ಅಯ್ಯಪ್ಪ: ಮಣಿಕಂಠನ್: ಪಂದಳದ ರಾಜಕುಮಾರನಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆಯ ಅಯ್ಯಪ್ಪನವರೆಗೆ
ಶಬರಿಮಲೆ, ಕೇರಳ

ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ, ಮಣಿಕಂಠ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಪ್ರಿಯ ದೇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ; ಭಕ್ತರು ಅವನನ್ನು ಶಿವ-ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಅವನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನದ ವ್ರತ ಕೈಗೊಂಡು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುಮುಡಿ ಹೊತ್ತು ಅವನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಕಥೆಯಂತೆ, ದುರ್ಗಾ ಮಾತೆ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ತಂಗಿ ಮಹಿಷಿ ಸೇಡು ತೀರಿಸಲು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ಶಿವ-ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಜನಿಸಿದವನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಅವಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಂದ ಪಡೆದಳು. ಅಂಥವನು ಎಂದಿಗೂ ಹುಟ್ಟಲಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವಳು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿದ; ಶಿವ-ಮೋಹಿನಿಯರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ದಿವ್ಯ ಬಾಲಕ ಜನಿಸಿದ, ಅವನನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರ ಎಂದರು.

ಅದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಂದಳದ ರಾಜ ರಾಜಶೇಖರ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದ. ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ಪಂಪಾ ನದಿ ತೀರದ ಕಾಡಿಗೆ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಅಳು ಕೇಳಿಸಿತು. ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಒಬ್ಬ ತೇಜಸ್ವಿ ಬಾಲಕ ಮಲಗಿದ್ದ; ಅವನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪುಟ್ಟ ಗಂಟೆ ಕಟ್ಟಿತ್ತು. ಆಗ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದರು — ಇವನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿ, ಇವನಿಗೆ ಮಣಿಕಂಠ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ತುಂಬಿದಾಗ ಇವನ ಜನ್ಮರಹಸ್ಯ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ-ರಾಣಿ ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಗನಂತೆ ಸಾಕಿದರು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯ, ಬಹಳ ವಿನಯಶೀಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ರಾಣಿಗೂ ಸ್ವಂತ ಮಗ ಜನಿಸಿದ, ಆದರೂ ಮಣಿಕಂಠನನ್ನೇ ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿಸಲು ರಾಜನ ಮನಸ್ಸಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿಗೆ ಇದು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಣಿಕಂಠ ರಾಜನಾದರೆ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮಗನ ಗತಿಯೇನು ಎಂದು ಅವನು ರಾಣಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯ ತುಂಬಿದ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ರಾಣಿ ಅವನ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾದಳು.

ಒಂದು ದಿನ ರಾಣಿ ಸಹಿಸಲಾಗದ ತಲೆನೋವಿನ ನೆಪ ಹೂಡಿದಳು. ಮಂತ್ರಿ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಂತೆ ವೈದ್ಯ ಹೇಳಿದ — ಈ ರೋಗ ಹುಲಿಯ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ ಹಾಲು ತರಲು ಹೋಗುವುದು ಸಾವಿನ ಬಾಯಿಗೆ ಹೋದಂತೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮಣಿಕಂಠ ಹೇಳಿದ — ಅಮ್ಮನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ರಾಜ ಬಹಳ ತಡೆದ, ಆದರೆ ಅವನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ರಾಜ ತನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಅವನಿಗೆ ದಾರಿಯ ಊಟ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ. ಭಕ್ತರು ಇಂದು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊರುವ ಇರುಮುಡಿ ಆ ಗಂಟಿನ ನೆನಪು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಡನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಮಣಿಕಂಠನಿಗೆ ತನ್ನ ಜನ್ಮದ ಉದ್ದೇಶ ನೆನಪಾಯಿತು. ಅದೇ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಣಿಕಂಠ ಅವಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ; ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಹರಿಹರಪುತ್ರನ ಮುಂದೆ ಮಹಿಷಿ ಸೋತಳು; ಅವಳೊಳಗಿನ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಜಯಜಯಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇಂದ್ರ ಸ್ವತಃ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿಯಾದ; ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಹುಲಿಗಳಾಗಿ, ಮರಿಗಳಾಗಿ ಮಣಿಕಂಠನೊಡನೆ ಹೊರಟರು.

ತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಹುಲಿಗಳ ಹಿಂಡಿನೊಂದಿಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಪಂದಳದ ಜನ ಭಯ-ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಸ್ತಬ್ಧರಾದರು. ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪು ಅರಿವಾಯಿತು; ಅವನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಿದರು. ಮಣಿಕಂಠ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕ್ಷಮಿಸಿದ. ತನ್ನ ಮಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾಲಕನಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜನಿಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ತಾನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದನೋ ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಈಗ ಹೊರಡಬೇಕು ಎಂದು ಮಣಿಕಂಠ ಹೇಳಿದ.

ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸು ಎಂದು ರಾಜ ಅಳುತ್ತಾ ಬೇಡಿಕೊಂಡ. ಮಣಿಕಂಠ ಒಂದು ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟ, ಅದು ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ಬಿತ್ತು — ಅಲ್ಲೇ ನನ್ನ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟು ಎಂದ. ರಾಜ ಅಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸಿದ; ಮಣಿಕಂಠ ಅಲ್ಲಿ ಯೋಗಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾದ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ವ್ರತ ಕೈಗೊಂಡು, ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸಿ, ಕಠಿಣ ಬೆಟ್ಟದ ದಾರಿ ದಾಟಿ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ತನ್ನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದ.

ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರು ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನದ ಮಂಡಲ ವ್ರತ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಕಪ್ಪು, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕೇಸರಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ‘ಸ್ವಾಮಿಯೇ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹದಿನೆಂಟು ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಮಕರವಿಳಕ್ಕಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಂದಳದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳಾದ ತಿರುವಾಭರಣವನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ — ತಂದೆ ಇಂದಿಗೂ ಮಗನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬರುವಂತೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ, ಅಂದರೆ ಅದು ನೀನೇ; ಪ್ರತಿ ಭಕ್ತನಲ್ಲೂ ಅದೇ ಅಯ್ಯಪ್ಪ.
ಆಧಾರ
ಇದು ಪಂದಳ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆ; ಮಹಿಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.