കനകദുർഗ: ഇന്ദ്രകീലാദ്രിയിലെ കനകദുർഗ
ഇന്ദ്രകീലാദ്രി, വിജയവാഡ, ആന്ധ്രാപ്രദേശ്

വിജയവാഡയിൽ കൃഷ്ണാനദിക്കു മുകളിൽ ഇന്ദ്രകീലാദ്രി മലയിൽ കനകദുർഗ്ഗാദേവി കുടികൊള്ളുന്നു; തെലുങ്കു ഭക്തർ അവരെ സ്നേഹത്തോടെ ദുർഗ്ഗമ്മ എന്നു വിളിക്കുന്നു. സ്ഥലപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ഇവിടെ വച്ചാണ് ദേവി ഒരു ക്രൂരനായ അസുരനെ വധിച്ചത്; ഇവിടെ വച്ചുതന്നെയാണ് അർജുനൻ തപസ്സു ചെയ്ത് ശിവനിൽ നിന്ന് പാശുപതാസ്ത്രം നേടിയതും — അതിൽ നിന്നാണ് ഈ നഗരത്തിന് വിജയവാഡ എന്നു പേരു വന്നത്.
വളരെ പണ്ട് കൃഷ്ണാനദിയുടെ കരയിൽ കീലുഡു എന്ന ഒരു ഭക്തൻ ജീവിച്ചിരുന്നു; ചില കഥകളിൽ അവനെ യക്ഷൻ എന്നു പറയുന്നു. ആദിശക്തിയുടെ ദർശനത്തിനായി അവൻ കഠിനമായി തപസ്സു ചെയ്തു. പ്രസാദിച്ച് ദേവി പ്രത്യക്ഷയായപ്പോൾ, അമ്മ എന്നും തന്നിൽ വസിക്കണേ എന്ന് കീലുഡു കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. ദേവി പറഞ്ഞു: നീ ഈ നദിയുടെ കരയിൽ ഒരു പർവതമായി നിൽക്കൂ; ദുഷ്ടരെ സംഹരിച്ചശേഷം ഞാൻ വന്ന് നിന്നിൽ വസിക്കാം. കീലുഡു പർവതമായി, ആ കുന്ന് കീലാദ്രി എന്നറിയപ്പെട്ടു.

അക്കാലത്ത് മഹിഷാസുരന്റെ ഭീകരത എങ്ങും പടർന്നിരുന്നു. വരത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ അവൻ ദേവന്മാരെ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കുകയും ഋഷിമാരുടെ യാഗങ്ങൾ മുടക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അപ്പോൾ ദേവി എട്ടു കൈകളുള്ള മഹിഷാസുരമർദ്ദിനിയുടെ രൂപമെടുത്തു. സിംഹപ്പുറത്തേറി, ദേവന്മാർ നൽകിയ ആയുധങ്ങൾ കൈകളിലേന്തി, ദേവി അസുരസൈന്യത്തോട് ഏറ്റുമുട്ടി. കീലാദ്രിയിൽ നടന്ന അന്തിമയുദ്ധത്തിൽ ദേവി ത്രിശൂലം കൊണ്ട് മഹിഷാസുരനെ വധിച്ചു; വാക്കുപോലെ ആ പർവതത്തിൽത്തന്നെ കുടികൊണ്ടു.

വിജയത്തിനുശേഷം ദേവിയുടെ രൂപം സ്വർണ്ണംപോലെ തിളങ്ങിയെന്നും അതുകൊണ്ടാണ് ഭക്തർ അവരെ കനകദുർഗ്ഗ, അതായത് സ്വർണ്ണപ്രഭയുള്ള ദുർഗ്ഗ, എന്നു വിളിച്ചുതുടങ്ങിയതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രനും എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവിയെ പൂജിക്കാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ പർവതത്തിലെത്തി; അങ്ങനെ കീലാദ്രിക്ക് ഇന്ദ്രകീലാദ്രി എന്നു പേരു വന്നു. ഇവിടെ വച്ച് ദേവി ദുർഗ്ഗമാസുരനെ തോൽപ്പിച്ചെന്നും ആ വിജയത്തിലൂടെയാണ് ദുർഗ്ഗ എന്ന പേരു കിട്ടിയതെന്നും മറ്റൊരു പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. രണ്ടു കഥകളുടെയും സാരം ഒന്നുതന്നെ: ദേവി തന്റെ ഭക്തനു നൽകിയ വാക്കു പാലിച്ചു.

