ಭದ್ರಾಚಲದ ಶ್ರೀರಾಮ: ಪೋಕಲ ದಮ್ಮಕ್ಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತ ರಾಮದಾಸು
ಭದ್ರಾಚಲಂ, ತೆಲಂಗಾಣ

ಗೋದಾವರಿಯ ದಡದ ಭದ್ರಾಚಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ವೈಕುಂಠ ರಾಮನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ — ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಸೀತಾದೇವಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಥೆ ಇಬ್ಬರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಕ್ತರದು: ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ಹಳ್ಳಿಯ ಪೋಕಲ ದಮ್ಮಕ್ಕ, ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕಂಚರ್ಲ ಗೋಪನ್ನ — ಭಕ್ತ ರಾಮದಾಸರೆಂದು ಅಮರರಾದವರು.
ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಮಗ ಭದ್ರ ಗೋದಾವರಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗಾಗಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ. ವನವಾಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸುವೆ ಎಂದು ಶ್ರೀರಾಮ ಭದ್ರನಿಗೆ ಮಾತುಕೊಟ್ಟ. ಆ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಲೆಂದೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ರಾಮನಾಗಿ ಬಂದ, ಭದ್ರ ಪರ್ವತವಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಆಸನವಾದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಈ ಬೆಟ್ಟ ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಥವಾ ಭದ್ರಾದ್ರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಈ ಸ್ಥಳ ಭದ್ರಾಚಲ.

ಯುಗಗಳು ಕಳೆದವು, ಬೆಟ್ಟ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಭದ್ರಿರೆಡ್ಡಿಪಾಲೆಂ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಕಲ ದಮ್ಮಕ್ಕ ಎಂಬ ಸರಳ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಿದ್ದರು; ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ರಾಮನಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ, ತನ್ನ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಭದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ, ಅವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪೂಜಿಸು ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ದಮ್ಮಕ್ಕ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟರು; ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹುತ್ತದ ಬಳಿ ತಲುಪಿದರು.

ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ಇಣುಕಿದಾಗ ಒಳಗೆ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಸುಳಿವು ಕಂಡಿತು. ಅವರು ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ಕೊಡಗಟ್ಟಲೆ ನೀರು ತಂದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹುತ್ತದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಮಣ್ಣು ಕರಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು; ವೈಕುಂಠ ರಾಮ, ಸೀತಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗೋಚರಿಸಿದವು. ಹಳ್ಳಿಯವರ ನೆರವಿನಿಂದ ದಮ್ಮಕ್ಕ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹುಲ್ಲಿನ ಮಂಟಪ ಕಟ್ಟಿ, ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣು-ಹೂ ಅರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂಜಿಸತೊಡಗಿದರು. ಎಂದಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಬೇಕು — ಇದೊಂದೇ ಅವರ ಆಸೆ.

ಅದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ರಾಮಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ನೇಲಕೊಂಡಪಲ್ಲಿಯ ಕಂಚರ್ಲ ಗೋಪನ್ನ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ದೊರೆ ಅಬುಲ್ ಹಸನ್ ತಾನಾಷಾನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ವಂಚ ಪರಗಣೆಯ ತಹಸೀಲ್ದಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರ ಸೋದರಮಾವಂದಿರಾದ ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಾದಣ್ಣ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಭದ್ರಾಚಲಕ್ಕೆ ಬಂದ ಗೋಪನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಹುಲ್ಲಿನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು, ದಮ್ಮಕ್ಕನ ಆಸೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಬಂತು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ತಕ್ಕ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಯೇ ತೀರುವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು.

ಜನರಿಂದ ಬಂದ ದಾನ ಸಾಲದಾದಾಗ, ಮುಂದೆ ತುಂಬಿಕೊಡುವ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಪನ್ನ ತಾವು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಕಂದಾಯವನ್ನು, ಸುಮಾರು ಆರು ಲಕ್ಷ ವರಹಗಳನ್ನು, ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಿದರು. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ದೇವಾಲಯ ಎದ್ದು ನಿಂತಿತು, ಆದರೆ ದೂರು ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ತಲುಪಿತು. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಜಭಂಡಾರದ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಗೋಪನ್ನರನ್ನು ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು; ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಅವರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು. ಆ ಕತ್ತಲ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ದುಃಖ, ಮುನಿಸು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಕೀರ್ತನೆಗಳಾಗಿ ಹರಿಸಿದರು; ಅವು ಇಂದಿಗೂ ತೆಲುಗು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ರಾಮೋಜಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೋಜಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ಸುಂದರ ಯುವಕರು ತಾನಾಷಾನ ಮುಂದೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಗೋಪನ್ನರ ಬಾಕಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಶ್ರೀರಾಮನ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೀರಿಸಿ, ರಸೀದಿ ಪಡೆದು ಹೊರಟುಹೋದರು. ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬಂದವರು ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲ ಎಂದು ತಾನಾಷಾ ಅರಿತುಕೊಂಡರು, ಗೋಪನ್ನರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ತಾವು ಕರೆದ ಪ್ರಭು ದೊರೆಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟು ತಮಗೆ ಕೊಡಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಗೋಪನ್ನ ಅತ್ತರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ತಾನಾಷಾ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿ, ಶ್ರೀರಾಮನವಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಸೀತಾರಾಮ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅದು ಇಂದಿಗೂ ನಡೆದುಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದೂ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗೋಪನ್ನ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಭದ್ರಾಚಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು; ಜನರು ಅವರನ್ನು ಭಕ್ತ ರಾಮದಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಲ್ಯಾಣ ನೋಡಲು ಬರುವ ಅಸಂಖ್ಯ ಭಕ್ತರು ದಮ್ಮಕ್ಕ ಮತ್ತು ರಾಮದಾಸ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ — ಭಕ್ತಿಗೆ ಪದವಿಯೂ ಬೇಡ, ಹಣವೂ ಬೇಡ, ಅಚಲ ಪ್ರೀತಿಯೊಂದೇ ಸಾಕು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದವರು. ಭದ್ರಾದ್ರಿಯ ರಾಮ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಕೃಪೆ ತೋರಲಿ.
ಆಧಾರ
ಭದ್ರ ಮತ್ತು ದಮ್ಮಕ್ಕರ ಕಥೆ ಭದ್ರಾಚಲಂ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಪರಂಪರೆ. ಗೋಪನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ; ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಸೆರೆವಾಸದ ಅವಧಿ (ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ, ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು) ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದಿವೆ; ಅವರ ನಿಖರ ದಿನಾಂಕಗಳು ಖಚಿತವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.