ರಂಗನಾಥ: ಲಂಕೆಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಶ್ರೀರಂಗಂನ ರಂಗನಾಥ
ಶ್ರೀರಂಗಂ, ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ, ತಮಿಳುನಾಡು

ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ರಂಗನಾಥನಾಗಿ ಶೇಷನಾಗನ ಮೇಲೆ ಪವಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳಿಡಂ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತರು 108 ದಿವ್ಯದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು, ಭೂಲೋಕದ ವೈಕುಂಠ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ, ಲಂಕೆಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಥೆ ಇದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಿಂದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರಂಗನಾಥ ಶೇಷನಾಗನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಯುಗಯುಗಗಳ ಕಾಲ ಸತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ನಂತರ ಸೂರ್ಯವಂಶದ ರಾಜ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ವಿಮಾನ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂತು. ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ರಘುಕುಲದ ರಾಜರು ರಂಗನಾಥನನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವರಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರು; ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ.

ಲಂಕಾವಿಜಯದ ನಂತರ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ವಿಭೀಷಣನೂ ಬಂದಿದ್ದ — ಧರ್ಮದ ಪರ ನಿಲ್ಲಲು ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾವಣನನ್ನೇ ತೊರೆದವನು. ಬೀಳ್ಕೊಡುವಾಗ ರಾಮ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆ ಕೊಟ್ಟ — ತನ್ನ ಕುಲದೇವ ರಂಗನಾಥನ ವಿಮಾನ. ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಯಂತೆ ರಾಮ ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಿದ — ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಡ; ಎಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತೀಯೋ ಭಗವಂತ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ವಿಭೀಷಣ ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಹೊತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹೊರಟ. ನಡೆಯುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಅವನು ಕಾವೇರಿ ಎರಡು ಹರಿವುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ನಡುವೆ ಸುಂದರ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಮಾಡುವ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ. ಸಂಜೆಯಾಗಿತ್ತು, ವಿಭೀಷಣ ತನ್ನ ನಿತ್ಯಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಉತ್ಸವವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಆ ಮರಳಿನ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ.

ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ವಿಭೀಷಣ ವಿಮಾನ ಎತ್ತಲು ನೋಡಿದಾಗ, ಅದು ಅಲುಗಾಡಲೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ, ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೊಂಡ, ಆದರೆ ಭಗವಂತ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದ. ಆ ನಾಡಿನ ಚೋಳ ರಾಜ ಧರ್ಮವರ್ಮನೂ ಭಗವಂತ ತನ್ನ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂದು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ವಿಭೀಷಣನ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಬಂದವು. ಆಗ ಭಗವಂತ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸಂತೈಸಿ ಹೇಳಿದ — ಕಾವೇರಿಯ ಈ ದಡ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ, ನಾನು ಇಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ, ಆದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಎಂದೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸದಾ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ, ನಿನ್ನ ಲಂಕೆಯತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಮಲಗಿರುತ್ತೇನೆ.

ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯ ಜನ ಈ ಕಥೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಂತ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲೇ ಇರಲಿ ಎಂದು ದೇವತೆಗಳು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದಕ್ಕೇ ಗಣೇಶ ಒಬ್ಬ ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ವಿಭೀಷಣ ವಿಮಾನವನ್ನು ಆ ಬಾಲಕನ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟ, ಬಾಲಕ ಅದನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ. ವಿಭೀಷಣ ಬಾಲಕನ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದಾಗ, ಅವನು ಹತ್ತಿರದ ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯನ್ನೇರಿ ಅಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದ. ಅದೇ ಬಂಡೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಉಚ್ಚಿ ಪಿಳ್ಳೈಯಾರ್ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕಾವೇರಿಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು, ನಂತರ ಚೋಳ ರಾಜರು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಎಂದು ದೇವಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಶ್ರೀರಂಗಂ ದೇವಾಲಯ ಏಳು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಂದು ಇಡೀ ನಗರ. ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರು ರಂಗನಾಥನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ಶ್ರೀವಿಲ್ಲಿಪುತ್ತೂರಿನ ಆಂಡಾಳ್ ಇಲ್ಲೇ ಅವನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದರು. ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ; ಭಗವಂತ ನಿಂತದ್ದು ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಭಕ್ತ ವಿಭೀಷಣನತ್ತಲೇ ಇದೆ — ಇದನ್ನೇ ರಂಗನಾಥನ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಆಧಾರ
ಈ ಕಥೆ ಶ್ರೀರಂಗಂ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಪುರಾಣವಾದ ಶ್ರೀರಂಗ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಡಬಾರದು ಎಂಬ ಷರತ್ತು ಮತ್ತು ಗಣೇಶನ ಪ್ರಸಂಗ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ರೂಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.