ഭദ്രാചലം ശ്രീരാമൻ: പോകല ദമ്മക്കയും ഭക്തരാമദാസും
ഭദ്രാചലം, തെലങ്കാന

ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള ഭദ്രാചലത്തിൽ ശ്രീരാമൻ നാലു കൈകളുള്ള വൈകുണ്ഠരാമനായി കുടികൊള്ളുന്നു, മടിയിൽ സീതാദേവിയും അരികിൽ ലക്ഷ്മണനുമായി. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥ രണ്ടു സാധാരണ ഭക്തരുടേതാണ്: വിഗ്രഹങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ ഗ്രാമീണയായ പോകല ദമ്മക്കയും, പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ക്ഷേത്രം പണിയിച്ച് ഭക്ത രാമദാസ് എന്ന പേരിൽ അനശ്വരനായ കഞ്ചർല ഗോപന്നയും.
സ്ഥലപുരാണമനുസരിച്ച് ത്രേതായുഗത്തിൽ മേരുപർവതത്തിന്റെ പുത്രനായ ഭദ്രൻ ഗോദാവരിയുടെ തീരത്ത് ശ്രീരാമനെ ധ്യാനിച്ച് ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു. വനവാസകാലത്ത് ഇതുവഴി കടന്നുപോകുമ്പോൾ, മടങ്ങിവന്ന് അവനിൽ വസിക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭദ്രനു വാക്കു നൽകി. ആ വാക്കു പാലിക്കാനാണ് മഹാവിഷ്ണു നാലു കൈകളുള്ള രാമനായി എത്തിയതെന്നും, ഭദ്രൻ പർവതമായി ഭഗവാന്റെ പീഠമായി മാറിയെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കുന്നിന് ഭദ്രഗിരി അഥവാ ഭദ്രാദ്രി എന്നും ഈ സ്ഥലത്തിന് ഭദ്രാചലം എന്നും പേരു വന്നത്.

യുഗങ്ങൾ കടന്നുപോയി, കുന്ന് നിബിഡവനം കൊണ്ടു മൂടി. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അടുത്തുള്ള ഭദ്രിറെഡ്ഡിപാളം ഗ്രാമത്തിൽ പോകല ദമ്മക്ക എന്ന ഒരു സാധു സ്ത്രീ ജീവിച്ചിരുന്നു; അവരുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും രാമനാമത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നു. ഒരു രാത്രി സ്വപ്നത്തിൽ ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു, തന്റെ വിഗ്രഹങ്ങൾ ഭദ്രഗിരിയിൽ മറഞ്ഞിരിപ്പുണ്ട്, അവ കണ്ടെത്തി പൂജിക്കണം. പുലർന്നതും ദമ്മക്ക കാട്ടിലേക്കിറങ്ങി, തിരഞ്ഞുതിരഞ്ഞ് ഒരു വലിയ ചിതൽപ്പുറ്റിനടുത്തെത്തി.

പുറ്റിനുള്ളിലേക്കു നോക്കിയപ്പോൾ അകത്ത് വിഗ്രഹങ്ങളുടെ ഒരു മിന്നലാട്ടം കണ്ടു. അവർ ഗോദാവരിയിൽ നിന്ന് കുടം നിറയെ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് പതുക്കെപ്പതുക്കെ പുറ്റിൽ ഒഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മണ്ണ് അലിഞ്ഞുപോയി, വൈകുണ്ഠരാമന്റെയും സീതാദേവിയുടെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും വിഗ്രഹങ്ങൾ തെളിഞ്ഞുവന്നു. ഗ്രാമീണരുടെ സഹായത്തോടെ ദമ്മക്ക അവിടെ ഓലമേഞ്ഞ ഒരു ചെറിയ മണ്ഡപം കെട്ടി, കാട്ടിലെ പഴങ്ങളും പൂക്കളും അർപ്പിച്ച് ദിവസവും പൂജ തുടങ്ങി. ഒരിക്കൽ ഇവിടെ ഭഗവാന് ഉറപ്പുള്ള ഒരു ക്ഷേത്രം ഉയരണം — അതു മാത്രമായിരുന്നു അവരുടെ ആഗ്രഹം.

ആ കാലത്താണ്, കുട്ടിക്കാലം മുതലേ രാമഭക്തനായിരുന്ന നേലകൊണ്ടപ്പള്ളിയിലെ കഞ്ചർല ഗോപന്ന, ഗോൽക്കൊണ്ട ഭരിച്ചിരുന്ന അബുൽ ഹസൻ താനാ ഷായുടെ കീഴിൽ പാൽവഞ്ച പർഗാനയുടെ തഹസിൽദാരായി നിയമിതനായത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മാവന്മാരായ അക്കന്നയും മാദന്നയും രാജസഭയിൽ ഉന്നത പദവികളിലായിരുന്നു. ഭദ്രാചലത്തിലെത്തിയ ഗോപന്ന ഭഗവാനെ ഓലമണ്ഡപത്തിൽ കാണുകയും ദമ്മക്കയുടെ ആഗ്രഹം കേൾക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് നിറഞ്ഞു. ഇവിടെ ഭഗവാനു യോജിച്ച ക്ഷേത്രം ഉയരുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു.