യുഗങ്ങൾ കടന്നു, ദ്വാപരയുഗം വന്നു. വനവാസകാലത്ത് മുന്നിൽ ഒരു വലിയ യുദ്ധമുണ്ടെന്ന് പാണ്ഡവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. വ്യാസമഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾക്കായി ശിവനെ ആരാധിക്കാൻ അർജുനൻ ഇന്ദ്രകീല പർവതത്തിലേക്കു പോയി. ആ പർവതം ഈ ഇന്ദ്രകീലാദ്രി തന്നെയാണെന്ന് തെലുങ്കു പാരമ്പര്യം വിശ്വസിക്കുന്നു. കഠിനനിഷ്ഠകൾ പാലിച്ച്, ഒടുവിൽ വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്, അർജുനൻ ചെയ്ത തപസ്സിന്റെ ചൂട് ചുറ്റുപാടും പടർന്നു.

ഒരു ദിവസം മൂകൻ എന്ന അസുരൻ കാട്ടുപന്നിയായി അർജുനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. അർജുനൻ അമ്പെയ്തു, അതേ നിമിഷം ഒരു വേട്ടക്കാരനും. ആ കിരാതൻ, അതായത് കാട്ടിലെ വേട്ടക്കാരൻ, സാക്ഷാൽ ശിവനായിരുന്നു; ഒപ്പം കിരാതസ്ത്രീയുടെ വേഷത്തിൽ പാർവതീദേവിയും. പന്നി ആരുടെ അമ്പേറ്റാണ് വീണതെന്നതിനെച്ചൊല്ലി തർക്കമായി, യുദ്ധം തുടങ്ങി. അർജുനന്റെ അമ്പുകൾ തീർന്നു, വില്ലും കൈവിട്ടുപോയി, എന്നിട്ടും തോൽവി സമ്മതിക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല. തളർന്ന അദ്ദേഹം മണ്ണുകൊണ്ട് ഒരു വേദിയുണ്ടാക്കി ശിവനു പൂമാല ചാർത്തി — ആ മാല വേട്ടക്കാരന്റെ ശിരസ്സിൽ കണ്ടു. അർജുനന് എല്ലാം മനസ്സിലായി, അദ്ദേഹം ആ പാദങ്ങളിൽ വീണു.

പ്രസാദിച്ച ശിവൻ അർജുനനു പാശുപതാസ്ത്രം നൽകി, പാർവതീദേവിയും അനുഗ്രഹിച്ചു. അർജുനന്റെ ഒരു പേരാണ് വിജയൻ; സ്ഥലപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിനു വിജയം കിട്ടിയത് ഇവിടെയായതിനാൽ ഈ സ്ഥലം വിജയവാഡ എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇതേ മലയിൽ ദേവിയോടൊപ്പം ശിവൻ മല്ലേശ്വര സ്വാമിയായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് അദ്ദേഹത്തെ മുല്ലപ്പൂക്കൾ — തെലുങ്കിൽ മല്ലെലു — കൊണ്ടു പൂജിച്ചതിനാലാണ് ഈ പേരു വന്നതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

എല്ലാ വർഷവും ദസറയിലെ ശരന്നവരാത്രിയിൽ ഇന്ദ്രകീലാദ്രിയിൽ ദേവി ഓരോ ദിവസവും പുതിയ രൂപത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു; വിജയദശമിക്ക് കൃഷ്ണാനദിയിൽ ദുർഗ്ഗയുടെയും മല്ലേശ്വരന്റെയും തോണിയുത്സവമായ തെപ്പോത്സവം നടക്കുന്നു. ആദി ശങ്കരാചാര്യർ ഇവിടെ ശ്രീചക്രം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്നും പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. പടികൾ കയറുന്ന ഭക്തരുടെ മനസ്സിലും കീലുഡുവിന്റെ അതേ ആഗ്രഹമാണ് — അമ്മ എന്നും അരികിലുണ്ടാകണം. കനകദുർഗ്ഗമ്മ ഓരോ വീട്ടിലും ധൈര്യവും ശാന്തിയും നിലനിർത്തട്ടെ.
ഉറവിടം
കീലുഡുവിന്റെയും മഹിഷാസുരവധത്തിന്റെയും കനകദുർഗ, വിജയവാഡ എന്നീ പേരുകളുടെയും കഥ ഇന്ദ്രകീലാദ്രിയിലെ സ്ഥലപുരാണ പാരമ്പര്യമാണ്; ചില രൂപങ്ങളിൽ മഹിഷാസുരന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദുർഗമാസുരന്റെ പേര് വരുന്നു. അർജുനന്റെ തപസ്സും കിരാതസന്ദർഭവും മഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിൽ (കൈരാതപർവം) ഉള്ളതാണ്; അവിടെ ഇന്ദ്രകീലം ഹിമാലയപ്രദേശത്താണെന്നു പറയുന്നു; അതിനെ ഈ കുന്നുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യമാണ്.