ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി: കണ്ണകിയും ആറ്റുകാലമ്മയും
ആറ്റുകാൽ, തിരുവനന്തപുരം, കേരളം

തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ അമ്മയാണ് ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി; തമിഴ് മഹാകാവ്യമായ ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായികയായ കണ്ണകിയുടെ ദേവീരൂപമായാണ് ഭക്തർ അമ്മയെ കാണുന്നത്. കിള്ളിയാറിനടുത്താണ് ക്ഷേത്രം; കുംഭമാസത്തിലെ പൊങ്കാലയ്ക്ക് നഗരവീഥികളിലുടനീളം ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ മൺകലങ്ങളിൽ അമ്മയ്ക്ക് നിവേദ്യമൊരുക്കുന്നു. ഒരു ഭാര്യയുടെ സത്യത്തിന്റെയും നീതിക്കായുള്ള അവളുടെ ശബ്ദത്തിന്റെയും അമ്മയായുള്ള മടങ്ങിവരവിന്റെയും കഥയാണിത്.
പുരാതന തമിഴകത്തിലെ തുറമുഖനഗരമായ പൂംപുഹാറിൽ കണ്ണകിയും കോവലനും വിവാഹിതരായി. ഇരുവരും സമ്പന്നരായ വ്യാപാരികുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു; കുറച്ചുകാലം അവർ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞു. പിന്നീട് കോവലൻ നർത്തകിയായ മാധവിയിൽ അനുരക്തനായി, പതുക്കെ സമ്പത്തെല്ലാം നഷ്ടപ്പെടുത്തി. പരാതിയൊന്നും പറയാതെ കണ്ണകി കാത്തിരുന്നു. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ കോവലൻ ലജ്ജയോടെ അവളുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങിവന്നു. കണ്ണകി അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചു; എന്റെ രണ്ടു ചിലമ്പുകൾ ഇപ്പോഴും കൈയിലുണ്ട്, അതുകൊണ്ട് നമുക്ക് വീണ്ടും തുടങ്ങാം എന്നു പറഞ്ഞു.

പുതിയൊരു ജീവിതം തുടങ്ങാനായി ഇരുവരും കാൽനടയായി പാണ്ഡ്യതലസ്ഥാനമായ മധുരയിലെത്തി. നഗരത്തിനു പുറത്ത് ഇടയന്മാരുടെ ഗ്രാമത്തിൽ താമസിച്ച്, ഒരു ചിലമ്പ് വിൽക്കാനായി കോവലൻ ചന്തയിലേക്കു പോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടാരത്തിലെ ഒരു സ്വർണ്ണപ്പണിക്കാരനെ കണ്ടു; രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പ് അടുത്തിടെ മോഷ്ടിച്ചത് അയാളായിരുന്നു. സ്വന്തം കുറ്റം മറയ്ക്കാൻ, കള്ളനെ പിടികിട്ടി എന്ന് അയാൾ രാജാവിനെ അറിയിച്ചു. ഒരന്വേഷണവും കൂടാതെ നെടുഞ്ചെഴിയൻ രാജാവ് കല്പന പുറപ്പെടുവിച്ചു; കാവൽക്കാർ നിരപരാധിയായ കോവലന്റെ ജീവനെടുത്തു.

വിവരമറിഞ്ഞപ്പോൾ കണ്ണകിയുടെ ലോകം തകർന്നു, പക്ഷേ അവൾ തളർന്നിരുന്നില്ല. മറ്റേ ചിലമ്പും കൈയിലേന്തി അവൾ നേരെ രാജസഭയിലെത്തി, ഏതു നീതിയനുസരിച്ചാണ് എന്റെ ഭർത്താവിനെ കള്ളനെന്നു വിളിച്ചത് എന്ന് രാജാവിനോടു ചോദിച്ചു. രാജ്ഞിയുടെ ചിലമ്പിൽ മുത്തുകളായിരുന്നു എന്ന് രാജാവ് പറഞ്ഞു. കണ്ണകി തന്റെ ചിലമ്പ് നിലത്തടിച്ചു പൊട്ടിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് മാണിക്യക്കല്ലുകൾ ചിതറി. സഭ മുഴുവൻ നിശ്ശബ്ദമായി. എത്ര വലിയ അനീതിയാണ് ചെയ്തതെന്ന് രാജാവിന് ബോധ്യമായി. ഞാൻ രാജാവെന്ന പേരിന് അർഹനല്ല എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം സിംഹാസനത്തിൽ തന്നെ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു; ദുഃഖം താങ്ങാനാവാതെ രാജ്ഞിയും.

