നരസിംഹസ്വാമി: യാദർഷിയുടെ തപസ്സും അഞ്ചു നരസിംഹങ്ങളും
യാദഗിരിഗുട്ട, തെലങ്കാന

തെലങ്കാനയിൽ ഭുവനഗിരിക്കടുത്ത് യാദഗിരിഗുട്ട മലയിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ ലക്ഷ്മീനരസിംഹസ്വാമി കുടികൊള്ളുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ഇവിടെ ഭഗവാൻ യാദർഷി എന്ന ഋഷിക്ക് അഞ്ചു രൂപങ്ങളിൽ ദർശനം നൽകിയതിനാൽ ഇതിനെ പഞ്ചനരസിംഹക്ഷേത്രം എന്നു വിളിക്കുന്നു; ആ ഋഷിയുടെ പേരിലാണ് ഈ മല യാദഗിരി എന്നറിയപ്പെട്ടത്.
ത്രേതായുഗത്തിൽ ഋഷ്യശൃംഗമുനിയുടെയും ശാന്താദേവിയുടെയും പുത്രനായി യാദർഷി ജനിച്ചു. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് ശ്രീഹരിയിലായിരുന്നു; ബാലനായ പ്രഹ്ലാദനെ ഭഗവാൻ രക്ഷിച്ച നരസിംഹരൂപത്തെയാണ് അദ്ദേഹം ഏറ്റവുമധികം ധ്യാനിച്ചത്. വളർന്നപ്പോൾ നരസിംഹസ്വാമിയെ നേരിൽ ദർശിച്ചേ അടങ്ങൂ എന്ന് അദ്ദേഹം സങ്കല്പമെടുത്തു, തപസ്സിനു യോജിച്ച ഇടം തേടി വീടുവിട്ടിറങ്ങി.

കാടുകൾ തോറും അലഞ്ഞ യാദർഷിയെ വഴിയിൽ ഹനുമാൻ കണ്ടുമുട്ടി. ഋഷിയുടെ നിഷ്ഠ കണ്ട് ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭുവനഗിരിക്കും രായഗിരിക്കും ഇടയിലുള്ള ശാന്തമായ ഒരു മലയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി, ഇതാണ് തപസ്സിനുള്ള ഇടം എന്നു പറഞ്ഞു. യാദർഷി അവിടെയുള്ള ഒരു ഗുഹയിലിരുന്ന് വെയിലും മഴയും വിശപ്പും വകവയ്ക്കാതെ വർഷങ്ങളോളം കഠിനതപസ്സു ചെയ്തു. തപസ്സിന്റെ നാളുകളിൽ ഒരു രാക്ഷസൻ അദ്ദേഹത്തെ ഉപദ്രവിക്കാൻ നോക്കിയെന്നും ഭഗവാന്റെ സുദർശനചക്രം ഋഷിയെ രക്ഷിച്ചെന്നും ഒരു കഥ പറയുന്നു.

ഒടുവിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു, പക്ഷേ ആദ്യം പ്രത്യക്ഷനായത് ജ്വാലാനരസിംഹനായിട്ടായിരുന്നു — ആളിക്കത്തുന്ന അഗ്നിപോലുള്ള, നോക്കാൻ പോലും പ്രയാസമുള്ള തേജസ്സോടെ. യാദർഷി വിറച്ചുപോയി; കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, ഈ തേജസ്സു താങ്ങാൻ എനിക്കാവുന്നില്ല, ദയവായി ശാന്തരൂപത്തിൽ ദർശനം നൽകണേ. ഭഗവാൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; അടുത്ത നിമിഷം യോഗമുദ്രയിലിരിക്കുന്ന, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ യോഗാനന്ദനരസിംഹനായി കാണപ്പെട്ടു.

