ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ: ಯಾದರ್ಷಿಯ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐದು ನರಸಿಂಹರು
ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟ, ತೆಲಂಗಾಣ

ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ಭುವನಗಿರಿಯ ಬಳಿಯ ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಪಂಚ ನರಸಿಂಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಯಾದರ್ಷಿ ಎಂಬ ಋಷಿಗೆ ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟ, ಅದೇ ಋಷಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟ ಯಾದಗಿರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಮುನಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಾ ದೇವಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾದರ್ಷಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿತ್ತು; ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಲಕ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ಆ ನರಸಿಂಹ ರೂಪವನ್ನೇ ಅವರು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡವರಾದ ಮೇಲೆ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ಪಡೆದೇ ತೀರುವೆ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಸ್ಥಳ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟರು.

ಕಾಡುಕಾಡು ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಾದರ್ಷಿಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಿಕ್ಕ. ಋಷಿಯ ಶ್ರದ್ಧೆ ಕಂಡು ಹನುಮಂತ ಅವರನ್ನು ಭುವನಗಿರಿ ಮತ್ತು ರಾಯಗಿರಿಯ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಶಾಂತ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಇದೇ ತಪಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಯಾದರ್ಷಿ ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಹಸಿವೆಯ ಪರಿವೆಯಿಲ್ಲದೆ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ತಪಸ್ಸಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಅವರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ನೋಡಿದ, ಆದರೆ ಭಗವಂತನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ ಋಷಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿತು ಎಂದೂ ಒಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಗೆ ಭಗವಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ, ಆದರೆ ಮೊದಲು ಅವನು ಜ್ವಾಲಾ ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದ — ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂಥ ತೇಜಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ, ಅವನತ್ತ ಕಣ್ಣೆತ್ತುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಯಾದರ್ಷಿ ನಡುಗಿ ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರಭು, ಈ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಸಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ದಯವಿಟ್ಟು ಶಾಂತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಕೊಡು. ಭಗವಂತ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕ; ಮರುಕ್ಷಣವೇ ಯೋಗಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ, ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಯೋಗಾನಂದ ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ.

ಯಾದರ್ಷಿಯ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಒಂದು ಆಸೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಅವರು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು — ಪ್ರಭು, ಲಕ್ಷ್ಮೀಮಾತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಈ ದರ್ಶನ ಅಪೂರ್ಣವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಗವಂತ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದ. ಇದೇ ರೂಪ ಇಂದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ದೇವರಾಗಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಇದೇ ಶಾಂತ, ಕರುಣಾಮಯ ರೂಪದ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪರಂಪರೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ — ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಆ ಪ್ರಚಂಡ ರೂಪ; ಇನ್ನೊಂದು ಗಂಡಭೇರುಂಡ ನರಸಿಂಹ — ಎರಡು ತಲೆಗಳ ದಿವ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಂಥ ರೂಪ. ಜ್ವಾಲಾ, ಯೋಗಾನಂದ, ಗಂಡಭೇರುಂಡ, ಉಗ್ರ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ — ಈ ಐದೂ ರೂಪಗಳ ಪೂಜೆ ಇಂದು ಗುಹಾದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಈ ಸ್ಥಳ ಪಂಚ ನರಸಿಂಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಯಾದರ್ಷಿ ತಮಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು — ಪ್ರಭು, ನೀನು ಇದೇ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸು, ಕಲಿಯುಗದ ಭಕ್ತರಿಗೂ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಸಿಗಲಿ. ಭಗವಂತ ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದ. ಹನುಮಂತನನ್ನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಕ್ಷಕ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಯಿತು; ಋಷಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬೆಟ್ಟ ಯಾದಗಿರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಗುಟ್ಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅದಕ್ಕೇ ಜನ ಇದನ್ನು ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಯಾದರ್ಷಿಯ ನಂತರ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸ್ಥಳ ಜನರ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಮರೆಯಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ನಂತರ ಭಗವಂತ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟು ಗುಹೆಯ ಗುರುತು ಹೇಳಿದ; ಅಂದಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪೂಜೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂದು ಭಕ್ತರು ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಐದೂ ರೂಪಗಳ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ನರಸಿಂಹ ಜಯಂತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಗಳಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರತಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಭಯ ದೂರಮಾಡಿ ಶಾಂತಿ ಕೊಡಲಿ.
ಆಧಾರ
ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆ, ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯ ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ರೂಪಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಯಾದರ್ಷಿಯ ವಂಶ (ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಋಷ್ಯಶೃಂಗನ ಮೊಮ್ಮಗ) ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.