलून दक्षिणेकडे निघाले. चालता चालता ते कावेरीच्या अशा ठिकाणी पोहोचले, जिथे नदी दोन प्रवाहांत विभागून मधे एक सुंदर बेट तयार करते. संध्याकाळची वेळ होती आणि बिभीषणांना आपली नित्यपूजा करायची होती; काही कथा सांगतात की तिथे एखादा उत्सवही चालू होता. त्यांनी भगवंतांना थोडा वेळ त्या वाळूच्या बेटावर ठेवले.

रंगनाथ — 3

पूजा आटोपून बिभीषण परतले आणि विमान उचलू लागले, तेव्हा ते तसूभरही हलले नाही. त्यांनी पुन्हा पुन्हा प्रयत्न केला, खूप विनवणी केली, पण भगवंत तिथेच राहिले. त्या भूमीचे चोळ राजा धर्मवर्मा हेही बऱ्याच काळापासून प्रार्थना करत होते की भगवंतांनी त्यांच्या देशात राहावे. बिभीषणांचे डोळे भरून आले. तेव्हा भगवंतांनी प्रकट होऊन त्यांचे सांत्वन केले आणि म्हणाले, मला कावेरीचा हा तीर प्रिय आहे, मी इथेच राहीन, पण तुला कधीच विसरणार नाही. मी सदैव दक्षिणेकडे, तुझ्या लंकेकडे, मुख करून पहुडलेला राहीन.

रंगनाथ — 4

तिरुचिरापल्लीचे लोक या कथेत आणखी एक प्रसंग जोडतात. ते म्हणतात की देवांची इच्छा होती की भगवंतांनी दक्षिणेतच राहावे, म्हणून गणेश एका गुराख्या मुलाच्या रूपात तिथे आले. स्नानाला जाताना बिभीषणांनी विमान त्या मुलाच्या हाती दिले, आणि मुलाने ते जमिनीवर ठेवले. बिभीषण मुलाच्या मागे धावले, तेव्हा तो जवळच्या उंच खडकावर चढला आणि तिथे गणेश रूपात प्रकट झाला. त्याच खडकाच्या शिखरावर आज उच्चि पिळ्ळैयारचे मंदिर आहे.

रंगनाथ — 5

मंदिराची परंपरा सांगते की काळाच्या ओघात कावेरीच्या पुरांत मंदिर झाकले गेले, आणि नंतर चोळ राजांनी ते पुन्हा बांधले. आज श्रीरंगमचे मंदिर सात प्राकारांनी वेढलेले एक संपूर्ण नगर आहे. आळवार संतांनी रंगनाथांची गीते गाइली, आणि श्रीविल्लिपुत्तूरची आंडाल इथेच त्यांच्यात विलीन झाली. रंगनाथांची कथा सांगते की खरे प्रेम घट्ट बांधून ठेवत नाही; भगवंत श्रीरंगमला थांबले, पण त्यांची दृष्टी आजही आपल्या भक्त बिभीषणाकडे आहे.

स्रोत

ही कथा श्रीरंगम मंदिराचे स्थळ-पुराण श्रीरंग माहात्म्यम आणि श्रीवैष्णव परंपरेत आढळते. भगवंतांना जमिनीवर न ठेवण्याची अट आणि गणेशजींचा प्रसंग हे लोक-परंपरेचे रूप आहेत, आणि कथेचे तपशील वेगवेगळ्या रूपांत सांगितले जातात.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store