ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್: ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್: ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಗುರುವಾಯೂರಿಗೆ
ಗುರುವಾಯೂರು, ಕೇರಳ

ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ; ವಿಗ್ರಹ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ವಿಷ್ಣುವಿನದಾದರೂ, ಕೇರಳದ ಭಕ್ತರು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉಣ್ಣಿಕ್ಕಣ್ಣನ್, ಅಂದರೆ ಪುಟ್ಟ ಕೃಷ್ಣನೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ; ಅದನ್ನು ಭೂಲೋಕ ವೈಕುಂಠ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹ ಗುರುವಾಯೂರನ್ನು ಹೇಗೆ ತಲುಪಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದ ಎಂದು ದೇವಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಕಮಲ ಹಿಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ಈ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಭಗವಂತ ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮದ ರಾತ್ರಿ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಸುದೇವ-ದೇವಕಿಯರಿಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ ಸುತಪ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಪೃಶ್ನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಈ ವಿಗ್ರಹ ಕೊಟ್ಟ; ಅವರು ಬಹಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.

ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ, ಮೂರು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಅವರ ಮಗನಾಗಿ ಬರುವೆ ಎಂದು ಭಗವಂತ ವಚನವಿತ್ತ. ಮೊದಲ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸುತಪ-ಪೃಶ್ನಿಯರ ಮಗ ಪೃಶ್ನಿಗರ್ಭನಾದ, ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪ-ಅದಿತಿಯರ ಮಗ ವಾಮನನಾದ, ಮೂರನೆಯದರಲ್ಲಿ ವಸುದೇವ-ದೇವಕಿಯರ ಮಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾದ. ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮದಲ್ಲೂ ಈ ವಿಗ್ರಹ ಅವರ ಜೊತೆಗಿತ್ತು. ದ್ವಾರಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸ್ವತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದ.

ಕೃಷ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತ ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಹೇಳಿದ — ನಾನು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರ ದ್ವಾರಕೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ವಿಗ್ರಹ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಹೇಳು — ಇದನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಿ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಂತಾಗಲಿ. ಉದ್ಧವ ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜೋಪಾನವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ.

ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆಯಿತು. ಸಮುದ್ರ ಉಕ್ಕಿತು, ದ್ವಾರಕೆ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಯಿತು. ‘ಗುರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ವಾಯುದೇವನೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ. ಅಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಗ್ರಹ ತೇಲುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ವಾಯುದೇವ ಅದನ್ನು ಗಾಳಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ; ಇಬ್ಬರೂ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹೊರಟರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಪರಶುರಾಮ ಸಿಕ್ಕ; ಅವನೂ ಅವರನ್ನೇ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದ.

ಪರಶುರಾಮ ಅವರನ್ನು ಹಚ್ಚಹಸಿರಿನ ಕೇರಳ ನಾಡಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದ; ಈ ನಾಡನ್ನು ಅವನೇ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಸರೋವರವಿತ್ತು — ರುದ್ರತೀರ್ಥಂ; ಅದರ ದಡದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಮಾತೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿವ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಈ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇದೇ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತಾನು ಸರೋವರದ ಇನ್ನೊಂದು ದಡಕ್ಕೆ, ಮಮ್ಮಿಯೂರಿಗೆ ಹೋದ.

ದೇವಶಿಲ್ಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿದ; ಗುರು ಮತ್ತು ವಾಯು ಸೇರಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಗುರು ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಕೈಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಎನಿಸಿತು, ಭಗವಂತ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪ — ಅಂದರೆ ಗುರುವಾಯೂರಿನ ಒಡೆಯ. ಅದಕ್ಕೇ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ದರ್ಶನದ ನಂತರ ಮಮ್ಮಿಯೂರಿನ ಮಹಾದೇವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಯಾತ್ರೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕೊಳವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ರುದ್ರತೀರ್ಥಂ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪ ಕೇರಳದ ಮನೆಮನೆಯ ಆಪ್ತ ದೇವರು. ಮೇಲ್ಪತ್ತೂರ್ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟತಿರಿ ಇಲ್ಲೇ ನಾರಾಯಣೀಯಂ ರಚಿಸಿದರು; ಪೂಂತಾನಂ ತಮ್ಮ ಸರಳ ಮಲಯಾಳಂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಂತನ ಮನಸ್ಸು ಗೆದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳ ಮೊದಲ ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ — ಚೋರೂಣ್ — ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯ ಮದುವೆಗಳು ಇಲ್ಲೇ ಭಗವಂತನ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪೂಜಿಸಿದ ಭಗವಂತ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು — ಇದನ್ನೇ ಗುರುವಾಯೂರಿನ ಕಥೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಧಾರ
ಇದು ಗುರುವಾಯೂರು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆ, ಇದು ಗುರುಪವನಪುರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಸುತಪ ಮತ್ತು ಪೃಶ್ನಿ ಮುಂದೆ ವಸುದೇವ ಮತ್ತು ದೇವಕಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ದಶಮ ಸ್ಕಂಧದಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಧವನ ಪಾತ್ರದಂತಹ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.