യാദർഷിയുടെ മനസ്സു ശാന്തമായി, പക്ഷേ ഒരാഗ്രഹം അപ്പോഴും ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അപേക്ഷിച്ചു: പ്രഭോ, ലക്ഷ്മീദേവിയില്ലാതെ ഈ ദർശനം അപൂർണ്ണമായി തോന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ലക്ഷ്മീദേവിയെ മടിയിലിരുത്തി, കരുണ നിറഞ്ഞ ലക്ഷ്മീനരസിംഹനായി പ്രത്യക്ഷനായി. ഈ രൂപമാണ് ഇന്ന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നത്; ഗുഹയിൽ ഭക്തർ ഈ ശാന്തവും കരുണാമയവുമായ രൂപത്തിനു മുന്നിലാണ് തലകുനിക്കുന്നത്.

ഭഗവാന്റെ മറ്റു രണ്ടു രൂപങ്ങളെയും പാരമ്പര്യം ഈ മലയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഒന്ന് ഉഗ്രനരസിംഹൻ — ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ച പ്രചണ്ഡരൂപം; മറ്റൊന്ന് ഗണ്ഡഭേരുണ്ഡനരസിംഹൻ — രണ്ടു തലകളുള്ള ദിവ്യപക്ഷിയെപ്പോലുള്ള രൂപം. ജ്വാല, യോഗാനന്ദ, ഗണ്ഡഭേരുണ്ഡ, ഉഗ്ര, ലക്ഷ്മീനരസിംഹൻ — ഈ അഞ്ചു രൂപങ്ങളും ഇന്ന് ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലം പഞ്ചനരസിംഹക്ഷേത്രം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

ദർശനം ലഭിച്ച യാദർഷി തനിക്കായി ഒന്നും ചോദിച്ചില്ല. അദ്ദേഹം പ്രാർഥിച്ചു: പ്രഭോ, കലിയുഗത്തിലെ ഭക്തർക്കും അങ്ങയെ ദർശിക്കാൻ, ഈ രൂപങ്ങളിൽത്തന്നെ അങ്ങ് ഈ മലയിൽ എന്നും വസിക്കണേ. ഭഗവാൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നരുളി. ഹനുമാൻ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ക്ഷേത്രപാലനായി കരുതപ്പെട്ടു; ഋഷിയുടെ പേരിൽ മല യാദഗിരി എന്നറിയപ്പെട്ടു. തെലുങ്കിൽ ചെറിയ കുന്നിനെ ഗുട്ട എന്നു പറയുന്നതിനാൽ ആളുകൾ ഇതിനെ യാദഗിരിഗുട്ട എന്നു വിളിക്കുന്നു.

യാദർഷിക്കുശേഷം കാലക്രമേണ ഈ സ്ഥലം ആളുകളുടെ കണ്ണിൽ നിന്നു മറഞ്ഞുപോയി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷം ഭഗവാൻ അടുത്തുള്ള ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു ഭക്തയ്ക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി ഗുഹയുടെ സ്ഥാനം പറഞ്ഞുകൊടുത്തു; അന്നുമുതൽ അവിടെ വീണ്ടും പൂജ തുടങ്ങി. ഇന്ന് ഭക്തർ മല കയറി ഗുഹയിൽ അഞ്ചു രൂപങ്ങളെയും ദർശിക്കുന്നു; നരസിംഹജയന്തിക്കും ബ്രഹ്മോത്സവത്തിനും വലിയ ജനക്കൂട്ടം എത്തുന്നു. ലക്ഷ്മീനരസിംഹസ്വാമി ഓരോ മനസ്സിൽ നിന്നും ഭയം അകറ്റി ശാന്തി നൽകട്ടെ.
ഉറവിടം
യാദഗിരിഗുട്ട ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലപുരാണ പാരമ്പര്യം; ക്ഷേത്രം അതിനെ സ്കന്ദപുരാണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. രൂപങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ക്രമവും യാദർഷിയുടെ വംശവും (ചില കഥകളിൽ അദ്ദേഹം ഋഷ്യശൃംഗന്റെ പേരക്കുട്ടിയാണ്) കഥകൾക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.