കണ്ണകിയുടെ ദുഃഖം അനീതി സഹിക്കാനാവാത്ത ഒരു അഗ്നിയായി മാറി. അവളുടെ കോപത്തിൽ മധുരാനഗരം തീജ്വാലകളിൽ മുങ്ങിയെന്നും, സജ്ജനങ്ങളെയും വൃദ്ധരെയും കുട്ടികളെയും നിസ്സഹായരെയും പശുക്കളെയും ഒഴിവാക്കണമെന്ന് അവൾ അഗ്നിയോടു പറഞ്ഞുവെന്നും മഹാകാവ്യം പറയുന്നു. അപ്പോൾ മധുരയുടെ നഗരദേവത അവളുടെ മുന്നിൽ വന്ന്, ഇതെല്ലാം മുൻജന്മകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലമാണെന്ന് പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കി. കണ്ണകിയുടെ മനസ്സ് ശാന്തമായി. അവൾ നഗരം വിട്ട് പടിഞ്ഞാറോട്ട്, ചേരനാട്ടിലെ മലകളിലേക്ക് നടന്നു.

ആ പടിഞ്ഞാറൻ മലകളിൽ വച്ച് ദിവ്യരഥത്തിൽ വന്ന കോവലൻ കണ്ണകിയെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയെന്നും, പിന്നീട് ചേരരാജാവായ ചെങ്കുട്ടുവൻ അവളുടെ സ്മരണയ്ക്കായി ക്ഷേത്രം പണിതെന്നും ചിലപ്പതികാരം പറയുന്നു. കേരളത്തിന്റെ ഭക്തി ഈ യാത്രയിൽ മറ്റൊരു അദ്ധ്യായം കൂടി ചേർക്കുന്നു. ദേവിയായിത്തീർന്ന കണ്ണകി കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടെ കുറച്ചുനേരം ആറ്റുകാലിൽ വിശ്രമിച്ചു എന്നാണ് വിശ്വാസം; അവിടെ നിന്നാണ് ആറ്റുകാലമ്മയുടെ കഥ തുടങ്ങുന്നത്.

ഒരു ദിവസം ആറ്റുകാലിലെ മുല്ലുവീട്ടിൽ തറവാട്ടിലെ കാരണവർ കിള്ളിയാറ്റിൽ കുളിച്ച് പ്രാർത്ഥിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ മറുകരയിൽ തേജസ്സുള്ള ഒരു പെൺകുട്ടിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു; പുഴ കടക്കാൻ സഹായിക്കണമെന്ന് അവൾ അപേക്ഷിച്ചു. ആ മുഖത്തെ ചൈതന്യം കണ്ട് കാരണവർ ആദരവോടെ തലകുനിച്ചു, അവളെ പുഴ കടത്തി, ബഹുമാനത്തോടെ തന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. വീട്ടുകാർ അവളെ സ്വീകരിക്കാനുള്ള ഒരുക്കത്തിലായിരിക്കെ ആ പെൺകുട്ടി പെട്ടെന്ന് അപ്രത്യക്ഷയായി.

അന്നു രാത്രി ആ പെൺകുട്ടി ദേവീരൂപത്തിൽ കാരണവരുടെ സ്വപ്നത്തിൽ വന്ന്, അടുത്തുള്ള കാവിൽ മണ്ണിൽ മൂന്നു വരകൾ കാണുന്നിടത്ത് എനിക്കായി ഒരിടം ഒരുക്കണം എന്നു പറഞ്ഞു. പിറ്റേന്നു രാവിലെ കാരണവർ കാവിലെത്തിയപ്പോൾ മണ്ണിൽ മൂന്നു വരകൾ തെളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു ചെറിയ കോവിൽ പണിത് അമ്മയെ കുടിയിരുത്തി. കാലക്രമത്തിൽ ആ ചെറിയ കോവിലാണ് ഇന്നത്തെ ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രമായി വളർന്നത്.

കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിന്റെ ഒമ്പതാം നാളാണ് പൊങ്കാല. കണ്ണെത്താ ദൂരത്തോളം നഗരവീഥികളിൽ സ്ത്രീകൾ ഇഷ്ടികയടുപ്പുകൾ കൂട്ടി, മൺകലങ്ങളിൽ അരിയും ശർക്കരയും തേങ്ങയും ചേർത്ത് അമ്മയ്ക്ക് പൊങ്കാല നിവേദിക്കുന്നു. പലരും നേർച്ച നിറവേറ്റാൻ വരുന്നു, പലരും സ്നേഹം കൊണ്ടു മാത്രം. സത്യത്തിനായി ഉറച്ചുനിന്ന ഒരു സ്ത്രീയുടെ ശക്തിയും എല്ലാവരെയും മടിയിലിരുത്തുന്ന അമ്മയുടെ വാത്സല്യവുമാണ് ആറ്റുകാലമ്മ.
ഉറവിടം
കണ്ണകിയുടെയും കോവലന്റെയും കഥ ഇളങ്കോവടികളുടെ തമിഴ് മഹാകാവ്യമായ ചിലപ്പതികാരത്തിലുള്ളതാണ്; കണ്ണകി ആറ്റുകാലിൽ വിശ്രമിച്ചതും മുല്ലുവീട്ടിൽ കാരണവരുടെ കഥയും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലപുരാണ പാരമ്പര്യമാണ്. ചില ഭക്തർ ആറ്റുകാൽ ഭഗവതിയെ ഭദ്രകാളിയായും ആരാധിക്കുന്നു.