ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി: അനന്തപത്മനാഭൻ: മുനിയും ഉണ്ണിയും
തിരുവനന്തപുരം, കേരളം

തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു അനന്തന്റെ മേൽ യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുന്നു; നാഭിയിൽ നിന്നുയരുന്ന താമരയിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഇരിക്കുന്നു. അത്ര വലിയ ആ വിഗ്രഹം മൂന്നു വാതിലുകളിലൂടെയാണ് ദർശിക്കുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ പേരുപോലും ഈ ഭഗവാനിൽ നിന്നാണ്, തിരു അനന്തപുരം, അനന്തന്റെ പുണ്യനഗരം.
ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിൽ ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ട ഒരു കഥയുണ്ട്. പണ്ട് തുളുനാട്ടിൽ നിന്നുള്ള ദിവാകരമുനി എന്ന തപസ്വി, മഹാവിഷ്ണുവിനെ ദർശിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ വർഷങ്ങളായി തപസ്സു ചെയ്തുവന്നു. ഒരു ദിവസം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ ഒരു കൊച്ചുബാലൻ വന്നു. ആ പുഞ്ചിരി കണ്ട് മുനിയുടെ മനസ്സ് നിറഞ്ഞു; എന്റെ കൂടെ ഇവിടെ താമസിക്കാമോ എന്ന് അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു. താമസിക്കാം, പക്ഷേ ഒരു വ്യവസ്ഥയുണ്ട്, എന്നെ അനാദരിക്കുന്ന ദിവസം ഞാൻ പോകും, എന്ന് ബാലൻ പറഞ്ഞു.

ബാലൻ ആശ്രമത്തിൽ താമസമായി. വലിയ കുസൃതിക്കാരനായിരുന്നു അവൻ; ഒരു ദിവസം പൂക്കൾ വാരിയെറിയും, മറ്റൊരു ദിവസം പൂജാസാധനങ്ങൾ സ്ഥാനം മാറ്റിവയ്ക്കും. ഓരോ തവണയും മുനി ക്ഷമിച്ചു. എന്നാൽ ഒരു ദിവസം മുനി പൂജയിലിരിക്കുമ്പോൾ ബാലൻ സാളഗ്രാമമെടുത്ത് വായിലിട്ടു. അതു കണ്ട് മുനിക്ക് സഹിക്കാനായില്ല; അദ്ദേഹം ബാലനെ ശകാരിച്ച് തള്ളിമാറ്റി. ബാലൻ ഉടനെ ഓടിപ്പോയി; പോകുന്നതിനിടെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു, എന്നെ ഇനി കാണണമെങ്കിൽ അനന്തൻകാട്ടിലേക്കു വരിക.

ആ നിമിഷം ആ ബാലൻ ആരായിരുന്നുവെന്ന് മുനിക്ക് മനസ്സിലായി. പശ്ചാത്താപത്തോടെ അദ്ദേഹം അനന്തൻകാട് തേടിയിറങ്ങി; പക്ഷേ ആ സ്ഥലം എവിടെയാണെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ലായിരുന്നു. ദിവസങ്ങളും മാസങ്ങളും കടന്നുപോയി. ഒരു ദിവസം കടലിനടുത്തുള്ള ഒരു ഗ്രാമത്തിലൂടെ പോകുമ്പോൾ, കരയുന്ന കുഞ്ഞിനോട് ഒരു സ്ത്രീ, മിണ്ടാതിരുന്നില്ലെങ്കിൽ നിന്നെ അനന്തൻകാട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയി കളയും എന്നു പറയുന്നത് അദ്ദേഹം കേട്ടു. മുനി അവരോട് വഴി ചോദിച്ചു; അവർ കാടിന്റെ ദിശ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു.

