MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

પદ્મનાભસ્વામી: અનંત પદ્મનાભ: મુનિ અને તે બાળક

તિરુવનંતપુરમ, કેરળ

પદ્મનાભસ્વામી: અનંત પદ્મનાભ: મુનિ અને તે બાળક
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

તિરુવનંતપુરમના શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિરમાં ભગવાન વિષ્ણુ અનંત નાગ પર યોગનિદ્રામાં સૂતા છે, અને તેમની નાભિમાંથી નીકળેલા કમળ પર બ્રહ્મા બિરાજે છે. મૂર્તિ એટલી વિશાળ છે કે તેનાં દર્શન ત્રણ દ્વારોમાંથી થાય છે. શહેરનું નામ પણ આ જ ભગવાન પરથી પડ્યું છે, તિરુ અનંત પુરમ, એટલે કે ભગવાન અનંતનું પવિત્ર નગર.

મંદિરની પરંપરામાં એક કથા ખૂબ પ્રિય છે. ઘણા સમય પહેલાં તુળુ દેશથી આવેલા દિવાકર મુનિ નામના એક તપસ્વી ભગવાન વિષ્ણુનાં દર્શનની ઝંખનામાં વર્ષોથી તપ કરી રહ્યા હતા. એક દિવસ તેમના આશ્રમમાં એક અત્યંત સુંદર બાળક આવ્યો. તેનું સ્મિત જોઈને મુનિનું મન ભરાઈ આવ્યું અને તેમણે તેને કહ્યું, તું મારી પાસે જ રહી જા. બાળકે કહ્યું, રહીશ, પણ એક શરત છે; જે દિવસે તમે મારો અનાદર કર્યો, એ જ દિવસે હું ચાલ્યો જઈશ.

પદ્મનાભસ્વામી — 1

બાળક આશ્રમમાં રહેવા લાગ્યો. તે ખૂબ તોફાની હતો; ક્યારેક ફૂલ વેરી નાખતો, ક્યારેક પૂજાની વસ્તુઓ આમતેમ કરી દેતો. મુનિ દર વખતે ધીરજ રાખતા. પણ એક દિવસ જ્યારે મુનિ પૂજામાં બેઠા હતા, ત્યારે બાળકે પૂજાનો શાલિગ્રામ ઉપાડીને મોઢામાં મૂકી દીધો. આ જોઈને મુનિથી રહેવાયું નહીં, અને તેમણે તેને ઠપકો આપીને દૂર હડસેલી દીધો. બાળક તરત દોડી ગયો અને જતાં જતાં બોલ્યો, મને ફરી જોવો હોય તો અનંતનકાડુ આવજો.

પદ્મનાભસ્વામી — 2

એ જ પળે મુનિને સમજાયું કે એ બાળક કોણ હતો. પસ્તાવાથી ભરાયેલા તેઓ અનંતનકાડુની શોધમાં નીકળી પડ્યા, પણ કોઈ જાણતું નહોતું કે એ જગ્યા ક્યાં છે. દિવસો અને મહિનાઓ વીતી ગયા. એક દિવસ સમુદ્ર પાસેના એક ગામમાંથી પસાર થતાં તેમણે સાંભળ્યું કે એક સ્ત્રી પોતાના રડતા બાળકને કહી રહી હતી, ચૂપ થઈ જા, નહીં તો તને અનંતનકાડુના જંગલમાં મૂકી આવીશ. મુનિએ તેને રસ્તો પૂછ્યો, અને તેણે જંગલની દિશા બતાવી.

પદ્મનાભસ્વામી — 3

ગાઢ જંગલમાં પહોંચીને મુનિએ જોયું કે એ જ બાળક એક વિશાળ ઇલુપ્પાના ઝાડમાં સમાઈ રહ્યો છે. એ જ ક્ષણે ઝાડ પડી ગયું, અને પડેલું ઝાડ અનંત નાગ પર સૂતેલા ભગવાન વિષ્ણુનું વિરાટ રૂપ બની ગયું. પરંપરા કહે છે કે એ રૂપ એટલું વિશાળ હતું કે તેમનું મસ્તક તિરુવલ્લમમાં હતું અને ચરણ ઘણા માઈલ દૂર તૃપ્પાપ્પૂરમાં. મુનિ આનંદ અને ભયથી કંપી ઊઠ્યા, કારણ કે તેમની આંખો આટલા મોટા રૂપને એકસાથે જોઈ જ શકતી નહોતી.

પદ્મનાભસ્વામી — 4

મુનિએ હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરી, પ્રભુ, એટલું નાનું રૂપ ધારણ કરો કે હું તમને પૂરેપૂરા જોઈ શકું અને પૂજી શકું. ભક્તની વાત માનીને ભગવાને પોતાનું રૂપ નાનું કરી લીધું. હવે મુનિ પાસે ભગવાનને ચડાવવા માટે કંઈ નહોતું. પાસે જે મળ્યું, એક કાચી કેરી અને થોડું મીઠું, તે તેમણે નાળિયેરની કાચલીમાં મૂકીને ખૂબ પ્રેમથી ભગવાનને અર્પણ કર્યું. ભગવાને એ સાદો ભોગ પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર્યો.

પદ્મનાભસ્વામી — 5

આજે પણ પદ્મનાભસ્વામી મંદિરમાં ભગવાનને નાળિયેરની કાચલીમાં મીઠું લગાડેલી કેરીનો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે. એ જ સ્થાને આગળ જતાં મંદિર બન્યું. ભગવાનની મૂર્તિ એટલી લાંબી છે કે ભક્તો ત્રણ દ્વારોમાંથી દર્શન કરે છે. પહેલા દ્વારેથી ભગવાનનું મુખ અને હાથ નીચે શિવલિંગ દેખાય છે, બીજેથી નાભિમાંથી નીકળેલા કમળ પર બેઠેલા બ્રહ્મા, અને ત્રીજેથી ભગવાનના ચરણ.

પદ્મનાભસ્વામી — 6

કેરળમાં આ જ કથા સંત વિલ્વમંગલમ સ્વામિયારના નામે પણ કહેવાય છે. બંને રૂપોમાં કથાનો મર્મ એક છે; ભગવાન ભક્ત પાસે બાળક બનીને આવે છે, તેની ભૂલ પર રિસાઈને ચાલ્યા પણ જાય છે, પણ તેને ફરી પામવાનો રસ્તો બતાવીને જાય છે. ત્રાવણકોરના રાજાઓ પોતાને પદ્મનાભદાસ, એટલે કે પદ્મનાભના સેવક, કહેતા હતા. પદ્મનાભસ્વામીની કથા શીખવે છે કે ભગવાનને સોના-ચાંદીની ઇચ્છા નથી, સાચા મનથી આપેલી એક કાચી કેરી પણ તેમને પ્રિય છે.

સ્રોત

આ શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિરની સ્થળ-પુરાણ પરંપરા છે; એક રૂપમાં મુનિનું નામ દિવાકર મુનિ છે, અને કેરળમાં બહુ પ્રચલિત બીજા રૂપમાં વિલ્વમંગલમ સ્વામિયાર. પડેલા સ્વરૂપના વિસ્તાર અને મુનિની શોધ જેવી વિગતો જુદા જુદા રૂપે કહેવાય છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store