ജനങ്ങളിൽ നിന്നു കിട്ടിയ സംഭാവന തികയാതെ വന്നപ്പോൾ, പിന്നീട് തിരിച്ചടയ്ക്കാമെന്ന വിശ്വാസത്തിൽ ഗോപന്ന താൻ പിരിച്ചെടുത്ത നികുതിപ്പണം, ഏകദേശം ആറു ലക്ഷം വരഹ, ക്ഷേത്രനിർമ്മാണത്തിനു ചെലവഴിച്ചു. കുന്നിൻമുകളിൽ ക്ഷേത്രം ഉയർന്നു, പക്ഷേ പരാതി ഗോൽക്കൊണ്ടയിലെത്തി. അനുവാദമില്ലാതെ ഖജനാവിലെ പണം ചെലവഴിച്ചെന്ന കുറ്റത്തിന് ഗോപന്ന ഗോൽക്കൊണ്ട കോട്ടയിൽ തടവിലായി; പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് പന്ത്രണ്ടു വർഷം അദ്ദേഹം അവിടെ കഴിഞ്ഞു. ആ ഇരുട്ടറയിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ ദുഃഖവും പരിഭവവും സ്നേഹവും രാമനോടു പാടിയ കീർത്തനങ്ങളാക്കി; അവ ഇന്നും തെലുങ്കു വീടുകളിലും കർണാടക സംഗീതസദസ്സുകളിലും പാടപ്പെടുന്നു.

ഒരു രാത്രി, രാമോജി എന്നും ലക്ഷ്മോജി എന്നും പേരു പറഞ്ഞ രണ്ടു സുന്ദരയുവാക്കൾ താനാ ഷായുടെ മുന്നിലെത്തി എന്നാണ് കഥ. ശ്രീരാമന്റെ രൂപം പതിച്ച സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളായി അവർ ഗോപന്നയുടെ കടം മുഴുവൻ വീട്ടി, രസീതും വാങ്ങി മടങ്ങി. നാണയങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ വന്നവർ സാധാരണക്കാരല്ലെന്ന് താനാ ഷായ്ക്കു മനസ്സിലായി, അദ്ദേഹം ഗോപന്നയെ ആദരവോടെ മോചിപ്പിച്ചു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം താൻ വിളിച്ച ഭഗവാൻ ഭരണാധികാരിക്കു ദർശനം നൽകി, തനിക്കു നൽകിയില്ലല്ലോ എന്നോർത്ത് ഗോപന്ന കരഞ്ഞുപോയി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

താനാ ഷാ ക്ഷേത്രത്തിനു കാണിക്ക നൽകിയെന്നും, ശ്രീരാമനവമിക്കു നടക്കുന്ന സീതാരാമ കല്യാണത്തിനു മുത്തുകൾ അയയ്ക്കുന്ന പതിവു തുടങ്ങിവച്ചെന്നും പാരമ്പര്യം പറയുന്നു; അത് ഇന്നും തുടരുന്നു. ശേഷിച്ച ജീവിതം ഗോപന്ന ഭദ്രാചലത്തിൽ ഭഗവാനെ സേവിച്ചു കഴിഞ്ഞു, ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ഭക്ത രാമദാസ് എന്നു വിളിച്ചുതുടങ്ങി. എല്ലാ വർഷവും കല്യാണം കാണാനെത്തുന്ന എണ്ണമറ്റ ഭക്തർ ദമ്മക്കയെയും രാമദാസിനെയും ഓർക്കുന്നു — ഭക്തിക്കു പദവിയോ പണമോ വേണ്ട, ഇളകാത്ത സ്നേഹം മാത്രം മതി എന്നു കാണിച്ചുതന്നവർ. ഭദ്രാദ്രിയിലെ രാമൻ എല്ലാവരിലും കൃപ ചൊരിയട്ടെ.
ഉറവിടം
ഭദ്രന്റെയും ദമ്മക്കയുടെയും കഥ ഭദ്രാചലം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലപാരമ്പര്യമാണ്. ഗോപണ്ണ ചരിത്രപുരുഷനാണ്; സ്വർണനാണയങ്ങളുടെ സംഭവവും തടവിന്റെ കാലയളവും (പന്ത്രണ്ടു വർഷം, ചില സ്രോതസ്സുകളിൽ പതിനാല്) ഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിൽനിന്നു വരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃത്യമായ തീയതികൾ ഉറപ്പില്ലാത്തതിനാൽ ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.