കൊടുംകാട്ടിലെത്തിയ മുനി, അതേ ബാലൻ ഒരു വലിയ ഇലിപ്പമരത്തിനുള്ളിലേക്ക് മറയുന്നതു കണ്ടു. ആ നിമിഷം മരം നിലംപതിച്ചു; വീണ മരം അനന്തന്റെ മേൽ ശയിക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അതിബൃഹത്തായ രൂപമായി മാറി. ശിരസ്സ് തിരുവല്ലത്തും പാദങ്ങൾ നാഴികകൾ അകലെ തൃപ്പാപ്പൂരിലുമായി നീണ്ടുകിടക്കുന്ന അത്ര വലിയ രൂപമായിരുന്നു അതെന്ന് പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. ഇത്ര വലിയ രൂപം ഒന്നിച്ചു കാണാൻ കണ്ണുകൾക്ക് കഴിയാതെ, ആനന്ദവും ഭയഭക്തിയും കൊണ്ട് മുനി വിറച്ചു.

മുനി കൈകൂപ്പി പ്രാർത്ഥിച്ചു, ഭഗവാനേ, എനിക്ക് മുഴുവനായി കണ്ട് പൂജിക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര ചെറിയ രൂപം സ്വീകരിച്ചാലും. ഭക്തന്റെ അപേക്ഷ കേട്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ രൂപം ചുരുക്കി. ഭഗവാന് സമർപ്പിക്കാൻ മുനിയുടെ കൈയിൽ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അടുത്തുനിന്ന് കിട്ടിയ ഒരു പച്ചമാങ്ങയും അല്പം ഉപ്പും ഒരു ചിരട്ടയിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം നിറഞ്ഞ സ്നേഹത്തോടെ നിവേദിച്ചു. ആ ലളിതമായ നിവേദ്യം ഭഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.

ഇന്നും ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ ചിരട്ടയിൽ ഉപ്പുമാങ്ങ ഭഗവാന് നിവേദിക്കുന്നു. പിന്നീട് ആ സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രം ഉയർന്നു. വിഗ്രഹം അത്ര നീളമുള്ളതിനാൽ ഭക്തർ മൂന്നു വാതിലുകളിലൂടെ ദർശനം നടത്തുന്നു. ആദ്യത്തേതിലൂടെ ഭഗവാന്റെ തിരുമുഖവും കൈക്കു താഴെയുള്ള ശിവലിംഗവും, രണ്ടാമത്തേതിലൂടെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരയിലിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവും, മൂന്നാമത്തേതിലൂടെ ഭഗവാന്റെ തൃപ്പാദങ്ങളും കാണാം.

കേരളത്തിൽ ഇതേ കഥ മുനിയുടെ സ്ഥാനത്ത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ വച്ചും പറയാറുണ്ട്. രണ്ടിലും കഥയുടെ ഉള്ള് ഒന്നുതന്നെ; ഭഗവാൻ ഉണ്ണിയായി ഭക്തന്റെ അടുത്തുവരുന്നു, അവന്റെ തെറ്റിൽ പിണങ്ങിപ്പോകുന്നു, എങ്കിലും വീണ്ടും കണ്ടെത്താനുള്ള വഴി പറഞ്ഞുകൊടുത്തിട്ടേ പോകുന്നുള്ളൂ. തിരുവിതാംകൂർ രാജാക്കന്മാർ സ്വയം പത്മനാഭദാസന്മാർ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. പൊന്നും വെള്ളിയുമല്ല, ശുദ്ധമനസ്സോടെ നൽകുന്ന ഒരു പച്ചമാങ്ങ പോലും ഭഗവാന് പ്രിയമാണെന്ന് ഈ കഥ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ഉറവിടം
ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലപുരാണ പാരമ്പര്യമാണിത്; ഒരു രൂപത്തിൽ മുനി ദിവാകരമുനിയും, കേരളത്തിൽ പരക്കെ പ്രചാരമുള്ള മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരുമാണ്. വീണ രൂപത്തിന്റെ നീളം, മുനിയുടെ അന്വേഷണം തുടങ്ങിയ വിശദാംശങ്ങൾ പല രൂപങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമാണ്.