MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

નરસિંહ સ્વામી: યાદર્ષિની તપસ્યા અને પાંચ નરસિંહ

યાદગિરિગુટ્ટા, તેલંગાણા

નરસિંહ સ્વામી: યાદર્ષિની તપસ્યા અને પાંચ નરસિંહ
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

તેલંગાણામાં ભુવનગિરિ પાસે યાદગિરિગુટ્ટાની ટેકરી પર એક ગુફામાં ભગવાન લક્ષ્મી નરસિંહ બિરાજે છે. તેને પંચ નરસિંહ ક્ષેત્ર કહે છે, કારણ કે પરંપરા મુજબ અહીં ભગવાને યાદર્ષિ નામના ઋષિને પાંચ રૂપોમાં દર્શન આપ્યાં, અને એ જ ઋષિના નામે આ ટેકરી યાદગિરિ કહેવાઈ.

ત્રેતાયુગમાં ઋષ્યશૃંગ મુનિ અને શાંતા દેવીને ઘેર યાદર્ષિનો જન્મ થયો. બાળપણથી જ તેમનું મન ભગવાન હરિમાં લાગેલું રહેતું, અને સૌથી વધુ તેઓ એ નરસિંહ રૂપનું ધ્યાન કરતા જેમાં ભગવાને બાળક પ્રહ્લાદની રક્ષા કરી હતી. મોટા થઈને તેમણે સંકલ્પ કર્યો કે તેઓ નરસિંહ સ્વામીનાં પ્રત્યક્ષ દર્શન કરીને જ રહેશે, અને તપ માટે યોગ્ય સ્થાનની શોધમાં ઘર છોડીને નીકળી પડ્યા.

નરસિંહ સ્વામી — 1

વનેવન ભટકતા યાદર્ષિને રસ્તામાં હનુમાનજી મળ્યા. ઋષિની લગન જોઈ હનુમાનજી તેમને ભુવનગિરિ અને રાયગિરિ વચ્ચેની એક શાંત ટેકરી પર લઈ ગયા અને કહ્યું કે આ જ તપનું સ્થાન છે. યાદર્ષિ ત્યાંની એક ગુફામાં બેસી ગયા અને તડકો, વરસાદ અને ભૂખની પરવા કર્યા વિના વરસો સુધી કઠોર તપ કરતા રહ્યા. એક કથા એમ પણ કહે છે કે તપના દિવસોમાં એક રાક્ષસે તેમને નુકસાન પહોંચાડવા ચાહ્યું, પણ ભગવાનના સુદર્શન ચક્રે ઋષિની રક્ષા કરી.

નરસિંહ સ્વામી — 2

આખરે ભગવાન પ્રસન્ન થયા, પણ પહેલી વાર તેઓ જ્વાલા નરસિંહ રૂપે પ્રગટ થયા, ભડભડતી આગ જેવા તેજ સાથે, જેની તરફ આંખ ઊંચી કરવી પણ મુશ્કેલ હતી. યાદર્ષિ કંપી ઊઠ્યા અને હાથ જોડીને બોલ્યા, પ્રભુ, આ તેજ હું સહી શકતો નથી; કૃપા કરીને શાંત રૂપે દર્શન આપો. ભગવાન હસ્યા, અને બીજી જ ક્ષણે યોગમુદ્રામાં બેઠેલા, આનંદથી ભરેલા યોગાનંદ નરસિંહ રૂપે દેખાયા.

નરસિંહ સ્વામી — 3

યાદર્ષિનું મન શાંત થયું, પણ એક ઇચ્છા હજી બાકી હતી. તેમણે વિનંતી કરી, પ્રભુ, માતા લક્ષ્મી વિના આ દર્શન અધૂરાં લાગે છે. ત્યારે ભગવાન લક્ષ્મીજીને પોતાના ખોળામાં બેસાડીને, કરુણાથી ભરેલા લક્ષ્મી નરસિંહ રૂપે પ્રગટ થયા. આ જ રૂપ આજે આ ક્ષેત્રના મુખ્ય દેવતા તરીકે પૂજાય છે, અને ગુફામાં ભક્તો આ જ શાંત, કરુણામય રૂપ આગળ માથું નમાવે છે.

નરસિંહ સ્વામી — 4

પરંપરા આ ટેકરી સાથે ભગવાનનાં બીજાં બે રૂપો પણ જોડે છે. એક ઉગ્ર નરસિંહ, એ પ્રચંડ રૂપ જેણે હિરણ્યકશિપુનો અંત કર્યો હતો, અને બીજું ગંડભેરુંડ નરસિંહ, બે માથાવાળા દિવ્ય પક્ષી જેવું રૂપ. જ્વાલા, યોગાનંદ, ગંડભેરુંડ, ઉગ્ર અને લક્ષ્મી નરસિંહ, આ પાંચે રૂપોની પૂજા આજે ગુફામંદિરમાં થાય છે. એટલે જ આ સ્થળ પંચ નરસિંહ ક્ષેત્ર કહેવાય છે.

નરસિંહ સ્વામી — 5

દર્શન પામીને યાદર્ષિએ પોતાના માટે કંઈ ન માગ્યું. તેમણે પ્રાર્થના કરી, પ્રભુ, તમે આ જ રૂપોમાં આ ટેકરી પર હંમેશાં નિવાસ કરો, જેથી કળિયુગના ભક્તો પણ તમારાં દર્શન કરી શકે. ભગવાને તથાસ્તુ કહ્યું. હનુમાનજી આ ક્ષેત્રના રક્ષક, ક્ષેત્રપાલ, મનાયા, અને ઋષિના નામે ટેકરી યાદગિરિ કહેવાઈ. તેલુગુમાં નાની ટેકરીને ગુટ્ટા કહે છે, એટલે લોકો તેને યાદગિરિગુટ્ટા કહે છે.

નરસિંહ સ્વામી — 6

કહે છે કે યાદર્ષિ પછી સમય જતાં આ સ્થળ લોકોની નજરથી ઓઝલ થઈ ગયું. ઘણા સમય પછી ભગવાને પાસેના ગામની એક ભક્ત સ્ત્રીને સપનામાં દર્શન આપીને ગુફાનો પત્તો બતાવ્યો, અને ત્યારથી ત્યાં ફરી પૂજા શરૂ થઈ. આજે ભક્તો ટેકરી ચડીને ગુફામાં પાંચે રૂપોનાં દર્શન કરે છે, અને નરસિંહ જયંતી અને બ્રહ્મોત્સવ પર મોટી સંખ્યામાં એકઠા થાય છે. લક્ષ્મી નરસિંહ સ્વામી દરેક મનમાંથી ભય દૂર કરે અને શાંતિ આપે.

સ્રોત

યાદગિરિગુટ્ટા મંદિરની સ્થળ-પુરાણ પરંપરા, જેને મંદિર સ્કંદ પુરાણ સાથે જોડે છે. રૂપોના પ્રગટ થવાનો ક્રમ અને યાદર્ષિનો વંશ (કેટલીક કથાઓમાં તેઓ ઋષ્યશૃંગના પૌત્ર છે) જુદી જુદી કથાઓમાં જુદા મળે છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store